Literarishe bleter · 1931-03-06 · 10 (6.3.1931) · p. Seite 191

זײט 191 ליטערארישע בלעםער נומ. 10 (357) אמט־ילונג ת־דש-אייעריליק אועלבע £־אגן בארירש אין ארומגע- רעדס: קאהאני: ״פאלעסטינער םאגדאמ״, ..װי־ם-בוך און .סעל- קער-ליגע״, האחסגלאם ״קאמף םאר גלייבבארעבשיקונגי' (איבערגליק איבעד דער געשיבםע ם־ן קאםף קעגן די צאדישע באי״־עגעצונגען*, לוםט ״א־ן ־דישן און א־אב־שן לאגערי, באלאבאן ״•ע. דובנאװי׳ סג• דין סד געבו,־שםטאג), םרענקעל ״־ר־גזע ענציקלאםערעם״, ד. ליפבדץ ״ד• צוקונםמ םון ״הביםה״. דער דאז־קער קורצער איבערבל־ק גימ אםא־שטעל־נג ודעגן דעם נאדארמער ם־ן דשורנאל. מיד װילן האםן, או בויר װעלן האבן א־ן זשורנאל אן ערנסטע באצײנג צי ־דישע םראבלעמען אין אא דיע־ע םארמעמ. נ■ ווייניג. עד װ״זט אויף ר אלע או־םב־יערשע, צעשטעת־־קע בוחות, ד• באזעס, אױף װעלכע־ עס בויט זיך אויף ־אם ײדישע םארטײ-לעבן און ױ ױםםראםארץ, װאס הערשט צװישן דעס אײגנפלעכן רעבן און דער םרוכםערױקייט םין םארערדענערלײ םארטײען אויף דער ײר- שער גאס. י. בארנשטײן (,.װעגן דעמא־-ראםישעד םטאשיסט־ק םין דער ײדישער באםעלקעתנג אין םױלך> ,־עצענדדם דאס װערק םון ם־אפ. װאסױםינסקי, םאלעמידרפ ער מיט איס צום ס־ף וױיל דער ענדעקישער םראםעסאר לײגט ארײן א־ן רער יױסנשאםטלעבער אויס״ םארשונג דץ בװנה און ״װאונטשי' צו לייזן ױ ײדנםראגע, אייסםיתױק אז ױ צאל ײדן םארקלענערם זיך תרך דעםאםולאציע. חוץ אנדערע ארטיקלען נאך און •־עצענדעס זײנען אץ דער ש. ז וא ר א ם ב / װארעע אגרויםער ראמאן פון יידישן לעבן אין דרום-אמעריקע• לעבן, װאם א־ז. אזוי צו זאג;, דער קטם, װאו ז״ בארהאלבץ ו־ך אװײלע, אטײל ם־ן ױ כױ װײטער צי ציען דעס פא־עב םון זײער אײגנטימלעכע.־, פאר אונז אזו־ מאדנער, עקזאט־שער עקסיםטענין, און ט־־ל - בר דא א־ן דעס דאדקן ,־אמאן שדן א־נגאנצן צו פאדענױקן. אט למשת ר םאמיליע ם־ן געװעזענעם גאל־ציאנער שוחטל ברוך כץ, װאב האם דא, אין א ב־אז־ליש שטעטל, אויםגעעםנט אקראס פון בל-טוכ און תםט דך שוין סעניאר קאסםארא. און אט איז די משםתד. קויםמאן, װאס באשטײט ם־ן אן אלטן בעסא.־אבישן, אין בראדליע ױ־ך-געדארענעם קמצן מ־ט זײן דערשלאגענער קלײן- שטעטלױקער ״דענע און ױער װענעױש-קראנקן זון, ,דאס האט תתונה מיט םענ־אר קאםטאראס טאכטעד. דאס א־טאל־ענישע גאסנ- מ־־ױל כואנא, װאם ד.אט ליב דאמינגאן א־ן ־טטארבט שםעטער אן אםגענאדטע און טיף-באל״דיקטע עתעין א־ן אדאו־לטעט־קן הײל- אנשטאלט. דעד ליטװאק, דער םא־שט־־עד םון גײעם ־רשן הענד- לער-טים אין דדום-אמערקע א־ן :אך א םך געשטאלטן, ײדישע און :ו־־שע, װאס גײען אדודך - הגם נ־שט אלע גלײך :ו־טדעגרק םא־ דער קאנםטתקטיװעד אײנהײט םון דעם ,דעדק - אין דער דאזיקער גוט־געב־נדענער, לעבערקער אקציע. מען מוז צונעבן, אז הגם ל. מלאך האט ױנע :עשטאלטן נעשילדערט מיט א־־םשער בולטקײט, האט ער דאך קײן נ״ע באראקטערן, װאס זאלן ז־ך אויסצײכענען מיט אגעוױםער ארדינאלי- טעט אין זײער םעחענלעכקײט, נישט באד־זן. דן ־אמינגא איז א־ן דער אמתן אמין טאםקע גנב, אדער אמץ זאװל אץ ״ראמאן םון א םע,־ד-ננב־־. קורץ, אםאלקם-טים ם־ט אנא־װן נעמ־ש ם־ן גוטסק״ט און הפקתת, װאס קומט אומבאװאוסטז־ניק, טײלוױיז װי ארעאקציע און םראטעסט קעגן דער ארודיקער צב־עות, און טײל- װײז צ־ל־ב דעם, וױיל סיא־ז נ־שטא װאו אהינצוטאן ר כוזדת. .