Literarishe bleter · 1931-03-06 · 10 (6.3.1931) · p. Seite 178

ליטערארישע בלעטער נו־מ. 10 *357) 178 ־״ זײט קעגן דער דראענדיקעד םפנה (א ש ט י ם פ ו ן א ל ע ר ע ר> נק א-ן פאװשעכנע שולן. די רנט־ק״ט פון רער ־עריע״נונג קען יעדער לייבט קאנט־אל־ק. אז ד צאל ארנעטע־׳קינדער א־ז ידע־■ סע־ םון דע־ צאל עדטער א־ן די ײדי־טע םאלקט׳יטדלן, - דאנ א־ז דאך קלאד םא־ יעדן א־נציקן, װאס איז באקאנט מ־ט דעש שול׳װעזן. דערצו זײנק דאך םא־אן דענדערמער שטעט אץ שטעטלעך א־ן טײלן, װאס םאדמאגן נ־־טט ק־ן ^לן מ־ט דע־ י־ד־־טע־ אונטעדדינטפ׳־טםראך און די עלטערן, צװי־טן זײ אויך באװאוסטזיניקע אנהענגער ם־ן ײד־־צ, זײנק געצװאוננען צו ־ג־קן זײע־ע ק־נדער א־ן ־גװלן, ,װאס אט־מ־לירן זײ ־טשראנלעך. דאנ פאד א יטײנוד״ האט עס צום ײד־שן בוך? מיר איז געלונגען דורנצום־דן א סםאט־סט־ק צװישן ססז ק־נ׳ דער א־ן עלטער פון 14-9 יאד, װאס לערנען אין ״פאװשעננע״ שולן. דאס זײנען ק־נדער פ״ נאלעװקי׳ראיאן, אלזא סון דעס ראיא;, װאו די איבעדװאו־גנדיקע מערד״־ט עלטעק ד־־ק מ־ט זײערע קינדעד ײדיש. עס וױיזט ז־ך ארזיס, אז נא־ 5 פדאצענט קינדער לערנט זיך א־נדע־הײס ל־יענק און שדײבן <דער עיק־ שדײבן > ״דיש. עס א־ז אבעד א טעות צו מײנק, אז די גאנצע ג פראצ־. קינדער ל־ענט ײד־שע בינער. אװף 37 קינדער פון דער אלגעמײנער צאל ססז, װאס או־ת ב״ או; ״ט שז :־פ־אבן־פדאגע. אבעד דאס מײנט נ־שט ־־י־ט-הענ־עןש. איצט הײנט עס: עס װעדט ב״ אונזע־ע ק־נדע־ אפגענ־מען די שפראך. עס װעדט אפגעמעקט א נאזונד־ע־עד נאצ־אנאלעד גרופע־. מען פאר׳;נע געשטאדטונג ם־גס ק־נד״ פון דעם צ־קונפט־קן דעאגידט ד־ ײ־־שע געדעלשאפט או־ף דעד דאז־קעד דעד׳ ינג־: מען רעאג־רט דע,־דף אינגאנצן נישט. ד• ־וגנט, ,װאס א־ז פא־ יעדער ל׳יט־עדאט־ד דע־ רעזעדװ, פון װעלנן עס ,־עק־וט־דט זיך דאס ל״ענענד־קע פובליק־ס, װעדט דע־װ־י אמאל אװ־עקגעשט־עלט א־ן די •ו י ו יבע־ 'א• *,-= .■־; ~עד ״ •ץיי^*****^ א־ ־עד נאצ־אנאלעד נא־ .