Literarishe bleter · 1931-03-06 · 10 (6.3.1931) · p. Seite 189

זײט 189 ליטערארישע בלעמער ני״• 10 (357) די םעמיטישע אסטיילונג איז געגרינדעט אין 1913, דנט איר גרינײנג װערט זי םארדאלטעט םון ר״ר •גיאני־א, װעלנער איז אויך נלײכציימיק םראםעםאר םאר םעמיטישע דיםניטאםטן אין ווא׳ ״.רנגטאנער אונידערם־טעט. דער םארנעם םון רעד םעמ-טישער אםט״־ לונג איז אגאר קליינער אין םאדגלײך מיט די אנדעדע. די אםטיי׳ לונג םא־נערט א־ום צדאנציק סעקציעם, אין דעלנע ד• ייעעד ז־נעיץ אויםגעשטעלט. צדישן ר־ םעקציעם פארנערען די ײדײטע נינער קײם צדײ. די םארדעלטעניש צד־שן דענדעלשע םפ־ים און יי־ישע י־םער דאדםט זיך :אײ־ א־ן די אויגן און עם אנטשטײט אדזשד. אז עםעם מוז דא נ־ט א־נגאנצן ז״ן א־ן אדדענוני״ דען מען יאקאנט זיך אי־םל נעענטער מ־ט דעד אםטײלוננ און דעדד,ויםט ריט א־ר אנפ־רער ד״ר שאם־ו־א, ־אשטעט־קט ז־ך דער חשר און סען דא־ף נאדניט לאנג שמועםן מ־ט א־ם, ירי צו דערגײן די א״גנטלעםע ם־יד״ צדליב װעלבעד די דע־־־נ־שע םםר־ם דאין אזא גע־א־י־־ד; אייערגע ד־במ אין םא־גלײך מ־ט די ײדישע ייםעי. ד״ר שאפירא, מימ דעלכן איך דאי םא־ם־רט אגעשפ־עך די א זײטיקער באזוכער םון דער י־יל־אטעק, ״7 גאנ־ז םר״נ־־1־!־ או־םגענומען און מ־ר גע־ץ געענטםערט א־יף מײנע םראגן. א־ן ־ער םעמימישער אםט־ילונג געםינען זיך איבעד םערצ־ק טו־זנט דעבדע־ ישע םם־ים, עדישן דעלבע עם געפ־נען זיך פיל ־קר־דמצ־אודן. אויף מײן פראגע װעגן ײדישע ב־כער דאט מיר ד׳ר ש. געענטםע־ט, אז זײער צאל דעדנרײבט ארום פיר טדיזנט. א־ך דאי אויםגעדדיקט םײן ערשטוינוני צוליב דעד קלײנער צאל. אויף דעם ד.אט ־״.־ שאם־רא מיט םארקאזם באמערקט: ״ײדיש איז מיד אויך אליטע־ ראטורר - פא־ מיר איז דאן קלאד געוואדן מײן דשד, אז מ־ט דעד ײדישער אםטײלוננ איז עםעם ניט אין א־דענינג, און דעדהויפם טיט דער יאצדינג צו א־ד םון ־איר םירער ד־ר שאם־רא. א־ן זלםן רײזענם ״לעקםיקאן״ ד,אב א־ך זיך דע־־יאוםט, אז ד״ר ־טאם־רא א־ד אאלטער חובב-צױן און העב־עישער שד־פטשטעלעד, אמ־טאדבעטער םון דער העבדעיש־ער פרעםע און נא־ זעלטן האט ער געשױבן פאר דער ײױשער םרעסע. דען איך האי מיך נעענטער באקענט מ־טן קאטא־יאג פון ױ ײ־ישע ביכער, האב איך ר־ך ־ערדא־םט, אז אין רעד :־יל־אטעק פעלן ניט נא־ ײדישע ב־בער, דאם ז״נען אין םארלוי־* םון ר־ לעצטע עטלעבע ־אר אר־־ם אין פוילן און