־א- דנא איז א כין יאטישע טאכטער אדער דבורהלע <א־ן ״מאטקע גנב״ס, ארחל <א־ן ״ראמאן םון אםערד<נב״>. או־ך כואנא דערמאנט גיע- ױן פון ״מאטקע גנב״ - קידץ, ר זעלביקע העלדן, װאם האבן פאר- נומען אזא ארט א־ן ױ װערק ם־ן שלום אש, אםאטאש־, ד״םנבערג און אםך אנדעדע שרםמשטעלע,־, ,דאס האבן זײעד ל־טעדארש-ק־נ סטלערשע קארע־ע אנגעהו־בן מ־טן שטעטל. א־ן ״דן דאמ־ניאם ק״ײצװעי״ זײנען אסך אינטע־עסאנטער נ־שט ר ר״־־פט-העלדן, װאם םידן ױ אקצ־ע ם־ן גאנצן װערק, נאר ד־ אנדערע, ױ וױיניקער וױכס־קע, װאס ב־לדן ר מ־ל־ע פון ,־אמא־, און דך אײנגעדארצלט אין יענעם, נײעם װ״טן לעבנס-שט״געי, צונעםאםט דך צו אנײער םביבד״ צו אנדערע קל־מאטישע און עקא- דן, ,דעלכן אן אס־מילידמע ײרשע טאכטע־ האט שםעטע,־, א־ן ב־אזיליע אנאמען גענעבן דאמינגא, מאכט דורך א־ן זײן קויץ לעבן אן אםתע אדיםעע םון ,דאנדעתנגען און גילגולים, װאס הײבן זיך אן מיט לאבוזעדאטע שט־ק אין אם־־ל־ש קליץ שטעטל און ענרקן דך א־ן גערבטע צ־אזילישע װעלדער, װאו םיגײען אם מ־ט בלומ די ק־בנות םון ױ בםדרד־קע ברידער-מלחמות א־ן ד־ םארשײדענע דארמיקע אדאנט־רסטישע און העלדישע םר־דור.. דן - אן ארעם םאדיתומט ײנגל - אױ או־םגעהאדעדעט אן דער השגחה םון אמאטן <װאס איז געשםארבן עתעץ א־ן אתם־םד,), ב״ אן ארעמער דע־שלאגעגעד םרו־. ע־ םארמאגט א שטורמ־שן אומ- רױקן כאראקטעד. בײ זיך אין קלײן שטעטל איז ער א״װאו־לע־- ױנג־־, װאם ױיסט אויס לײטן ױ אויגן, אן עזות-םנים, װאס האט םא־ ק״נעס קײן מורא נ־שט, און אין דער רעאקצ־ע או־ף דער שנאה מצד דעם שםעטל צו א־ם װאקסט או־ם ב״ א־ם אן אםענע םא־- אכטונג צ־ דער גאנצער קלײנשטעטלדיקער אומבאהאלםנק״ט, מ־ט א־רע הכנעהױקע כלי-קודש, ױנגעלײטלעך צו גאט און צ־ לײט, צ־ם רב א־ן צום שסש, - װעלבע ע־ איז, אגב, צו יעדעד ס־נוט גר״ט צו פא,־טײדיקן ױ םוז אגוי און א״נצושטעלן םא־ זײ דאם לעבן. בײ אזא מין םארםאל טאקע מוז דן אנטלוים;, עד קומט קײן בראזיליע, און דארטן, אין םרעסק לאנד, אץ אדײטער א״ננאד- טיקער סביבד״ כאכט עד אדורך סארװאנדלונגען, װאם זײנען א ױ־עקטעד ם,יעל-־וצא פון ױן נאטור אין זײן הםקרדיקע־ ק־נדדױס. םאר דעם ל־יענער איז שוין קלאר, אז ר <דאמ־נגא> דארןן דא תדכמאבן אשמורם־ש לעבן, דארף דורכגײן אםך סביב־ת, קו< מען א־ן בא־יתנג מיט אסך מענטשן, לעבן ארײך אדאנשוױסט־ש לעבן - דאם אלץ איז זײער אדאנקבארער ישםאף םאר אדעדצײ לער. א־ז עס אונזער םחב־ געראטן? יא, ײ.גם דא און דארטן םילט דך שטארק, װי ער ראנגלמ זיך מ־ט דער קאנסמתקציע, םיטן םט־ל. ,דאס פארלירט ערטערװײז םלוצלונג די דערצ״לעדישע םארם - ױ אײנציקע בעסטע און לעגיםימע םארם םון אראמאן, און װערט םארװאנדלט אין א מין ב־לדלעכער, םליצהױק-געקױיזלטעד ״פא- עזיע״. הגם דאס באשדעדט אסך מא־1 דעם ל־יענען, - מ־נערט עם אבער נישט קק םך תם װעו־ט םונם רערק. ״ק דאמינגאם ק־ײצדעכ״ סאו־מאגט אן אש־עור באראקטעק, טיםן, סיטיאציעם און שילדערונגען, אלערלײ מענטשן און לעבנס װאסגײען דך יעדעדעד ױן װעג און קו־ײצן זיך דא אין מלא־ס ראמאן, ױרך ק ־אמ־נגאס ל. סלאך, דףדזמיננזס קרײנװענ, רןמן, װילנע, 1930. װילנער סזרלסג סין נ■ קלעדקין 86ל זײסן.