Literarishe bleter · 1931-03-13 · 11 (13.3.1931) · p. Seite 201

זײט 201 ליטערארישע בלעמער נום• 11 (58□ נאיא, ראז־נע א,ין דאן-נאזיל־א טרזןגן נגדיג *ן דער גידערמ״ער־ צ־־ט. ם־נא־א א־ז אננעטאן א־ן א ודיםן קיטל, .ד־ א היינטװעלט־קע־ קל־ינ־צטעטלדיקער פ־־ז־־ע־. בערםא א־ז פאדנדיט־דט, די א עננל־יצע יידערנאנטין סון באקאנטן מ־;. אלמאד־,דא ט־א:ט א מטנדענט־־םן בעדעט או־םן קאש א־ן א ב־טל אן אלטמא־־־ט; אנצו־.. דעו־ אש־צ־ר א־ן דער נאטא־־וש ז־ינען געקל־־דמ גאנץ ,־ד תיינט. א־ן דער םצענע םונט ער־טטן אקט ־טט־יט ם־ן םראנט א מארערנע־ םריז־ר-שאלאן מ־ט דאקטענע ם־ג־רן א־ן דער ד־טױנע און מ־ט צװײ ט־שלעך אויף דעמ טראטואר, די םא־ א קאםע-ד״־־ז. רעבטמ א־ז בארטאלאט םאלא־ן, װעלכע־ זעט או־ם ,־ד א דילע א־נפ בעדלינער גרונענדאלד, מ־ט א טעראמע־ א־ן א באלקאן. אינמיטן - ־טט״ט א לאמטע־ן־םלום א־ן או־םן לעצטן מצענע־םלא; זעט מען דודך א גלעזע־נעט צודעק א ס־ן םאנטאםט־־בץ מעט־אםא־י־ב, דאפ א־ז או־טגעמאלט א־־ף א ל״דנט א־ן רער םארט םון אן אדב־טעק־ ט־ריםרא־עקט. בער״ן באר־מטן געװ־טעד־א־נטעדמעצא דעדן אויף ־עב עקרא; םראעצ־רט בל־צן און רעגן. א־נט צד״טן אקט םאלט םונאנדער ד־ מצענע םאר ד־ או־גן םונם צ־־גדיע־. דע־ לאמטערן-מלום ז־נקט א״ן און דערט םאדדאנדלט אץ א עםעקטם־לער ל־ובכרע ם־ן בא־טאלאט קאבינעט, און ידעד םראנט פון דעם פר־ז־ר־םאלאן װעדט מגולגל א־ן אן אויםנאם־צ־מעד םון א דאקטאד מ־ט אלע מבשיױט, מ־ט א ג־נעקאלאגײטן ־טטו־1 א־ן אלע אנדעדע דאקט־אד־־טע אטר־בוטן. די הױםט-ראלע א־ן ״בארבירער״ ז־נגט א־זא גא־אנד. ־טוץ דאם םע־טע 'א,־ ז־נגט ער, אט-דער געדעזענע־ ״־,ב־מד״-שו־־טם־- לער, א־ן דע־ בע־ל־נע־ מלונה-אםע־ע און ג״ט דארט םו; ־ערםאלג צ־ דערפאלג. זײן ,ד״בער ליױשעד באד־טאן ם־ן ־ט״נעט קלינגענד־קן טעטבער, זײן גאנץ־באד״טנרקע ז־נגעױשע מ״םטע־ױ־טאםט און שטאר־ קע־ סצענישער טעמםעראמענט ז־כערט א־ם א גרו־םע ארם־םט־שע צוק־נםט. גאלאנד ד.