״1- '׳ 1 י ׳><־׳*<' אזו־׳א־וס אי־פג־עמונטעדט ד־ ג־עז־עלשאפט צוס קאמף פא־ א װאס זאל ־אס פו־ל־ש־ע קינד נישט אסימיל־ק. אונזעדע שרײנע־ אנ־עד ז״נען טזינ אױף ד־עס;־עדז־ש פון ד־ פרעמד־ע נװאליענצ ,װאס שלאין א־ן אונזעדע ײעג־עס, ד־ע־גיײנן אפילו נ־ז צוס פא־נאס ט צװזאמען א־אפשװענ׳ אוז ז״ניײ נאהערשן די ײױש־ע שפדאך א־ן ,װאדט און שרםט, האנן 15 קינ׳ דעי־ אנגעגעבן די נ־עמ־ען פון די בינער א־ן ױ מחבריס, װאס זײ האבן געל״ענט. ױ איבעױקע ד״אבן אנגעגעבן״ אז זײ לײענק ײױשע צײ׳ טונגק. אן ע־ך 40 פ־אצענט ק־נדער (270 םון ססז> ליעדנען אינ׳ דעדהײם עבדי <דאװנען> א,ק 6-ז ם,־אצ. - העברעלש. דאקעגן ל״ענט גאנצע הונױעדט פראצענמ פ״לישיע בינער גבינער און נישט ק״ן ל־ערנב־נער>. ־אס געשעט ױערפאר״ װײל א־ן יעדער שול איז פאראן א ק־נדע־׳ב־בליאט־עק, װאפ װעדט אײנגעקויפט און אויםגעהאלטן דורך ױ עלט־עק גוםא. עס זײנק ארך םאדאן םאר עלמערע ק־נױער קרײז׳ ב־בליאטעקן בײ ױ שולן מיט ספעציעלע באצאלמע בינל־אטעקאר־נס, ,װאס קלי־בן׳צו םאר ױ קינדער די אנטשםרענגױקע ב־נער.. ױ בי- כער׳לעקטור ב־לד־עט אזױ׳א־ום א טײל םדן דעם רערצ:ונגס׳פ־אג,־אש שוין דאס אנט׳, נײן׳יעריקע קינד באק־מט םון ד־ לע,־עד א־לוסטױרטע ב־נ־עלעך אהײם, אין שטוב און א־ן פארלדיף םון ז ־א־, װאם דאס ק־נד לעדנט אין ױע־ שול, שעפט עס ױ גאנע־ע ג־סט־קע יניקד, א־ן דע־ נ־שט׳״ױשער שפדאך. פון דע־ דאז־קע־ קלײנע־ סטאטיםס־ק לאזן זיך מאנן געװ־סע או־ספירונגק: 1>. 95 פ־אצ־ענט םון דער שול׳װגנט, װאס לערנמ א־ן ױ םא־ װשעננע שולן און א־ן ױ ״״ױשע״ ג־מנאזיעס, האט נישט דעם על־עמ־ענטאדסטן באגד־ף װעגן ד־עד ־ױשעד ל־ט־עראטור, ל־־ענט נישט ק־ין י״דייטע בײעד. 2> א;אנ־ן קל״גער פ־אצ־ענט ־עלטע־ן ל־ערנט ז״ע־־ע ק־נד־ער ל״־ענ־ען און שױיבן ײױש. 3> די ק־נדער, װאס ק־ענ־ען ״ױש, די־ענ־ען אממ־נסטן צ״טונ־ ־ד־ש־ע ביכ־עד ל־ײענט א גא־ קל״נעד טי־ל. צוליב ד־עס פונאנדיערװאקסן פון ױער נ־ע־ן פאװש. שװלן פא־ ינדער א־־ד• דעד פראװינ־ן (לעצזײה ) װ־עק ז־־ער ם־ל שװלן גע־ װ־לנער געגנט> א־ז גאנץ ,װאדשײנ׳ לעך, אז ױ בליץ׳שנעלע שפדאך׳אסימ־לאצ־־ע, ,װאס מ־ר אבסעד׳ ודרן צורשן ױ ק־נדעד א־ן װאדשיע, װעט זיך או־ך א־־ב־ע־טדאגן ■׳>■׳׳ <■ ״׳ ן• דעי ־עפנט אויף ױ ק־עסן און אץ װאס מיד לײדן םון ־אר צו ־א־, י ־׳־יוי פאד טר־־יסמן ז־ך: מ־ען ט־יט או־ף דער שנ־על־ער אנט־ױק׳ אי1 ליי שפראך, אויף ױעד ת<ו• לונ־ ױש־ע אױסגאב־עס. עס זײנק פא־אן ״ד־ש־ע שולן און אדגאניזאצ־עס. מק װ״זט אױף דעד ם־אוױנץ, װאו מ־ען ױעדט נאך ״ױש־. אדן דאפ געוױסן הע־ט׳אױף צו פ־ניק. עס פאלן אװ־עק ױ ספקות, און מ־ט זײ ױ פל־נטן. סק װעדט האפע־ױק בגוגע ״דישער קולטור. א־ן לעבן אב־עד וױרקן פר־עמדע פאקטאק, און ,װע־ ־עס שט״ט נאענט צו דע־ ־ױשעד ־וגנט, פא־ דעס ־עפנט ז־ך א גאנ־ן אנד־עדע פע־ספעקט־װ. װאס זאגט א־נז ױ װ־רקל־ענקײט? םאקטן אץ צ־פע־ן זאגן אונז, אז ױ דעױצ־ונג ם׳־ן אונזערע קןנױעד װע־ט, מ־ט גאנץ קל״נע אױסנאמק, א־ו־םגענימ־ען פון אונז־עדע הענט. אנדעױע ױעצ־ױק װעגן דעד שפ־אך פון ױעם ײױ־ק קינד. קודס׳נל-. דױי דעגדעדט טדזגט ״ד־שע ק־נדעד אין פ־־לן לעדנק אין שולן מיט דע־ פײלישעד אונטעדױנט־׳שפ־אך <״פא־ װש״עננע ש־ולן אץ ״ײױשע״ מ*טל׳שװלן>. דאס מאנט או־ס אן ע־ך 75 פ־אצענט פון ־עד אלגעמ״נ־עד ־צאל ״ד־ש־ע ק־נױער. דאס פױ׳ ל־שע שול׳.װעזן פא־ ״דישע קינױעד עקםיסטידמ שו־ן צגװיעלף׳ד־־־צן ־א־ און האלט אל־ן א־ן א״ן .װאקםן. עס א־ז דעױבע־ םאדש־נ־ענד׳ ל־עך, פא-װאס או־ף הונ־עדט פדאצענט לײ־ענענױקע־ שו־ ־וגנמ ינ־שט ־־;אגצע ה״נט־דן־ע ױגנט ל־ײענט, מ־ר .־ענענ־ען אלזא ד־עס ט״ד, װאס ײ״ענט בנללו לײ־ענט ״דיש ק־־ם <־-4 פױאצענט דאס קאן פ־ענטשטעלן א סטאט־סט־ק א־ן ױ לץ־ב־בל־אטעק; א־ן ױ גרע׳ ס־עױע ש־ט־עט. אמת, א ט־־ל ױגנט, װאם װעדט א־ן ד־עד ש־־ל ש־פדאנ׳ דמט״קרײז שפעטער טיט *ידיעז א*ן ׳ באק־ענט ז־ך •*••*■*•<*•*•£ ־ <1 װאס האט געענױקט א מײרל איע.- ־ א־ן ״ע״ פא־ט״. דאס א־ע א־ן דיער אן צי ײ״ , און ה״בט •,■•••.>, ***•^ * י * < ^י ׳ * א־ר ג־׳ - איז ־עס נ־ באװא־סטז־ניקע אדבעטעד, רידאפט פרי י׳ע־ע דעױב־עד * >••••••<•<••*••>• ... -יול<>״ו ־׳1 נאטירל־ענ־ע א״ד־ער א ל^אקעטעד־ע, געד פאמ־ל־עס, צאל אדבעטער׳: ג־־עסע־ ױ טאג׳צ־׳טאג צ טא־ע *ן לערי א־ן לער׳ ׳ליינזער *נזם,*יאך אין ־עד פוי;־ק ־ע־צױגן ר• קע־ע- ,ל־ דאר