Literarishe bleter · 1931-03-06 · 10 (6.3.1931) · p. Seite 179

ליםערארישע בלעמער נומ. 10 (357) זײמ 179 צ־נ ב־־שפול, האנן פיל קינדעד םרן ד־ עלפערע רךאם;, דאם ר־־ק וו־רקלעך נאד םױליש - שאדאן ז־־עד ש־ל אזעלכע - ־עמאנסטרא׳ טױו א״ענענן י־דיש אלמ ז־יער מוטער־שםראך. א־ן דעד £־אמעםט א־ז נאנץ נאטירלעך םא־ ק־נדער, דאם ז־ינען געקומען א־ן ש־־1 מוכ אן א־יגענעס לשדן א־ן ג־ען אר־־ט מ־ט אן אנדעד שפראך. נשעת םען האט אץ ז־ י־דישע םאווש. שולן געם־יערט דעפ גנ-־עד־קן ־ובל םון דער םרל־שעד שול <־ער קאםף שאד דעד ם־־ל־שעד שול האט ז־ך אנגעהרנן אץ ־א־ 0906 האנן ם־ל ק־נדעד א־ראנ־ש געשטייכלט, העדנדק ד רעםעראטן םון ד לעדער־גט װעגן דעד ה־ל־קײט םון דער ם־טער- שפ,־אך. עם הא־ן דך געהערמ םראג;: און מיד? םארװאט לערנען מיד דך נ־שט אין ײד־ש, אױנ א מוטער־ שםראך א־ז אזו־ ה־ל־ק? דאמ נא־ױ־זט, אז עט א־ז פא־אן א נאק פאר ײדש צװישן ק־נדעד. דעט נאוץ גרײט ד־ םאװש. ש־ל אל־־ן;נד א־ז :וש־טא נײ אזא : צו מיט א־רע דעדצוונגפ-מעטאק. נא- א־דעןשע ואל אגטשט״ן א אױסגעש־לאפן, אז צװ־שן דער ױגנט י ־שער דער ״ד * צו ד צודקקע; װעגונג, ,דא־ א־ד ־פיד זאל ז״ן דג שנ״־אך. א־צ- יו־פ. א־ן ץ ש־מ דעפ עדשנ אונזע־ או־םגאנע איז צו גענן זג־נ- ײדשער דעד שולן מ־ט טיקן מאמענט א־ז שווע־ צו שאםן א־ך אנעד — קענען צאל. מ־ד י טע־דיכטפ-שםדאך אין א גרעסעדעד שדלן, די םײל־ש־ע לערער פון מ־־ן דעפ ״דשץ שדײבעד און *ענע או־פ- ־ קענען - מױ םאױט־װע װאפ ז״עד דאצ״ונג צו ײדשי א־ז א דעפ , דערנעענטע־גדק זײ צו נוצן ד ש־ט־מונג צוױשן דעד ױגנט שםראך. ״ד־שן ב־ך ־אין צ־ דע־ ײדישע־ \ איז - דאנ װאפערע םארמען אונזערע ה־לף זאל אג: קטער אגן דעפ נא־א ש־ו־ן אן ענ־ן םאד ז־ך. יעדנםאלפ דארף ז־ טד :װ־שץ אי־ז, אז * דכנט. א םאקמ םון א א־ד־עע, װאפ זאל ם־טרײפן ד ד קינרעד, דאכ װעק דעדצױגן א־ן דער םױלישער שםדאך, א־ז דא א גתיסעד דדאנג נאך אן ־אידעאל ננלל. ,יױיל טוף-נל-טוף אטימ־- ל־רט דאך ד שדל נאר שםראנלעך און נ־־שט נאציאנאל, אץ עס נלי־נט דע־ינעד א ל־ידקעד םלאץ א־ן דעס ק־נדם נשמה, עס סעלט דער א־דעאל, דאס זאל עס נאהו־נן. ד ײד־שע שיפ־אך, דאט ״דשע נוך קענען ארײנדד־נגען א־ן ד ד־ען *־ן דער דגנט, - או־ב מיד װעלן דך נאר מ־ט געמ״נזאמע ־והות א װענד טאן א־ן אט- דער דנטונג. מ. נערסטען. זײנען אומגעהײערע. נעמען מיר נאך אין נאטדאנט, אז אונזער צי- קינםטיקע אינםעליגענץ װעט זיך רעקדוט־רן סון דער דגנט, דאנ װעדט דערצויגן אץ דע־ םױל־שער שםראך און ד מאמע, - דאן מאלט דך פאד אונז ד םע־עםעקטיװ פארז ײדשן ב־ך א־ן םוילן אץ נ־שט קײן דאזע םארנן. ד ײדשע דיטעראטוד — וױ דיך ד זאל נישה זיץ, װי שטא־ק זי זאל זיך נ־שט אנטד־קלען, ,זעמ ד דאך דך נישט קעגען האלטן אויף אזעלכע שדאנע פונדאמענט;. נ־שט ד• קדאגטײטעט און נישט ד קדאליטעט פץ דעס ײדשין נוך קע- דא עפעט העלפן. וױ הױך עפ זאל ניש־ט דן דער נ־דא פון דעד ײדשער ל־טעראטור, װק ד זיץ פדעמד דער ױגנמ, ,דאס לערנט דך און אנטװיקלט דך אין אן אנדער שפראך און אירע פאדאינטע- רעפ־רונגען גײק א־ן אן אנדער דכמונג. אזױ זעט