Literarishe bleter · 1931-03-13 · 11 (13.3.1931) · p. Seite 210

ליטערארישע ביעםער נוט. 11 (358.) זײס 210 אױםעד ז. מלםד געסינמ זיך איצט אין אםעדקע דעד םיט׳ גליד פרן קאאפ. ״כיבער״ - ידםף לעװ. דין ערעזמע;םיעד• סאר- איארן אין קאנאדע האט געכ־אכמ אומדעדוואדםע דעדםאלגן, עד ד.אמ באזובט די פא־װאיםנםטע ײדישע קיכיצים און אוםעםום אדײנגעבדאבט דאט ײדישע בוך, - ד.ן א־ן די אלגעמ״נע ביבליא־ מעקן, ד,ן א־ן פר־װאט-הײזעד. צענער טױזנטער ביבער זײנק אדאנק א-ש דערגאנגען צו די םדײנד םון ײדישן װאדט. איצט באזונט ח׳ ־. לעװ א רײ גדעםעדע און קלענערע שטעט אץ די םארא״ניקטע שטאטן, און די עדשטע גרוםן באװײזן, אז אויך די איצטיקע ר״זע װעט זײן געקרוינט מ־ם גדוים דערפאלג. באגלײך מ־ט ד־ םםעצ־עלע שליתיט םון קאאם. ,.ביכער״ מעבר- ל־ם, װערן דורך די מיטגלידעד פ־ן קאאפעראטיװ געמאבם נםיעות אין די נעענטעת לענדער. אזוי האט י. לעװ אױף זײן רײזע קײן אמער־קע באזובט םאד־ז, ב-סעל, אנטװערםען, לאנדקק א. א״ און אומעטום אתאנ־ז־רט דעם םארקױף פון ױ ״ביכער״-אױםגאבן. מ קאפלאן, דעד םאיװאלטוגגמ-מ־טנל־ד םון קאזם. ״בינעדי, מאבט איצט א ױיזע אין די ענינים פון קאאםע־אטיװ אין תםעניע, װאו ער איז ג־עװען צוױק םיט א צװײ יא־ און דיאט דארט דער- גר־־בט גתיםע דעװלטאטן םאר דער פארשפרײטונג פק ײױשן בוך. עד תאמ םא־א־ארן באזובט או־ך לעטלאנד, און א־יף ױ ערטער אר- נאניז־רב־ ד־ פא־שםו־ײטונג ם־ן בוך. - באזונדערם איז צו םאו־- צ־כענען ױ גדו־םע םא־ױנסטן ם־ן מ קאםלאן אין א־גאנ־דרן אין א ,־ײ לענדער דאם םא־שפר־יטן םון ױ קלאםיקעד אין לוקםום- בענד און א־יף אי־םצאלונגק א־ן ראטעמ אט דער םרוװ - א נ־עד א־ן ײױשן ב־כעד-מא־ק - ד,אמ זיך שטארק א״נגעגעבן. או־ד א־ז תרך א־ם ארגאניזירט געװאדן דער םא,־ק־יף םון װערק תרך צ״טונגק. ד-־נדערטע־ זאץ םון ײױשע קלאס־קער זײנען אזד-אח־ם פארשםרײט געװארן צו ױער-ביליקע םרײזן, און ױנען דערגאנגען א־ן א־עלבע הײזער, װאם האבן קיץ ײױ׳ק בוך נױ אהער נ־שט אנגעקוקט. מיט גרוים צוםױדנקײט דארף םק קאנםטאט־ק, אז אופעטום ױעק די םא־שטײער םון קאאם. ״ב־כער״ ױער װארעם או־פגענומק תדך ױ םרײנד פון ײױשן װארט או־ן חדך דעד םרעםע, און או- מעטום באגעגענען ױ מױיע מיטהעלםער צו ױער שװעדער ארבעט. א־ן א ,־ײ שטעט ױנע אפילו ארגאנ־ױרט גתפעמ װאם