Literarishe bleter · 1931-03-06 · 10 (6.3.1931) · p. Seite 190

ליטערארישע בלעטער נומ• 10 (357> זײט 190 שעקצ־עש. ד״ד •ט. קוקט מיך אן א דע־מגטױנמעד און ־וסש אױב. ד-ארוואס יטיקט ניט צו דער אינסטיטוט די ב־כער: ױידנדיק װעק ייװא אין װילנע און דיערצ״לנדיק דעט ד״ר יצ. דענן זיינע נדײטע אויסטוען, האנ איך נעהאט דעם איינדרוק, או דעד;אנצער ענין איז אים סרעמד. איך האב א־ט כעבעטן ארויט״דקן א־ן אינםפיטוט אין װילנע די רעניםטדיר-קארטלעך פדן ױדאיקא, דאם נעפ־נט זיך אין דעד בייליאטעק? דיר יט. האט עם אפגע׳ :אגט מיט דעד אויםיײיד, אז דאם איז ניט מענלעך, װײל ־ער אינםטי־ טוט א־ן װידינע אױ אפריװאט-זאך. אויף מ־ין פראנע, פאדדאט ד־ ,־עגיםטד־־-קארטלעך װערן געשיקט :גין דער העברעןשער ביבליא- טעק אין אדין-־ש־אל, האט ד״ר שאפירא;עענטפערט, אז ארין■ יש־אל אױ אײדיש הײמלאנד און דעריבעד איז די דאהטיקע ביב- ליאטער, בא־עבטיקט צו באקומען די רעגיםםריד-קארטלעך, פונקט אזו־ װ־ די נאציאנאלע ביבליאטעקן םון אנדערע לענדער... טראין דער םרײנדלעכקײמ פון דיר ש. בין איך מיט מײן בא- זוך א־ן דעד טעמיטישער אפטײלוננ ־זוטא־ק אנטטוישט געבליבן: ד־ ײדישע אפטײלוננ װעדט באװאוםטזיניק סארנאכלעםיקט. עט איז אבזױן און אװײטאג, װאס אין א״נעד פין די נרעםמע מלוכ־שע װעלט־י־בדיאטעקן געסינען זיך ײדישע ביכער נישט רער װי פיד מוױנט, - אצאל װאם מיר קאנען ט,־עפן א־ן ײדישע ביבליאטעקן פ־י;עװ״נטלעכע אדעמע ײדישע שטעט אין פײלין. נױ־יזיק, ןקס*73י 1930. אײף ר״ן פ־אגע, םא־װאט עם םעין אין ־עד ב־בליאטעק די ב־כע־, ,װאם ז״נק א־ן םאדלו־ף םון די לעצטע עטלעכע יא־ א־; אד ־י ביבליאטעק א״לט ױך א־ן אויםלאנד, ענטפעדט מיר דיד ש״ אי ניט אײנצוקו־םן קײן נײע ב־כעד, װ״ל ז״ װעק נ־ט א־יםנעבאפט פ־ן מאדק און גיט דעדװײל בעםעד ־אױם א־ר נעלם אויף אײנצ־קו־פן ־הר-המציאותן, או־ף ,װעלכע עם פעלן ניט קײן בעלנים. א־בעדקנפ זאגט ד״ר ש״ פירט זיך די ביבליאטעק אזוי, אז זי קױפט א״ן גרע- םערע טראנםפארטץ ביכער און קען דיך דעריבער ניט אפגעבן ריטן א״נקויפן אײנצלנע ביכער, װען ז״ דעדשײנען פון דרדק. א־ך ארנ־מענמיר מ־ט די׳ד ש״ אז די טאקט־ק, או־ב זי עקם־ם- טירט אין דעד אפתן, א־ז אפאלשע, װ״ל ־אין א נאזדאנאלעד ביב- ״יאטעק, צו װעלכעד מען װענדט זיך סון נאנצן לאנד פא־ אינ- פאדמאציע װענן ביכעד או־ף סאדש־־ענע נעב־טן, מוז ־עד קאטאלאנ ז״ן אפילע־ און אז װעגן ־עדן נ״-דעדשעענעם בוך אין ״ד־ש ־ארפז באלז־ ס־נאנדע־נעערקט װעק איבער אלע ביבליאטעקן די ,־עניםט,־־,־־־א־טלעך, װ• עם פאם־דט מיט די ־יכער אין אנדעדע שפ־אבן. ־ע־ד״ײפט באק־אנ א־ך מיך דערדף, װאם די ״דישע אס- ט״לונג האט ז־ך אפיל־ נ־ט אײננעשאפט די ביכעד, װאם ז־נען א־־־כ דורך דעם ײװא א־ן װ־לנע און װאם האבן פא־ דער ב־בל־א- טעק אגתיםן .װעדמ. ד״ר ש. פ־ענט מיך; ,.,װאם האבן זײ דאם דען אדױםגעגעבן?׳־ דערמאן א־ך א־ם די א־*ע ־אויםגאבן פון די אלע 1 >1 5 0 0 ¥ 2 * 1 א 2 0 £ 1 5 £ 1 * ד־ דע־אקצ־ע װיל ־טאפן אזשודנאל אן ערנםטן, װאם זא־ שט־־ן ־אױף דעד נעהעדיקער װיםנשאפטלעכעד, ליטערארישעד א.