אײפ ד ודרקלענק״ט. טד־טטן זיך לשש אפט־מיזפ מ־ט דער דאםענונג, אז עפ דעט ז״ן אנדערש, הײפט, נ־שט ז־ן אר־ענט־־ט א־ן ־עפ דעדצױנגם-םרא- נלעפ, אוןי נ־שט דערש־אצן וױ געהעד־ק ד דאלע יפ־ן דער שול א־ן דער הײנטיקעד צ״ט. װאפ א־ז אלוא ד עצה? ד־ פראנלעס װאלט געלעזט געװא־ן דורך שאפן דאפ-מער ײדישע םאלקנ-שולן א־ן אדײנם־דן לנל-דםת־ה דעפ ל־מוד טון דער ײדשעד ש־פראך אין ד םאװש. א־ן מיטל-שולן. דאפ א־ז אנער אן ענץ, װאפ םאדערט צ־יט און קאמף םון א םאראײנ־קטן ײדשן םראנט. ב־ז מד ,דעלן אנעד עםעם װאפ געװ־נק, װעט ד ש־ם־אך- אפ־מילאצ־ע צװ־שן אונזערע קינדעד מאנן אזעלנע דזן-שד־ט, אז עס װעט םש־וט ש־װער זײן דאפ ראד צודקצודדיק. װאב קאן אנעד *א געטאן װערן אץ א־צט־קן מאמעגט, ננד צו םאדלאנגזאמק א־ן עמװאס אםצוהאלטן ד שםראך-־אפ־מ־לאצײע? א םאקט א־ז, אז צװ־שץ ד ק־נדעד דע־שט א געװ־פע םאר- ב־טעדונג, א־ קעגן דעד שםראך-אפ־מ־לאצ־ע גוםא, א־ קעגן דעפ טײל עלטערן, װאפ א־דענסיםיצ־רט נאך אל־ן נילודנג מיט פו־ל־שק״ט. נ״ דע־ נאר־מטעד שםראך-אנקעטע א־ן ד םאװש. שולן, װאפ האט געדארםט נאװײזן, אז ד מוטעד-שםראך םץ ד ״דשע קינ- דער א־ז םו־ליש נװעגן דער אנקעטע און װי אזו־ ױ א־ז דורכגעם־רט געװאץ - דארף מען פםעציעל דײדן) — זײנען געװק נאד א־נטעת- נאנטע םאדן, אױף ורעלנע פ״א־ז נדא־ ז־ך אםצװשטעלן. אװי, דעד ייוישעו שו״בעו צו ויין ל״ענעד (ענטפערס אויף דער םפעציעלער אנקעטע פון די ״ליטערארישע בלעטער״׳ מײנע בינער. א־ך ,װעל זיך נלויז נאנוגענען מיט אנ־פל או־טא׳ נא־אקמעדםטיק. מ־ין ערשט בוך ״קינדער-יאוץ״ האנ א־ך אנגעשרינן װען א־ך נ־ן נאך אל־־ן געװען אק־נד. גאר געװען א־ז עפ נאך מיט א םאר צענדליק *אר צור־ק א־ן דאן האט נאך ־ער ײדשעד לײענעד געלעזן ײדשע ביכער. האט עד דאפ נוך או־ך אינעתעלעזן. און שוץ. םון דעמאלט אן קען מען מ־ך שו־ן נלוױ ם־ן דער צ־־טיגג. א־ן דער לעצטער צײט זײנען אויםגעגומען נעװאץ מײנע צװ״ ניכער זײער עדנפט, נאר דװקא ניט אין ײדש. דאפ איז מײן .־אמאן ״אן ל־בע״, װעלכן מען האט אין פאלעפט־נע נ־ט לאגי א־ױפ־ געגענן אץ הענרע־ש, און דאם צװ־טע נוך מי־נפ: ״א ם־נקפ פ־ן א מויטער שטאט״ האט צוגעטדאגן דעפ ײדישן און נ־ט-ײדשן ל״עגעד דעד לעניגגראדער מלוכה-םארלאג ״םר־נאי״ אץ ארוםישעד אינעד• זעצונג. רחל פײגענבערג איך מוז ױך מודה זײן, אז איך ענטסער אויף ־ער אנקעמע נ־ט *״אר גערן, וױיל איך קעז ניט דעם לײענער םון דער ײדשער ליטעראטור. דער ײדשער דײענעד, װאפ איז מ־ד נאקאנט, איז דרכאויס א צײטונגם-לעזער, און תר דאזיקער קק =7 או־ך ז־יער גוט דורך דער צייטונג, ,װאו איך ארנעט. דאס איז אמענטש םון מיטעלע יארן, װאם לײענט ניט קײן ניכעד, װי־ל צו םיל איז עד םארהאװעט מימ דאגות-םרנםה. ד ײדשע ױננמ, װעלכע האט מיט אםא־ ־אר עודק זײער געדן נאזוכט מײנע םארלעזונגען אין םוילישע שטעט א־ן ש־טעט- לעך, פלעגט סיר נײ יעדער םארלעזונג שיקן קװיטעלעך מיט םראגן, א־ינ איך האנ אחוץ דער צײטונג אויך װען עפ אױ נינער געשדנן. יא געערטע לײענערז - איך האב אויך ביכער געשד־נן, זאל א־ך אײך זײ איבערצײלן? ניץ, םישטײט מיר גש אן צו ,־עקלאםיץ