אס א־ן ױ םא־גאנגענע יא־ן געגעבן א־ן דער ״קראל־אפער״ א ױ־ ז״ער א־נטע־עםאנטע םצענ־שע געשטאלט;. ע־ האט געזונגען ױ הויםט־״־אלן א־ן ״ר־גאלעטא״, ״האםמאנם דער- צ״לונגען״, ״לוןזע מ־לער״ א. א. א־ן דעם בערלינער מלובה-טעאטער זײנען ת־ץ אים םא־אן נאך ם־ל באד״מנױקע ארט־םט־שע בוחות םון ײױשע־ אםשטאמונג. קודם- בל דעד ד-־יסט-ױױגענט אטטא קלעמםעױע־ אלײן, א מײםמער סון דעלט-םארמאט און מ־ט א דעלט-נאמען. ע־ א־ז אם־לו ״א ב־םל צ־געשמדט״, אבער ע־ אל״ן אםישירט דך תמ־ד אלם ״ד. א־־ך דער צד־־טער ױױגענט םר־ץ צוױיג א־ז א ״ר און נאך מער ארער װײ- נ־קער אגגעזעענע זינגער. אבעד װעגן ױ ״ױשע ז־נגער א־ן דער ױ־טשער אםערע - לו־נט ז־ך אםצושטעלן א־ן א ססעציעלן ארטיקל. םערלין, םעיץ 1931. צו אונזעוע אגענטן אין אױסלאנד אויף די ם־ל אנםראגן טײלן מיר מ־ט, אז די אנאנענטן א־ן א־יםלאנד װעלן באק־מען םרץ ה־רשב״נם בוך ״אונטעק ױ־טן שטעק״ ם־טאמאל, דען עם ,דעט םא־ט־ק דעק <נישט תעםטנד״ז), צול־בן גרויםן אונטערש־־ד א־ן ױ םאםט-ד״־צא־ת, די או־ך צ־ליב דעם. ,דאם ארײנגעל״גטע בויגנם דעק אםט סא־לו־ק אין װעג. - דעגן דעם איז געםאלק געדאק א־ן נומ. י ״ל־ט. בלעטער״. ר־ קו־פער םון אײנצל־נוסערן א ין אויםלאנד באקומען נ־שט דעם בוך םון ם. ה־רשנ״ן. -,אט םען געװאלמ ל״גן דעם ט־אם נישט אױםן ״םםא־״, נא־ אױםן ראלעקטיװ, או־ם; אנםאמבל. דער דעמאנישע־ ,.גענעראל־טוז־ק-ױרעקטאר״ אטטא קלעמםע- ־ער האמ דך מ־ם ברען גענומען םא־ דער א־בעט, אבער עם א־ז ג־ך קלאר געװאק, אז ױ עקםםערםענטאלע אויםם־ױנגען א־נטע׳ ־עםיק א לערך גאנץ-באגרענעצטן ק־ײז מענטשן. דעד קראל-אנםאמבל א־ז באמת געװען מ־םטערדאםט, אבעד דעם דורבשנ־טלעכן טעאטער־ באזוכער, װאם ודל נישט ודםן םון קײן ק־נםט־ם־אבלעמע;, האבן ־־ א־ן תוך <מיט קלײנע או־םנאמען) ם־מלמעם־קע כוחות נ־שט אים־ :•אנ־רט. א־ז מק אדעקגעגאנגען או־ף א נײעם װעג. מ׳האט ז־ך גענו־ מען או־םם־ק ױ אלטע, ג־ט-באקאנטע אםע־עכ םינם קלאס־שן ־עםערטוא־, װעלכע זײנען סאםולער און באל־בט און װאם ז״נען שדן םא־ ז־ך א געװ־םע צוקונגס-קראםט סארן בר״טן עולם. מ׳האט גענוםען א־ן אט־ױ אלטע םעםער א־ײנצ־ג־טן נ״עם ,־ױין. ם׳האט אט ױ קלאםישע, סון פיל־יארצענדל־קער-אײנגעסונדע־ ״עטע װערק, מיט אלםע דותתױקע טראױציעמ גענומען אםםױשן, :אנײק. םאר דער ק־נםטלער־שער םאנטאדע םונם דעקאראטאד ־אץ ־עזש־סער זײנען דא גיעעםנט געװאק ױ ברײטםטע װעגן. ם׳האט או־ף ױ דאדקע װעגן אםט םיל