־ן סובליצ־םטישעד הײך. אמוסטער םון אזא זשורנאל האבן מיר גע- האט אין דײטשלאנ־ דאם איז בעװען מאדט־ן בובעדם ״דער ױדע״. דאכט זיך, אז דער ״מיעסיענטשניק״ װיל גײן אין די דאזיקע דרכיס. דעד זשורנאל איז צעטײלט אין תבריקעפ צו װעלכע עם יעהערן: ע־נםטע, םארענדיקטע אפהאנדלוניען, הודש-א־בערבליק, מאטער־אלן און דאקוטענטן און ביבליאגראם־שע נאט־צן. די א־בערװזג האבן פובליצ־םט־־גיע אדעד ־.־שטאר־ש-פובל־צים- ט־שע א־טיקלען. די ליטעראטוד שט־ט צו ז״ א־ן אפראשארץ םון צװ״ קענן זיבן. אויף ליטע,־א,־־י;־ע טעמעס ז״נען נעװען אן אר- ט־קל פון ד״ר ם. קאנפער װענן שלוס אש צו זײן ױבל און םון ד״ר י. סרענקעל װענן נרשון שאפמאן צו זײן סציאריקן דבל. פדאפ. מ. באלאבאן נ־ט א־ן ב״דע ביז איצטיקע נוםעדן א ה־סטאדישע אםהאנדלוננ ״װען און סון װאנען זײנען געקומען ד־ ״דן ק־־ן פוילן״. אה־סטא־־שע אדבעט א־ז או־ך ם. װארשא- װיאקס ״די שטאט-יװארדיע םון װא־שע א־ן דער צײט םון נא- װעמבער-אױפשטאנד״. אויף דער גרענעץ צװ־שן געש־כטע און פ־ב- ליציסטיק שטײט דער א־טיקל פון לודװיק אבערלענדעד ,נײן *אד- הונדערטער צױזאמענלעבן״, װאו דער מתבר װײזט אדןק אז די ״דן א־ן פײלן זײנען תם־ד געװען אסאצ־אל פאזיט־װער און אױפ- ב־יערישע־ עלרמענט, האבן ם־מגעהאלםן א־ן אנתיסעד מאס צו באסעסטיקן די עקאנאומיק פון פוילן, און דער אויםםיר אױ, אז אויך אינעם ה״נטיקן מאסענט טא־ן ז״ דעתבער גישט .װעדן אם- :עשטויסן. אן א־בעחעצוננ פון אקאפ־טל פ־ן א־ט־ר רופ־נם נײי װעדק ״ת סאציאלאניע םון ת ײק״ איז דער א־טיקל ״ת װאנדלוגנען א־ן דעד עקאנאמישער םטתקטור פין ת ײק א־ן אײ־ ראפע״. אפ״נעם אנאליז גיט טארטארףרועד אין ־ײן א,־בעט ״פון דע־ סאציא־אנ־ע פונעש םארט־י-װעזן א־נעם הײנטיקן ײדנטוסי׳, װאו ז״גען געװ״נט צו קוקן מיט ביטול אדעד חשד אױף ־יפטן א־׳ן א פ־עמדער שםראך, בפדט אויף אזעל- 1 י ± ** | <-/. <| , כע, װאב דעױעױנען א־ב ,לא־עאדס פרן ײדי־גיע ציאשן״קז־כ־ציב. מ־ר ז״נען נוטה צױ קעמסן קעגן דעס װי קעגן אן אש־מילאטאתשעד דערש״נונג אדער טענדענץ. געװים א־ז אזא שטאנדפונקט בכלל אגע־עכטעד. ע־ זײנען אבער סאו־אן זײער װאג־קע טעמ־ם, װאס באװאו־גן או־כצ־נ־צן ת ס־־לישע שפדאך סא־ א״תשץ און דער אגאד-ערנכט; ־ש־דנאל. קודם-כל מוז עם זײן אטתבונע, םון װעל- ו־ך רערטראנן א ײתש װארט װעגן ײתשע ענינים צו דע״ פױלישעד א־נטעל־נענץ, מ־ט װעל- ראנע אי איז ל״רמיױ א״ן יי״י־־־ :אצ־ע, צ עם פ־ פוילי מי דעו פ־ילישע זשורנאלן אזא, װי למשל אין ״װיאדאמאםצי ל װאו מידעדט װענן ל־טעדאטוד־א; ע־אצק־עי', , .׳״<,?״״,,־״,־, קולטור-ענ־נ־ם פון ת קלענ- א־ן אומבאקאנטסטע פעלקע־, נארנ־שט װענןײדן, װאם סא־שט־ײט זיך, שטרכ. *טיי דאױנעץ אטא אין ז״נען ת כלעד אדעד דאלב-םש־םתש, װאס זײנען דא צ־ יענעם. װעלבעד א־ז אבע־ א־־ך א צװ״טע•;דד אפגערוקט :עװא־ן. יאגיקעד טעם בא,־עכט־קט דאס דער- א־ז ב״ אונז פא־אן אכאנצע ו עס תנען ״דנתקע װעלבע מען קאן אבער און מען מוז נעװ קולטוד׳קאמף. דעתבע־ מוז מען באטראבט] ײק פו־ל־ש• :ען פאד דעם דעם דאז־קן פא־ א פ־אפאנאנדע־מתב־נע און צ־צױננס-צענטער. דער זשודנאײ ״מ־עם־ענטשנ־ק״ תפט את־ם אם־מפאט־ע צו ז־ך ז״ן עדנםטק״ט און װאנ־ק״ט. עם ז״נען ־ע־ש״נ־נן ־ע־שט צװ״ :וסעק. דער זשוחאל האם א:-;עהו־בן צ־ דעדש־־נען א־ן דעצעמבעד אונטעד דער;עניטער ,־ע- 1 שורנאד ״עד פאפ־ד, אנ־עשמאקפולע און עלענבעד דאקצ־ע סין ־"־ א־נפאך•קאנככ־ױ־טע הילע (ארב־טעק