Literarishe bleter · 1931-02-27 · 9 (27.2.1931) · p. Seite 172

ליטערארישע גלעטער נום. 9 (356) זײט 172 3י׳.-״.- וו/71*ט=17,ט/1ר־אט(ר םון אוא״לדס לאנדםמאן, םטואדם םעױל, און אױםן ־גז״שן ד.$נן ד־ך צחאסעננעל״גמ ״דעד א״גנםימער און ױ רנערשאסט .£־; הא• טעל דאלזאם״, װעלבע האבן :וט נעװאוםט, יױ דעד שױפטשטעלער האט ליב :עהאט בלומען. אויף דער םתגע, עי אסקאר אואיילד איז אים גענליבן א בעל-וצב, האט דעד ה־ ױםואריער דערקלערט, אן דעם ־יבשערס גוטע סרי־נד האבן ז־ך נאך ז״ן טויט צוזאמענגעל״גט, בױ אםצוצאלן ד־ תובות, װאס ער האט אינעדגעלאזט אין האטעל. ױ דאז־קע חובות האבן אנגעטראסן עטלעכע טוױנט םראנק. זעלטענע דזןקומענטן. דער בערלינעד אנטיקװאר םאלאמאן האט לעצטנם אםגעקױסט דעם באקאנטן או־טאגראםן׳זאמלעד םישער םאן דעזלערשטאס א זאמלונ: פון העבער צען טויזנש בױװ און דאקומענטץ, צװישן .דעל־ בע עס געפינט זיך ױ גרעסטע נעמען םון דער קלאסישער ליטעראמור, װי אויך צאלױיבע בתב-ידן םון דער ה״נשצ״טיקער דיבטונג און קונםט. איקר המציאות שטעלט מיט זיך סאר אבדיװ םון םױידיך שילער צו :עטען װעגן דתקן ױן נוך ״דאן קאדלאם״. פערדינאנד געטעל אץ אינדיע. דער באװאוםטעד פוילישער פראזאיקעד, םערױנאנד געטעל, װעלכער איז נאקאנט םיט ז״נע באשרייבונגען סון עניפטן, מיט ז״- נע ביכער: ״איבערן םלאמענױקן מזרח־, ״םון טאג צו טאג״, ״דאם האױץ םון ױ א״ז-בעת״ (אקאסיטל םון דעם יוך;עדרוקמ אק ױ ״ליט. בלעטער״) א״א איז ױ טעג אפגעסאדן ק״ן אינױע, םונ- װאנען ער װעט שױיבן בסדרױקע איינרתקן םון די לעצטע װיכ- טיקע געשעענישן, װאס קומען םאר צוױשן ױ איינגעבױרענע א־נתםן און דעס ענגלישן אקוםאנט. ױ דאזיר,ע בריװ װעלן זיך אנה״בן דתקן אין דעס קראקעדער ..איליםטראװאני קוױער צאדזש.״ א נײ בוך פץ ב$רים פילניאק. ם־א־ז דערשינען גל״כצייטיק אין צען שפראכן אנ״ בוך סון באריס פ־לניאק אונטערן נאמען: ״ױ װאלגע םאלט אױין אין קאם- פ־שן ־ס״. דאס דאז־קע װעדק נאד.אנדלט דאם בויען אװאל, װאם זאל דאס װאסעד םון דער אקע םין קאלאמנע אן צוױקלענקען און דעדנאך שאםן א שיםם-םארבינדונג קאלאמנע-מאםקװע - נױשני- נאדאכ,-אד א־ן אזו־ אתם *אתזאנדלען ױ דאזיקע װאםער-םאר- בינתנג אין ארזעלט-־ש. צום בוך אױ צוגעגעבן אסארװאדט ם־ן באלןאנטן קאמונ־םט־שן סירער קארל ראדעק. לױש װי ,״אדעק שד״בט געםינמ זיך איצט בארױ פילניאק פאר דער אנטש״תננ, צי אױ עד בלויז אן עסטעט און א״מיטלױפעד״ ם־ן דער :רױםער אי- בערקערעניש, װאם װאקלט זיך ז״עד אםט, אדער ער אױ א קינםטלעד, װעלכער װ״ס נישס פון אפנויגן. * ליגע קעגן דער?