אנדערע ־1עג־־יר <־<־■■ סעד ױסלאנד), נא־ אם־ל־ ־או־ך פ־■1 ב־בער, דאס ז״נען א־ו־ס אין אמעריקע, און די או־םגאבן פון ײדישן ד־םנ־טאזטײע־גן ־א־נםט־ט־ט א־ן דילנע. עם ־א־ז שוין ב״ ם־ד ניט געױען יער קלענםמעד צד״פל, אז די ײד־שע אםטײלונג דערט באל־אוםטזיניק פא־נאבלעםיקט ־און אז ױ שולד איז ניט ק״ן אנ־ערנם ד־ נא־ איר פירערם, דעלבער לײגט ױ נאנצע אויטמע־קזאמקײט נאר א־יז דער העב־עיש־יר אפטײלונג און פא־ניצט ־אויף א־ר ײי גאנצע געלט-םיבםיױע, ײאם י־עי־ט ױדך דער רעגירונג באשטימט פא־ דער םעמיט־שעד אפט״-יונג. איך האב אויף צומא־גנם צום צד״טן מאײ םא־ם־רט אשמו״ עם םיט ד״ר שאפג־א דאם מאל ש־ין א־־־• ײױש, א־ן געמאבט א־ם אויפמערקואם או־ף דעם םארנאכלעם־קטן צושטאנ־ פ־ן דער ײױשעד אםטײלוננ און אים רערבײ באמערקט, אז איך ״על דעגן יעם שרײבן פא־ ױ ״ליטערא־ישע בלעטער״. ר״ד ש. האט ז־ך דער״ פילט עפעם אומבאקדעם און אין עננליש געםױדט צו געבן פא־■ שיידענע ניט״באםריױקנױקע דערקלעױנגען. ד״ר ש. דארפט ױ שלד אויף רי ײױשע שױיבעד, ו,אמ זײ דערסילן ניט זײעד מחבר״פליבט און שקן ניט אריין אץ דעד ביבליאטעק זײע־ע װערק, אויף װעלבע עם געפ־נט זיך דעד אויםדױק ״קאםירײטעד׳. ױ דאזיקע גיכער, דע.דקלערט מיר דיר ש., איז דעו־ ב־בליאטעה פא־ווערמ צו קויפן, װײי1 ױ מחבױם מוזן ױ ניכער אלײן ארײנשקן לויטן געזעץ םון ביבליאטעק. טןצויקער צאל אױגינעלע דאקחמעמק, אויך טיט א גא־ גרדםעד צאל םאטאסטאטן סאטאגראםיעם), װאס ױנק געזאםלט געדא־ן אין פארשײרענע לענדער, דערונטער אױך אין םאװעט״רוסלאנד. עם װעמ דא ױן א־נטערעסאנמ צו באמע־קן, אז באטש ױ פאראײניקטע שטאטן האבן ניט אנעדקענט ױ םאװעט-רעגיח־ננ, האט ר נאציאנאלע בובליאטעל, דאך געד.אט םיט חםלאנד םאדבינױנגק, צוליב דאם די םלאװישע אפטײלונג םדן דעד בינליאטעק איז בארײבע־ט געדא־ן מ־ם שײנע עטלעכע טױזנט אלטע און אויך נײע ביכעד, דאס ז־נק אין פארלויף םון ױ לעצטע יאדן ארוים םון דרוק אין כאװעטנםאד״ באנד. דעם פאל אױ אויך צו סארדאנקק, דאס עס זײנען א־ן דער ביבליאכעק אנגעקומען אלע ײױשע ביכער, װעלבע ױנען אױים אין ראטנםארבאנד. ױ ײדישע ביכער האבן געםונק ארט אין ־ער סעמיטישעד אפטײלונג, אבער װעגן דעם שםעטער. ױ אםטײלונג םאר לאנדקארטן <מאפעם) אױ אין םארלויף םון יא־ פארגרעסעדט געװארן מיט קנאםע םופצ״ק טויזנט אין בא״ טרעםט ײצט 1.129.946 עקזעמםליאדן. ױ מוזיק״אםטי־לונג איז ױ גרעסטע איבער דער דעלט און באשטײט םון אינער אמיליאן עקזעמםליארן. ױרך דער מוזיק״אםטײלוננ זײנען אין םארלו־ף םון יאר ערקלעחט געװארן צװײ קאנקורםן םאר מודק״קאמםאזיציעם. אין אי־נעם םון ױ קאנק־רסן האבן דאם רעכמ געהאט דך צו באט״ליקן אלע פעלקער און עם ױנען ארײנגעשקט געדארן ,ז13 קאמםאויצ־עם פון 33 םעלקער. דעם םרײז ר,י,צז געװאונען אײנער י. הימעל פון טשעבאםלאװאקיע. דעם םרײז םון צװײטן קאנקורם, װאם אױ בא״ שמימט געװארן אויםשליםלעך םאר אמעױקאנער בירגער, איז ניט ארויםנעגעבן געװאדן צוליב דעם, װאס ױ זשוױ האט ניט געםונען םאר םארדינט ארויסצוגעבן קײן אײנעם םון ױ 11 באטײליקטע, װאס האבן צ־געשקט ױערע קאמםאויציעם. אין דער םעױאדישער אםטײלונג זײנען א־ן םארלױף םון פארגאננענעם יאר אנגעקימק 892 צײטוננען, דעױנטער 547 טעג״ לעכע. צװישן ױ צײטוננען װאס קומען אן זײנען .:14 םון א־יסלאנד. אין דער זעלבער אםטײלוני ױגען אויך אנגעקומען סס88 פארשײדענע זשורנאלן. מיט ס6ד זשותאלן װײניקער װי מימ א־א־ פריעד. די אםט״לונג םאר שײנער ק־נסט א־ו םארגרעםערט נעװארן מיט 25.929 אביעקטן. ױ םלאורשע אםטײלונג, װאם באשט״ט פון א־בער ססס.ס3 אביעקטן, איז פא־גרעםערט געװארן מיט 5.660 אב״ יעקטן• אין דער אײגענער אײנבינ־ערײ בײ דער ביבליאטעק זײנען אײנגענונדן געווארן אױ פא־לױף םון יאר 28.150 עקזעמםל־אדן. בא״ זוכט געװארן דורכן יאר איז ױ ביבליאטעק געדארן ױרך 1.050.997 םערזאן. אלע אםטײלונגען םון דער ביבל־אטעק. םיטן אויסנאם פון ױ קאםיד״פ״אםטײלונג, אדבעטן מיט אדעםיצים. ױ אײנציקע אםטײ״ לונג, װאם האט פא־דינםט םון ױ הבנםות, אױ װי שוין געזאגט ױ ״קאפירײם-אםט״לונג״, ױ אםטײלונג פא־ באשיצן ־אם פארפאסער״ רעכט. אין דע־ דאזיקער אפטײלונג אױ אין םארלױף םון יא־ א־־ינ״ געק־מען םאר םארעםנטלעכטע װערק צו צװײ דאלא־ סאר א בוך - 270.122 דאלאר, םאר ניט״םא־עםנטלעכע װערק <צו 1 דאלאר פא־ אװערק) 18.084 דאלאר. צוזאמען איז א־ײננעקומען <אויך פון דאקימענטן, אױף װעלכע דאום םארםאסער-רעכט אױ באעױצט גע״ װאדן> 308.993 דאלאר. אראםרעכענענױק ױ אויםגאבן פא־ אוים״ האלםן ױ אםטײלונג, אױ געבליבן ױװח איבער 82 טױזנט דאלאײ מיר װעלן איצט איבעהגײן צו דער םעמיטישער אפטײלוננ און זען װאס סיד םאחמאנן דאחט און אויך איבעדגעבן, װאם עס האט װעגן איר דערצײלט דער סירער סון דער אםםײלונג ד״ר ישדאל שאםירא.