Literarishe bleter · 1931-03-20 · 12 (20.3.1931) · p. Seite 221

זײמ 221 ליטנ־רארישע בלעלדעד נום. 12 (359) לײביש לערער / ניו־יארק מיד און די וועלט אשמילער מורא, זוכן מיר אן אױט־ועג און געפינען אים אין שטומע, מאטעמאטישע סארםולעס. מיר ריגגלען זיך ארום מיט זײ אזוי װי מימ ה״ליקע קמיעות, אז זײ זאלן אונז ד,יטן און באש־רעמען. װארעם גיט בלויז אונטערשײדן םיר זיך םון אגדערע ט״לן ס־גט אונ־װע־ז בנוגע גרײט און באװעי״ונג. םיר האבן :אך עפעט א־ן דך, װאמ איז אזוי אנדערש און אזוי נײ: מיר ל ע ב ן: און אין רעם סרמ ז״נען םיר זװין אנדערש אםילו םון אלע אנדערע לעבעריקע ב־ואים. מיר װ״םן, אז טיר לעבז, און אז עם ז״נען פא־אן אםי װאונדערלעיע זאין אױף דער װעדט, װאם םא־םאגן ניט ק״ן לעב;. אב־ער די םלאנצן און רי בעלי־חײם? װ״םן ז״ אז ז״ פארמןגן א מאדנע, א־יגינעלע א״גנשאםט: לעבן? מםתמא נ־ט. אט דאם א םילמ אונז אן מיט אזו־ םיל װאונדעד און אזײ פיל מ־רא. א־נם גרויםן װעלט-חלל איז צו קאלמ, א־ עם זאל זיך רארט קענען אויסהאלטן לעבן. װ־דער די הימל־־קערםעד ז״נען אזוי גהינומריק ה״פ, אז אויף ז״ איז זיכעד ניטא ק״ן מעגלעבקײט פאר לעבעדוקע באשעסענישן. האבן מיר געװכט א ם־מן םון לעבן א־יף אונזער לבנה אוי אױף אונזערע שכנישע םלאנעטן, און אויך רא האבן מיר דך אםגענאחט אין אונזערע האפענונגען. אונזער ערד װאנדערט אוװם צוױשן צװיי שכנים. אויף דע־ ז״ט, װאם איז :עענטער צו דער זון, באװעגט דך מאיעםטעטיש די ליכטיקע װענום. אױ לױט איױ לאגע און אנדערע םימנים, ניטא דער מיגדםטער חשד, אז אויף איר זאל דך געםינען עםעם אשאטן םון לעבן. אוי ףדער אנדעד ז״ט, א־נ- ד־ויםן םון דערערדס קרײז-װעג, װאנדערט ארום אונזער :יאװער םארס. ער איז װ״טער אםגעיוקט םון דער ערד אײדעד װענום, א װאסערע זג מיליאן קילאמעםער וױיט םון אונז, ער איז אבעד וױי- טער םון דער זון, םארםאגט אן אטמאםםעיע ארום זיך און טיאגט אויף דך גאנץ קענשיקע צייבנס װאס מאכן אים ענלעך צו דער ערד. ל״נט זיך שוין גיכער אויםן שכל, אז דארט זאל יא ז״ן עםעם אגעדעכעניש םון לעבן. האלטן מ־ר שוין לאנג אױםנעשטרעקט ד• הענם צו אינזער תיטלעכן שכן, און ער ענטםערט ניט. סון ז״ן גלייכגילטיק״ט מעג מען דדינגען, אז קײן םרי־לעכע בשותת האט ער םאר אונז ניט. נו, אז אונזעד תיטלעכער שכן, װאם אױף אים האבן מיד די גרעםטע האםענונגען געלײגט, שװײגט אויך, איז װאם-זשע קענען מיר טאן? ז״נק םיר דאך עםעס דערװאקםענע מענטשן. םשוט, א חרםה זיך אםצונא־ן. גלייכער צו לעבן מיט א ביםל עגםת-נםש אב־ צו דין זיכער, אז מיר װ״םן דעם אמת. און דער אמת זעט אוים צו ז״;, אז מיר ז״נען א״נזאמער אין דער גרױסער װעלט; אז עם איז א־ן עתעץ, אחוץ אויף דער ערד, קײן לעבן ניטא; אז בלויז עםעם א צוםאל האט אתינגעבלאזן אנשמה אין אבינטל אטאמען און עם האט זיך דערםון געשאםן אלעבעתק קעםערל; אז דער דאז־קער צו- םאל האט בבלל װײניק װאם צו טאן מיטן געװײנטלעכן אנגאנג פונם מאטעתעלן אוניװערז. לעבן און מאטעתע ז״נען, װ״זט א״ם עםעם ניט אינגאנצן שװה בשװד״ און דער אוניװעח האט ז־ך ז״ן בא- זונתק, א״גענעם םלאן. יא עםעס א םלאן איז מםתמא יא דא אנדערש װי װאלט אונז אמאטעמאטישע