דערגרײכט. עם דינק געשאםן גע- דאד; א גאנצע ױי װאונדע־בארע או׳םם־רונגען, װ־ ״הא־מאנב דעי- צ״לונגעך, ״םליענדעד האלענדער״, ״ױגאלעטא״ און דא ג־שט לאנג ״באדב־רעד םון שעװ־ל־עי׳. יעדע נײע אויםםיתנג האט אױיכגעתםן א םענםאצ־ע א־ן דער םדעסע און א לײדנשאםמלעכע ױסקיס־ע צודשן ױ מומזדס. און ־אם האמ געמאכט דעם ענץ נאך א־נטערעסאנטע־ אץ דערטםו־ לער. ױ לעצטע נײע אױםםירונג איז געװען דער אלםעו־ ,־אם־נ־שעד ..:א־ב־רער םון סעוױליע״, װעלק מיהאט רא א־ן קלעםםערערם טעאטער, צוגעקעמט אויף א גאנץ-נײעם אוםן. איך גלויב נישם, צי נאך ערגעץ-װאו אויף דער װעלט ,דעדט אט דאם געניאלע און אײביקע װע־ק אזױ אינםערעםאנט או־םגע־ ם־דט, װי דא, א־ן דער בעדלינער ״קראל-אםער״. ױ ב״דע ױנגע םײםטער - דעד דעקאראטאר רײק־נג און דעד ־עזשיסער ראבענאלט - האבן באשאםן אן או־םגעצײבנטע פאר- שטעלונג, װעלכע איז, אגנ, תרט־ם אינם ג״םט םון ראם־ניס זשעני. עם איז כאקאנט, אז במעט א דאלבן יארהונרע־ט סאר ,־אם־נ־ן דאט דער .דעמאלט זײער םאםולערער א־טאליענ־שער קאמםאנ־םט ־זשאװאנ־ םאזיעלא אנגעשױבן א אםערע ״בארבירער םון סעדיליע״. צ־ם ערשטן מאל א־ז ד א־נם יאר 1772 אױםגעם־רט געװאק אין ־־םלאנד אין דעם דאמאלסט־קן יעקאטעײנ־נשן םעטערטרג, און דער- נאך אוםעטום געהאט א שטארקן דערםאלג. בעת דער 24־עױקער ־:״.דאקאםא ראס־נ־ האט זיך גענומען קאםםאנ־ק אן אםעדע א־יםן ־עלבן ם־וזשעט, האט מק א־ם אוםעטום אנגעק־קט וד א משוגע־ נעם. איצט, נאך 115 יאר, איז פאזיעלאם נאםען באקאנט נאר ד־ מוז־ק-היםטאריקעו־, א־ן ראםינ־ם ״בארבג־עד׳ א־ז נאך א־צט פונקט אזו־ פױש און באחנט, װי ער װעט םאו־בלי־בן םו״ש נאך דײטע־ע י11 'א־■ אבער גראד אט-ױ גענ־אלע אםערע א־ז אומעטוס םארנאכלעס־קט נעדאק און וױ שאבלאנמעס־ק ד װערט אומעטוס או־םגעפירט. װעמק ־אבן שו־ן נישמ דענערװ־רט אט-ױ בלוםדשט-״ט־אױצ״אנעלע״ שםא- :־שע קלײדעד םונס ם־גא־א, בא־מאלא און אלמאד*,דאי ד רעזשי םון דער ״קראל-אםער׳ האט לכתחילה געהאט בדעד, א״םצ־ם־ק דעס ״בא־בירער״ אין גאנץ-מאדערנע קלײדעד, א־ן קאסט־ו׳ מען פון א־נזער ה״נט־קע־ צ״ט. צול־ב געװיסע ״העכערע״ םאלי- ננ־שע מאטיק האט מק אבע־ געטװט גײן אױף קאםםראמיסן. בא־- אדמיניםטראציע; ״ליט. בלעטער