Literarishe bleter · 1931-03-06 · 10 (6.3.1931) · p. Seite 192

דטעראדישע בלעטער נום. 10 (357) זײט 192 נא־ אויך א םארשטענדעניש םאדן שאליה״טן ל׳ענן םון דרום-אמע׳ ױקע נילל. אין אסך קאפיהי׳ען וױיזט עד אחיס אגחיסע אריענ- מאציע אין ח עקאנאםישע און םאליטישע פא־העלטענישן םון בראזיליע, באלייבט ח םיבות פון ח אלערליי אויפשטאנדן, מרידות און איבערקערענישן, װאס קומק פאר אזוי אםט א־ן דעם דתב- אמעריקאנישן קאנפינענט. נישט געקוקם אויף אייניקע סטיל-דעםעקטן. װאס מען קאן א יונגן שחיבער בשום אופן גישט מותל זיין, - אױ דער ראמאן א װיבטיקער קינסמלעחשער צושט״ער צו דער ייחשער בעלעטריסטיק. סיא־ז דאס ע־שטע װערק מיט אזא ברײט-אנטװ־דלטער פע־ספעקטיװ פון רעם נײעס ײחשן לעבן אין אגעננט פון אונזער במעט ײגגסטער אימיגראציע. גאמישע באחנגונגק, און שטעלן מיט זיך פא־ אין ײדישן לענן א גאנײן נײעס טים מעגטש. אט למשל, ח שילדערונג פון בײדע קויםי ניאנס דער טאטע מיטן זון, װאס איז אײגגטלעך אן אינטערעםאנטע םשפחוז-דערצײלונג פון אן אײנגעא־דנטער םאמיליע, װאס דעגענע- חדט שדין באלד א־ן צװײטן דור. אט א־ז דער ליטװאק פא־ש״- דעגע טיםן פון ״טמאיס״, - אט דעד אומגליקלעבער אפםאל פון דעד אחיסגעשט״סענער פא־װא־לאזטער ײחשער א־עםקײט, װאס זובט עפעב אייף איא מאדנעס, אפילו חרגחדן אופן ז״ן גײסט־קן ת־קון. און ז״עד חזן, רער געװעזענער פארביטערטער װאנדער-אק- טיא־ מאחס־א האך אאז״װ. ל. מלאך האט דערבײ א־ן דעס ראזיקן בוך ארו־סגעװיזן נישט נא־ א גחיסע קענטעניש אין דעס ײר־שן לעבן א־ן ב־אזיליע, דעד לײעגעו־! די ״ליטערארישע בלעטער״ וארט דאט 7 7 ענטפערםזאויף דער אבקעטע פרן דאם ו * א־ן דעס טך דערשינען אין אסיל באוײיבערטער שםראך און מיט זאפטיק-א־יגינעלע נאטור-שילדערונגען, איז אין בוך אױך פא־אן אפרדװ פון בא־יק צײט-פראבלעמען. םיר זעען, װי דער חכטער באמיט זיך אין דעס בוך צו עלימיניק דעס עראטישן מאמעגט און א־ײנצופירן טײלװײז סאציאלע קאנםליקטן. דאס בוך עטעמט מיט עבטן ר־ריזם און איז םול מיט ם־עבטיקע שילדעתנגען. פון דער אײדאפעלשער ליטעראטור האט אויף מיר געמאבטאן ערש־טעדנרן אײנדתק רעמארקס ״אויפן מערב-פראנט - קײן נײס״. אן אן אױסד,ער םא־םאלגן מיך ח גתיליקע מלחמה-בילדער, װאס ז־נען אזוי פשוט און געגיאל געשילדערט אין דעס פשוטן בראניק-בוך. דאס בוך האט מיך אידעאלא־.