שטעלן דך א־ן דשות םון ױ ״ב־נק־״-םארשטײעד און העלסן זײ צו ארנאנ־- ױרן דעם םאדק־יף ם־ן ײױשן בוך. - א באזונדעק דאנק קומט דא דער ײרשער קולטור-געזעלשאםט און א־רע צװײגן אויף ױ ע־טעד, װעלכע העלםן שםארק מיט אונזע־ע םארשטײער צו םא־- שםױיטן דאם כ־ך. עם א־ז א־נטערעםאנט ־אויםצורעכענק ױ אלע םונקטן, װאו דאם ײױשע בוך דערגרײבט, אדאנק דעד א־ניצ־אט־װ ם־ן קאאפ. ״ביכע־״. אבער דאם א־ז א באזונדער טעמע. - _ א. 3. א טעותדי&ע אינפארמאציע װעגן ארגענטינע *יץ נוסער נ םון די ״ליס. *לסם- דןרג-לס קןלעבנ זלמן זילנזרזװ״ג, *ז .*ץ *רגענשינע ם*ר מען ניסס נעניען *זעלכע װערםעד װיז .סוחר׳, ,םחורה-, ״חײזל׳, ,מסה-םחן׳, .ם*דים', סמ*שעם״, ,נ*לענ*ם• *ון .ב*לע• נ*םסע-, װײל די *לע װעדסער װעין ד*רם חינף *ויםגעשײםסס *לס *ויס• דריקן, װ*ם ה*נן * סײנות מים פײיען-הינדל *ון זײנע העלדן״. קןלענע זלםן זילנערדװײב *יז נכלל זײער גום *ינפזיםירס װענן ײדיסן סע*םער, ד*ם ם*ל *נער *יז ע*, לײדער, זײער ס*לם *ינפזימירס געװ*רן• רי *לע װערסער סענ סען נ*נו*ן *ון םען נינובס *ויף דער ײדיםער נינע *ין *רגענשינע, י א בלױן צ,י דעדצ־ײלן. דא גילט דער בלל - װעד עם ײיל קױפן א ײױש כ־ך - קאן נ־שט, עס דערלױבן א־ט נ־שט ױנע געלמ- טקלעבק״טן, און װער עם קאן ק״םן - װיל נ־ש־ט, ד,אט ק״ן א־נטע־עכ;־שט םא־ דעט ײױשץ כ־ך. - דעד ײױשעד ב־כער-מאדק איז דאמ מאמע נ־ש־ט םעםטע,;־שט א־גאנ־ז־רטע, װאמ מיקאן דך נא־ םא־שטעלן. קאאפעראט־װ ״ב־כער״, װאס אוז געגױנדעם געװאק ב־ף 1926, האט ז־ך געשטעלט ױ ש־װערע או־םנאבע - צו באהערשן דעמ ״ױשן ב־בער-מארק. עם האט ױך געפאדערט צוםאפן ױ פארשפר־־טונ; פונמ ״ױשץ ב־ך צו ױ נ־-געשאםענע באױנגונגק א־ן אונזער צ־ט, צ־ דער פאר- שם,־י־טק״ט םונמ ײױשן לײענער-עולם. מק האט בארארםט טרײבן דאם ײד־שע בוך מ־ט דעמ א־מםעט און םארנעט םון אונזער ה״נט- צײט־קן ־ױשן קולטור-לעבן. אנש־טאט דער אומױםט־קער, נישט- אױמגע־עכנטע־ ענערג־ע, װאמ עש האט ב־ז אהער געםטרט יערער א־־נ- צ״קער םא־לאג םאר ז־ך ב״מ םארשם־״טן ז״נע א״גענע או־מגאבן, האט בא־א־םט נעשאםן װערן א־ין םאדשפרײטונגם-אםאװאט, װאמ דאל גרופ־ק אתם ױך ױ גרעםע־ע םא־לאגן און װאם זאל אנגע- נעם־רט װערן דורך םאכםענטשן, װעלכע װ״םן ױ םפעציסײצ-ײדישע באױנגונגק און קאנען דעם ײױשן ל־יענעד אץ ז״נע אלע װינק- לען. װאו ער א־ז פארשטעקמ. קאלזפעראב״װ ״ב־בעד״ ר.