Literarishe bleter · 1931-02-27 · 9 (27.2.1931) · p. Seite 170

ליטערארישע בלעטער נוע 9 (356) יײט 170 ־^1 ז~ פאדשטײען;א־ לױט דיער םאד״זטאנ־ רערםאד איע־ פידן ז״ די •טײנקייט, דעש ג״טט, דאט שװענט אינעק עדר, אוי ־אם איז דאך דעד צזדעק םונם שיר - כישט אויפצודױקן ־זק טליצות דאם נאקאנטע, נאר אױםצודעקן נ״ע היטדען, צו שאםן פא־ן םאלק ג״ע יאנריפן, אד״נצודריננען צו אים מימ נ״ע געדאנקען, און נ״צט אינעדדערציילן דאם אלמע און פאדעלטערטע... אז מיד דדעלן אדיינבדענגען נ״ע געדאנקען, םוזן מיר נעבן אויך נ״ע פאד• םען, נ״ע אױםדדוקן, ד״ל דעד אלטער לנױנו פאםט ז־ך נישט צד ״*•^ י^ייױ ״ און אין דעס זעלבן בריװ, ,ד״טער: אזעלבע אפא־־םטי־נדע, נ״םטד״בע יטטע״ן ז״נען פאדאן אין די נױוו ז״עד פיל, און יע־עד פון ױ;עזיאנקען א־ז ב״ פרצן א ־;־־־־יטאט פון עדנםטע, ט־פע באטדאכטדנגען און - דעד או־פ־ ־ד־ק םון ז״ן ד״בער, ־טפעױקעד פערדענלעבק״ט. אנא־ונױע־ע - און ז״עד א־יגינעלע - בדיזד׳נדדפע בילדן ױ בױל צו ־ע־ ״דאטע ב״ם םעד״ <;-׳ בױד>: ליױיט־-םוניעק&ױדע־ ־,־טתפבות-הנפיט צו אבאקאנטעד דאמע - אמד״ע לידעד אין פדא *?1^**^ •**^ץ •••*£;ל... צי איז זי באמת ױ יונגק״ט פון אסמיא׳ ן דעלבע ־ע־ ססיאױקעד י. ל. פ־יז אק;עפ־לן, ד• אפא־בענקט ״: ױרנױק, אט ױ א״ניקע ױננק״ט - אי יקז זקן? ״העױבער האב איך זיך נישט נעםיט צז באיטדענקען מ״נע * * נעדאנקען אין באנרענעצן ו״ מיט ױ אױפדחקן פון הסון. פאד■׳ ״ קערט. איך האב?יך יעדענדט ני־טם צו ז״ן יטפדאך, נאד צד דעד יטפ־אך, דאם דױקט צום •טטא־קםטן אוים דאם פילבארע, און דעד לעזעד. דא־ איז נייטט געבילדעט, זאל דך אױםבילדן... א־ך קוק :ישט אויפן ״זשאחאן,׳ די אױף אבל• שנ• און נ״ביט װי אוי־ א פאדמיטלו::, דאם נ״ט אדיבעד. איך דיל, עם ואל ,דעק אשפ־אך. און ־עדיבעד דאדםן מ־ר פאדבר״טעק און פא־מעדן אי,־ע אדצדו־ און צוגעבן יעדע תע אלץ נ״ע אויםדדוקן, אז דער שױיבע־ ־אל ױ זאמלוננ פין פ־צעם בױל א־ן דע־עב איז אן אומגעה״עד- ראנאי.דאפיע קזמענױקעד כדזיבער דע- ***נט־קע־ דאטעדא־־1 פאד פאר <* אין אזנזעד נדזיבן ־יבט פזן ״<׳, י <־ ׳<־ו י*יו ץא׳יו אױסץ ראנן׳ *•••• *•<\^•• •••<<**••• . <ץ אזן -ײ- ** •••.5 •1א*••*••• . דענן פדצעם יי .