מעכאנישער מחיק. ױ טעג אױ אין װין אנטשטאנק א״ליגע אױםצוהאלטן און צו סלעגן ױ מחיק-קולטזר״. ױ אויםגאבע םון דער דאזיקעד ליכע א־ז צו פױץ א קאמף מיט דעד מעכאננידתנג םון דער מוזיק, ד״ה מיט דער םוזיק םון גראמאםאן און ראתא. אזא אנאלאגישעד אינסטיטיט עקסיסטירמ שוין אין אמעתקע. אין דעם קאמף מיט דעו־ א״ג ״קאנסערװירםער מודק״ האט ת דאזיקע ל״ע שוץ דערגר״כט ערנ- םטע רעזולטאטן. װי אזוי ס׳איז געשטארבן אםקאר אואײלד? צום ד־״םיקםטן יא־צ״ט פזן אםקאר אוא״לד, װעלכעד איז;ע- שטא־בן איי פאריז, םאיעםנטלעכט אםא־יזעד צייטונכ אן אינ- טעדװױ מ־ט אגעװיסן הע־ ־ים־א־יער, דעם א״גנטימער םון הא־ טעל ״דיאלזאס״, װאו דע־;תיסעד עננלישע,־ דיכטער אױ גע- שטא־בן. — א־ן א״נעם אן א״נט - ה״בט אן ז״ן דערצ״לוננ הער ױםואריער, - האט סק מ־ד מוױע געװען, אז כיזאל צוק־םען אײף דער גאכ בא א־ט, דאו עס װא־ט אײז מיד אגעװיסעד לאקאטא־, װאס יױל רך אױינציען צו מיד אין האטעל. אז איך בין צוגעקוםען אייםן אנגעװיזענעס אדרעס, האט מק מיר דא־ט פארגעששעלט א הער, װעלבער האט רך אנגעתםן סעבאסטיאן מעלמאט. דאס אױ געװק אקא־פולענמעד ענגלענ־ער, װאס האט װ״ניקסטנס געװאז־גן 100 קילא ־ער ראז־קעד לאקאמא־ האט ב־ מיד אפגעװאױנט, ■ ׳(• יא־ און םא־נומען צר״ צימעק אױםן דדיטן •בשאק, דעדםא־ האט עד מי־ נעצאלט סז פדאנק א ח־דש. - איך ־אן נייטט ר<ן - זעצט םא־ ־עד הי ױפואתעד - אז דער דארקער לאקאטא־ זאל זיך האבן אייסנעצ״בנט מש אי- בע־־קעד העםלעכק״ט. מיטן האטעל־ױנעד האט ז־ך אםקאר אוא״לד נעדל נישט אױינגעלאזט אין ק״ן געשפדעכן.;אך ז״ן געליכטן קאניאק, װאס מיהאט געקדאגן צו קויםן אזש לעבן דער אסערע, האב איך א־1״; געמחט ג״ן. ױ דאז־קע ם״נע משקה, װעלכע האט דעטאלט געקאסט 28 ם־אנק א סלעשל, האש דער דאזיקער מכלומר- שטעד כעבאבט־אן מעיימאמ ארשעטדונקק בעדך םינף םלעשלעך אדאך. אםקא־ אוא״לד האט כמשך םון זין אױםהאלטן ז־ך אין םאױז דעדנע־ט זיך ז״ער ,״עגלנזעשק. אינדערםרי האט עד גע- נעסן םױשטיק, פונקס צװעלף האט ער גענעסן מיטאי., װאס איז באשמאנען םין אשאםן-קאטלעט און צד״ אױף הארט אפנעקאככדע א״עד. דער דאזיקער שפ״ז-צעטל איז ק״נמאל;־שט געענתרט גע׳ װארן. סארנאבט האט זיך איא״לד אװעקנעזעצט ל״ענען אדער שר״בן, דע־נאך איז ע־ אװעקנעכאנגק און :רױקגעקוםען נ־שט ם־יע־ ם־ן צװ־י א ד״כעד ב״נאבט. רעד הע־ דיפואױער דעדמאנט רך אויסי״עצ״בנט ױ צ״ט ם־ן דער לעצטעד שלאםק״ש פונט גרױטן ענגלענדער. נאכן אױסם־ח איבע־ איס די אפע־אציע א־ן האטעל, איז אוא״לד באױנם געװארן תרבן האםעל-אייינטימעד, װעלבער האש נאך ביק ה״נטיקן טאג באהאלמן דאס שםר־צערל, םיט װעלכן עד האט דעם פאעט נעמאכמ מארפגש־-א״נשפתצוניען, בעח ער האט נעליטן. הגס דער פאציענם חאט את־סגעװױן אן אומגעװ״נלעכן געדולד, האט מען פונדעסטװעגן טאנ און נאנש געםדזט װאבן ב״ ז״ן בעט. ת ראל םון אםלעגעוין חאט אויעעפידט דער אי״״נשימעד םון האטעל, אזש בױ דעמאלט, װען אואי־ל־ א־ז א־בעױגעגאנגען אױםן קאמױלישן גלויבן. דע- מאלט האבן איס םאדמראטן צװ״ םאנאנינס. די שלאםק״ט חאט רך שנעל נעתקט פאראויס. אין אגעװיסן טא: האט מק באמערקט, אז דער סאציענט האט אנגעװאױרן די ׳־אית און אין? אדעױ 4 טע: דעו־נאך האט אזא״לד אױעעהױכש ז״ן לעצטן אטעם. מיטן טױטן קערפעד םוגס גתיסן שתיבעד האט רד םא־ג־מען העד האשעל-אתנט־מער, װעלכער האט,;יט האבנתק קק גדױסע געלס-מיטלק, באצאלט פאד אלװיה םון זעקסטעױ םדתה. דעד אתן אױ באצידט געװק סיט צװ־י קראנצן: א״נער האש געשטאממ