אם ל־ך םא־- נונק ם־ן אק ױט ט־ט װע־ ב־עםטעװ צאר און ,דכט־קםטע ״ױשע פא־לאגן אין גאר רע־ .דעלט, א־ן םון רער אנפ־רנױקעד ז״ט אנגעקנ־פט באצ״ונגק סיט איבעד סב פארש״רענע לענדער פ־מ ײױ- ש־ע נרו־טע א־ן קליינע ישובימ. נאר באלוגױע־ם האט קאאפ. ״ב־בער״ ױ לעעטע צ־ים געל״נט או־םמערקזאמק״ט א״ף ױ פא־א־נ־קטע שטאטן. שדן דאם דױטע ־א־, װי א״נע־ םון ױ הױםט-נױנרער םץ תש קאאם. ״ב־בעד,, וק־ באװאוםב־ער ק־לטור-טוער ז. םלמד, נאזובם אמער־קע - נ־ו-יארק און א ױי אנדערע נרעםערע ײױשע צ־קטערס אץ אמע- ױקע - א־ן של־חות םוץ ״ב־כע־״-קאאםעראט־װ, וױ א־יך םון םאר- לאג ב. קלעצק־ן אץ ״ל־מערארישיע בלעטער״. זײנע אױםטוק פאר דער םא־שם,־״טונג סץ ײױשן בוך אין אמעױקע א־ז גארנ־שט אםצושיאצץ. עד ד.אט דך םארבונק מ־ט ױ ג־עםטע ײױשע דאר- ט־קע צ־ײטונגען ״םארװערמם״, ״טאג״, ״מארגן-זשותאד■, וױ או־ך מ־ט דער ״צ־וקונםט״ א־ן תרך זײ פא־שםרײט ם־ל ב־בער אין ז״ער גרױםע צאלן, - א־ן ת הונרערטער און םויזנטעד עקז. מיש ז״ן ה־לף א־ז אױ־ נעש־אםן געװא־ן ױ םארשםרײטונג פון דעש ײױשן בוך דורנן ב־נער-קלוב םון רער ״קולםור-געזעלשאםש״. ז. מלמד ד.אמ או־ך מיש- נע־אלםן דער םא־ב־נדונג ם־נם אמעױקאנ־ש-ײױש־ן שר״בער מ־ט דעכ קלעצ־ק־ן-םא־לאג אץ ױ ״ליט. בלעטע,־״. א ױי װערק זײנען א־ן רעז־לטאט ם־ן אט-דע־ םארב־נדונג דערש־נק און װעק פארש־פרײט אין גאר דער װעלט. אראנק דער איניצ״אט־װ םון ז. מלמד א־ז געגױנרעט געװאק מיט דער הולף סץ ױ אנגעזעענמטע ״ױשע שױםטש־טעלער און קולט־ר-טדער אץ אמעױקע ױ געזעלשאםט ״ב־כער״, װאס האט ױ אגאלאגישע או־םגאבן ם־נם װארשעװער — ״ םון יאנוא־ אן א־ז ז. םלמד װידער אין נױ-יארק, ,װאוהין ער א־ו געפארז מ־ט בתיםע פלענער םארצדזעצן זק װינשיקע און גתי- בע א־בעט לטובת רעמ ״ױשן בוך. מק דא־ף געדענקק, אז ױ םא־שםױ־ט־נג פון ביך תעלםט דעב ,־דאדקט פון ־ע־ ״ױשער ל־םע- דאטו,־. ־עדע פא־קו־פטע םא־טק ב־נער צ־ט נ־אך דך ױ או־ב- נאבע פ־ן :־ע װע־ק. :. מלמד תאט צו פא־צ״־בעגק;ע־־אלױקע פא־־־גבט; ־או־ף דעפ געב־ט, - אץ זײנע או־פב־וען א־צט, ב״ ױ ש־װעדבטע בא״גגוגגען א־ן דע,־שלא;ע:ע שט־מוגגצץ א־ן אמעױקע. א־גע־ראשץ ד־ אלע, ־דאט װ־ק, װאב עב טוט ז־ך א־צט א־ן ױ ק־ײזן, װאו מק קאן װערב־רן ״ױשע ב־כעריק״םער. -