לינטיקע אוי״פ״ץ אױ טרך פ־ן אט דע־ זאטליננ, ־'ו -1 ־— י ׳י --- ־-־' ״ ־־ ׳!׳ ־■' — 1 "׳'1 ־י ־׳־ נ־םט אין פא־־נד־־ענע פעױא־ן. לען ״י דאמען פון אקל״נעמ :״טט זאנן: מיר א־ז עננ דאם אדט...״ לען מען דעקט ױ דאזיקע שודות מיט פרצעם שפעטעד־יקע :אלעק (״חםיױש״, ״פאלקםטימלעבע נעשיבטן״), מיט שלמהן םון דעד ..;אלדענעד ק״ט״, מיטן בדחן פין ״ב״נאבט אױםן אלמן מאדק״, ם־ם פ־צעב הונדערטער און טויזנטעד גראנױעזע א־תק און פדילן צו באלענן ױ ײױשע מאםע און אשטוים צו טאן פאראוים דעמ אנטװיקלוננם׳פדאצעם םון דער גחים-״ױשעד קולט־ר, - באקוממ דך הי אידעאלאניע, װאלט איך נעזאנט, אדער די היםמא׳ דישע ייכטיק״ט פון םדצעס נעשטאלט: דעד אויםדדזק פונב ״דישן אקסיװן װילן - םונם ״דילן צו מאבט״, צו ג״םט־קעד םאבט. זאל דעדרף עדות זאנן, חוץ דעד בעלעמחםטיק, באטשב• דעד;עדאנק װעגן אנ רויסער יידישער נאציא־ נאלעד לימעראפורריט אן אדסק־ק צו אן אלװעלטלעבעד דענעסאנס־באלענונג - פ־צעם לעבנם׳טחים, װאם קומט צוס אױם• דחק אין אמך פון ױ נעזאמלטע בױװ און .יעדעס. דערםון דױננם אדוימ ח צװ״טע הויפט-אייננשאפט פון פרצעם נאטור־. עד א־ז א נאנצעד, נישט נעידאכענער כאראקמעי װאס דעד טדאניזם האט ק״נמאל צו אים קק צוטדיט נישט נעדאט. א־ן די ״בדיװ״ קוסט קלאד צום אויסד־חק, אז יעדעד איבעחאננ פרצעט פין אידעע צו אידעע - האט נישט נעלאזט ק״ן װאונד אין ז״ן ניב־מד,: דאמ ליכט םון ז״ן א״נענער שעפעחשק״ט האט אלעמאד געםונען אשפארע, דורך װאנק אריינצודחנגען אין ח ״ם־נםטעי־עי׳ (.װי ער דחקט זיך אוים> מאמענטן פון (״ן נ״םטיקן לעין. דעד א־בעדנאנג םון העברעןש צו ײחש, םון רעאלעד םאמירע צו דא- ראנט־ק און פאדקעדט, ח דעתענטעחננ פדיעד צו ױ אזיבנע- שפדאבן־נאציאנאליםטישע און דאן עו ױ דאױקאל-באציאליסםישע קרייזן, ח באנ״םטעחננ מיטן חביױזם אין ז״ן אורפארם און די קחםישע, ממש פארראבטנחקע יאצץני צו ױ חםיחם פון ז״ן צ״ט, ז״ן שטענדיקע אקטיװיטעט און דעד א״נפלום פונם בלאםן אירפ־עסיאניזם - אט ח אלע םתיחת װערן, עפעס אויף א רעדר״װערחקן און דערשטוינענחקן אופן, אױםנענלעט און אנטח׳ נק אונטעק טיםטעדיעזן ליכט םון ז״ן נ״סט - און ק״ן אײן שנימ בל״בט נישט אויף פרצעס נשמת פון אט דעכ אפטן :עראנגל, דגם ער םאדברעננה אםפער מיט מענמשן, א־י־ דעד מיכ דעד נ א ט ו ד, בעת ב״ ח װזדיש׳חכטער איז נישט א״נמאל געיליין אװאונד אין דער נשטה טאקע צוליב מענטשן... םרץ אנטלױפט ק״נמאל נישם םונס מענטשן, דעם קװאל פון אלע יסוחם אדטיקל ־א״טן עס דעדלױבט. א־ך ־יל ז־ך אפשטעלן בלזיז אױף א״ניקע װיבטיקע אײגנ- יטאבטן :•־; פ־צעם מעדקדעדדיקן באדאקטעד, - א־ײ״שאפט;, וזאב קומען זי :־שט א אב בודט צימ אזי ׳ק טאקע אין ׳.ידיא־י װעק באלזיבטן רעלבע ■מען װעט :אך — װי :חמן מ״ז״1;ע פעחא־ ירך די בריװ. איבעד אין ז״ן אד״נ׳ פיד צוט ב־ך-~:־פן נאך קארפלעטיק. אזוי, אשטתעד, װאלש נע׳ ־ען אובכעה״עד־װיבטיק צד באק־טען דאם־רעד פדטימ װענן פרצעם אזױ׳נעחפענעם ״א־מפ־עם־אניםטישץ״ פעחאד - ־* תקופח פין די׳ נע דדארען און בע־קד ״ב״נאנט אויפן אלםן רא־ק״. עם איז םאד ריר פילשטענח־ קלאד, אז פאד פדצן איז אט דעד אימפ־עםיא- נעװען אלאבט — מיט ז״ן אידעענלאזיק״ט, פדאבלערלאזיק״ט םיט דעד פא־ם, אין װעד־ :ײנאבט אייפן אלמן רארק״. אזן װילנלאזיק־ט; ריט א״ן ױאדט ׳׳ו נער ער לרמט <*ם אױשדי ױד־ נאך שטאו או: ייפעראטוד׳םארשו: ־אד >׳ יעד נענעזע פ־ן ״ב־נאבט אי־פן אלטן רא,־ק". אבעד — ציפ ״ראנישיי׳פעחאד איז דא פאדאן אהיפשעד אי ׳ו׳ £•> אדיביכעלן, בדענענױדן און בליצאימיקן אזפן. עם איז ז״עד אינטעדעבאנט זיך צד באבענען גדט ־ענע בדיד פדצעם, אין װעלבע א־דעע צו־אי־ ״נע־ אן איבעתא:: אזיפן םמך פון - ריי :־מ א״ב־ד־ דופיױנג צ <ב *־ז דאזיקע װעלבע ז״נען א פםיבאלאי״־שע דעתאנצונכ פ־ן פ־צעס ,װעדק, םעםטשטעלן צד״ הױב-י׳א״ננשאפטן פון פדצעם פעד־ . דאינױת - דעד דראנג צו אקטיליטעם, צו צז טאט. עם איז זעלםן צז טרעפן אזא ׳נועפעױשע אפילו אין העד װעלט׳ליטעדאםוד. ב״ איז ױ טאט;־שט דעד פועל׳־וצא, :א־ דעד אורעלעמענט פזן ז״ן דעז;. נאך א״דער עד האט געשאפן אנ״ע פאעטישע אץ קינםכלעױשע פא־ם, - האט עד שױן אנגעקינױקט איד ג־ים׳ .״ענױק״ט א־ן איד אנקזם. אמ יר־־־במ עד צז שלום־על־במען א־ן א חעבדעלשן בדיװ פזי זאםאשטש, אץ יאד (נזס. 8, ו. 1(■): ״א• ״ראניש״ איז פא-־עםנמלעבט :עװאדן, חאב א־ך :אקו׳ רען פיל לױב׳בד־װ, אבעד ױ אלע, װאם חאבן געלױבט, חאבן בא׳ רעדקט, אז דאם פאלק םאדשםײט דשט ״סאנישי'. און או־ב אזױ- צז ״אב םז-ג עב? אבעד א־ך;עם עזדת אונזעדע ראםן, אז אזיב