סארמולע עםעם געקענט זאגן? און דערװײל קענק עטלעכע מאטעמאטישע םימבאלן אונז מעו־ דערצײלן װעגן דעד טבע סון דער װעלט, װי אלע װערטער םון אלע שםראכן צוזאםענגענומען. ,קר*נק *•ז *״נעד *ון *ונז 1״דן. זןנש: בין *יך עס, עי די װעלם*. ם#ריס רןזענשעלד. מאר־ם דאזנסעלד האט םסתמא געטראכט, אז קראנק איז ת װעלט, ניט ער. ער םרעגט נײ אונז ת סראגע, וױ עס װײזט או־ם, כת צו קריגן ת הםימה םון כלל. װאס װאלט ת װעלט געזאגט, װק זי האט נענוג טאלאנט און גענוג ״גרינגן קאם״ צו שתיבןי לידעד? שװער צו באשטימען. אבער אוינ ״װעלט״ כאטײט דאס גרויםע, ברײמע, אומענדלעכע אתם אונז, דער אוניװערז, מיט אלין װאס אין א־ס: או־ב דאס אלץ ליגט אינם באגריף ״װעלט״, דע- מאלמ - װק אזא װעלט װאלט געקענט עםעס זאגן - װאלט זי מםתמא געזאגט םונקט דעס היםוך, ד װאלט צוגעשריבן די קראנק- הײט צו ראזנסעלדן, ניט צו זיך. און אםשר זאגט זי עס טאקע שוין יאיצט. א דעליקאט אויער קען עם אסשר הערן. אסטמאל דאכט דך מיר טאקע, אז דער מין מענטש איז בכלל ניט צוגעםאסט צו אזא װעלט, אין װעלכער מיר ז״נען על-םי צוםאל ארײנגעםאלן. איך זאג ״על-םי ציסאל״, װײל עס קוקט טאקע אזױ אויס, װי ת גאנצע מעשה מימ לעבעתקע באשעפענישן בכלל און מענטשן בםרמ װאלט ניט מעד :עװען װי אצוםאל-זאך. נו, אדרבא, זעט אלײן; סון איין ל״ט - קלײנע, םיצעלעך, נרעקעלעך - אטאמק, עלעקטראנען, םראטאנען, אזו־ קלײן, אז עס אױ אםילו קײן הא- םענונג ניטא אז אמיקראסקאם זאל ת װק עס איז קענען דערטאםן. םון דער אנדערער זײט - םלאנעטן, לבנות, זון, שטערן, און דאם דוב שםעק תנען אזױ גחימ אז הונדערטער טויזנטער אזעלכע ערדן, לאס מיר באװאוינק, װאלק זיך געקענט אתינםאקן אין זײערס א מינדסט װינקל. איז אט האט איר עס: םון אײן תט - אומענדלעך קלײן, םדן דעד צװײטער - אומענדלעך נתים און מיר, צוזאמק מיט אלע אנדערע לעבעתקע באשעסענישן. אין דער מיט. אלעבע• תקע בריד״ װאס זאל תן אזוי קליץ װי אן אטאם אדער אזוי גתים װי אשטעק - ת כאראקטעתסטישםטע באזונדערע אײגםן םונם או- :יװעח - אױ ניטא. דאפ זעלניקע איז מיט באװעגונג. םון א״ן זײם האבן מיר, לדט װי עם װייזט אוים, אזא קריכנתקן גאנג, װאם יױערט ב־ל־אנק *ארן, הונדעדטער טױזנטער, װינציקסטנם טױזנטער, ביז עם תיםט זיך אם אשטיקל םדן עםעמ אשטעין און הײבט אן צו לעבן אויסן אײגקעם תשבון, ביז עם װאקםט אדוים אן ערד-שיכט, אבאת., אדער א שטיקל טזיכל מיט אםיינעס אנשטענתקן אויםזען. םון דער אנדעדער ז״ט - ת בליציקע באװעגונגק םון קלײנע און גתיםע קערםער און ליכט-שטראלן, װאם לױסן אדום משוגקערװײז אינעק או- :יװערז מיט א געשװינדקײט, װאס דעתתיכט בױ דתי הונדערט טױזנט קילאםעטער אתע. אט אזוי: עם קו־יכט ם־ן א־ין זײט, עם םל־ט- פון דער אנדערער, און מיר, צוזאמען מיט אלע אנדערע לעבעתקע :אשעםענישן אץ דער םיט. װײזם אויס, אז אונזער םזל איז שוין צ־ זק ניט צופיל אהין און ניט צוםיל אהער - מיטלמעסיקײטן. אלץ װאם איז צו קלײן איז אונז אינטעדעםאנט, טשיקאװע. אלץ װאס אױ צו<תיס װארםט אויף אונז אתיף אן איםה. קוקן מיר אץ ת מיקראםקאםן און קװעטשן םיט ת סלײצעם, װאונדעק דך. קוקן מיר אין ת טעלעסקאםן און דאם הארץ װערט םול מיט עםעס