־ש איבערבעשטאלטיקט. אויב סיהאט אין מיר װק געדרעמלט אײנגלעחשע פאנטאז־ע װעגן ״העל׳ דישק״ט״ און מיליטאחזם - האט דאס בוך אויסגעװארצלט אין מיר אט די ר,ראנקע טתימען און א־ינגעפלאנצט אין מיד דעס טיםסטן ראס צו אלץ, װאס האט נאר אש״בות צו מיליטאחזס. ראס בוך דארף װערן אפארםליבטנדע לעקטור אין אלע שדלן אויף דער גארער װעלט - דאס װעט םיל מער װירקן װי ח אלע םאציפ־םפישע קאנםערענצן און םאקק. דעס ב״שפיל דארםן געבן אונזערע צי״שא-שולן. 11. מנשה העלמאן / סקארזשיסק װעלעבס א־ז דאם שטארקסטע בוך, װאס איז דערש־נען א־ן 'אר 1930? לו־ט מ־ין םײנונג: דאס בוך ״אינדרױסן״ פונם יונגן פראזא- יקער ש. בעולינםקי. מאטיװן? דאס בוך איז אחגינעל און פשוט-געשילדערט. ח מלחטה אונטערן פ־אנט איז אין דעס בוך געזען מיט ײחש-מענטשלעכע ארגן. ח בילדער זײנען חתד, איבערצײגנחק. דאס בוך צײבנט ױך אויס מיט אםױנעד שםראך. 9. אינזש. דרד דאװידאװיטש / פאביאניץ ״דערצײלונגען און אראבישע לעגענדעס״ פיי משה םטאווסקי. װק א־ך װאלט באדא־פט באנ־צן א פארגל־יך, װאלט איד גע׳ זאד.ט, אז סשה סטאװסקי א־ז דער ״חשער, אדער חנטיקעד גע- זאגה, דער פאלעסטינ־שער חחא־ד קיפליגג, אדער - אדאלף די- גאשײנסקי. זײן איינלעבן ז־ך אינס דעגהונגס-ארט פון דער חיד״ בהסד״ פײגעלע א־ער גדעדל — איז ביז איצט געװעזן אין דעד ״חשער ליטערא־ טור אדער אגאנץ םרעמדע דערש־ינונג, א-ער זי איז במעט שטענ- חק באהאנדלט געװארן בדרך מטל (״קליאטשע״). סטאװסק־ איז אײנעד פון אוגזעדע װײגיהע ..פערל-זוכער׳. זײ״ נע א־אבישע מעשהלעך און לעגענדעס קען מען פאתלײבן מיט ח םעשהלעך פין אנסקי, פחן, אדער גא־ מיט ח אגדות םון ח. נ. ביאליק. ״מיך הונגערט״ פון ג. פי נק. װײניק בעלעטחסטישע װערק א־נם נאך-מלחמה-פעחאד האבן אונז באװיזן דאס גײםטיקע און מאט־ע־יעלע פונס מענטש אין אזא בולטער פא־ס, װי דאס װערק םץ געאח״ פינה. איך גלויב, אז נאך ,־אמען ,־אלאנס מלחמה-װע־ק, װאס איז געװעזן דער באשולדיקונגס- אקט קעגן דעס הורא-פאטחאטיזס און נאך חעמארקס טראגעחע םון אנטטוישונגק, האט קײנע־ נישט באװיזן צו ש־לדערן אונזער תקוםה, װ• געא־ג פינק האט עס געטאן אין זיץ הינסטלעחש־־אויםגעםאסטער הונגער-דראמע. ״מיך הינגע־ט״ איז נ־שט בלויז א ט־אגעחע פונס םראלע- טאחאט, סיאיז דאס בילד פון דער אלגעמײנער און אלז״ט־קער פוי- פעחזאציע, װאס א־ז אפ־אדוקט פ־ן דעס גת־זאמען װעלט-שגעץ. ״סיך הונגעיט״ איז דעחבע־ נ־שט א מלחמה-טראגעחע, נא־ די מלחמה־טג־אגעחע. 10. שלמה אײדמאן ל$דזש ״די ברידער נעמזאר״ פון ז. סעגאלאװיטש. דאס ביך אױ, לויט מ״ן מײנוננ, אגײע װענתגג אינס שאפן םון אט דעם שחפטשטעלער. את־ץ דעס, װאס סעגאלאװיטש אױ