Literarishe bleter · 1931-02-20 · 8 (20.2.1931) · p. Seite 139

^ז"ט39_1 ייטערארישע בלעטער נומ• 8;355> אריגיגעל׳אימענעס או־םצ־־ט־ג- א־־ף דע,יטער, ,דאם םאדבל״נן מזױן אייף דותת. די איינװאו־נער סון ד• שא־יצסעס א־ונ נ־־־סי־ האנן זנװישן דך - ,װי דעד שסי־נער אין יענע צ־יטן, נ־־דש;עלענפ נשלוס. כא :ונדע,־ם םיינדלעך א־ז דען;עװעזן צו ד־ אנדעולעכסער. מיסלעככ ױי דע־סאר תסן אסנא־ער אתר א־נטע־לעקער. מיסלעגט זא;ן, אז ז־ האנן עט;ענאשט סון ז־ערע ־דישע שכנים, םיט װעלכע ױ אנדערלעבטער לענן;אר נשלוס. אויף דערױף האנן ד־ אנדער׳ לעכטער מיט כעט אשנעענטסערט, אז נישט ז״ ז״נען א־נטערלעקער,;א־ אז אנדערע לעקן דך אונטער. דארף ד,״כט דאנע דאכ סלעמ־שע לא־ט אנדערלעבט נאשט״ן כ־■ ת צװיי װעדטע,־: אנדערע לעקן... דער דאזיקער ט״טש אױ כאשולער נאך עד-הױט צװ־שן דער נאבעלקעתננ סון אנדערלעכט און שננותדיקע םקומות. אנדע,־לענטע• האנן או־ך - װ־ דער שט־ױער אין ד• נעל־;־שע שטעט־עך - ז־ע־ א־נענעכ און טאקע מער-םר״נדלעכן או־ט• ט״טש םון דעי לענענרע מיטן ״װאנדערנדי־ן ״ד־. או־ך ד• אש■ צ־כענוננ פין ״א־כ־קן ״ד־ א־ז א־־נינעל'׳. דאכ דאדקע רערט טאקע אפיעה־טן, ,װי אה״ליקע ,־עליקװש, כמע־ט־ א־ן יעדער ששונ כון אנדערלעכט. איינער םון די דאז־קע ״װאנרערנדיקע ״ק״.װעט דך או־ך;עםינען א־ן דעפ פאלקלאר׳דוז״ םון עדאטמע׳הױז. נאשערמ, אז דאכ עראכטע״הױז ,װעט האנן נ־שט נאר א ר״כן םאלקלאו־׳מוז״ נאר אױך אן א״נענעס נאזונדער; ״״ד־ק װ־נקל:׳. דאס װעט ז״ן רער ע־שטער און א״נציקער אין;אנצן דאנד. אנדע־לעכטער פאלקלאר־פטן וױלן, אז אין כדױסן םאלקלאר- םוז״ זאלן דך אויך געם־נען אבאזונדערער ״דש־םאלקלאר־סטישער אםט״ל. אנהעדלעכטע־ ־ז״שער ־שונ איז נישט נלויז םון ה״נט און נעכטן; םאראן װאכ צו װ״זן און װאס צו דע,־צ״לן. נ״ דער ע־שטער אז־סשטעלונ; םון ת עקסםאנאטן םא־ן קינם״ ט־קן םאלקלאר־מוז״ - װאס איז םאהנעקומען מיט עטלעכע חדש־ס צור־ק - ז״נען שו־ן געװעזן אויס;עשםעלט עטלעכע זאכן םונס ״״ד־שץ װינקל״. טיא־ז אנע־ א־ן א״לעניש צדנו־םגעשטעלט נעװארן אדן פיא־ז את־סגעקוסען ארעםלעך. דאפ ״״ױשע װינקל״ אין ש״נעכ עדאכסע־הויז װעט ־ארםן שטארק או־כנעברי־טערט װעק און מיט מער געשמאק אויםגעשמעלמ װעק. דאפ ע״שטע ״״ױשע װ־נקל־׳ אין נעלגיע .־אלט ־עדארםט אד־־כקופען ,װאס ױינער און װאם אנצ־ענױקער. מ־ט דער זאך פא־נעמט ז־ך דער נאקאנטער עסקן םון נר־פל, פר־ינד ד׳ר ס. קאצענעלננו־נן. א־ע םױינד םין .,—שן װינקל״ װאלטן;עדארכט א־פ העלםן איי ז־ן א־נעט. װי פיזאל נ־שט ז״ן, דאס נאנ״טע ע־אכמע׳הו־ז זועט נקתכ האנן אן א״גענעכ ־־*ש׳פאלקי^א־יפטישן אםס״־1. ״װי אויפטערליש-צוױקגעשטאנען די דאז־קע ׳־דן׳װאוכער זײנען ז;־שט נעסער אויך ז״נען די קריסטן, װאס האנן אין היץ ם־ן םאר׳ סאלגז.. אינערגעגוםען םון ױ ־ק און געצנױנעד - װאו װאוכעד״ איז געזעצלעך דערלויבט - און ז״ םר״נן ז״ערע מיאופע שט־ק ניז צו ױ פאדער-זאלן םון דער קירך״... עראממע האט ם״נס נאקומען ז״ן א־עמע סכינה. ער האט דך צוױקנעצוינן אין ו״ן נאקװעמען שלאס און דא־טן זיך םארט־םט אין זק או־נעט. אנער רכילוחן האנן או־סגעריםן ־־ שװערע טירן םון ז־ן חדר און םארנ־טערט א־ם ד־ טע;. עראכמע האט געמוזט נעמען ז״ן ״א;דע.־'שטעקן. טר־יע הענט האבן א צײט אפנעהיטן דעם ש־אכ װאם א־ז א־צט דער איינציקער עדות םון עראכםעס אױפהאלם אין נר־םל. דער שלאם ראנגלט זיך שוין מ־ט אלע כיחות נישט א״נצופאלן. ארכעאלאגן האנן זיך דערנארעמט או־ף דעס שטוטען;ענעט םון ־ער אלטער עראסמע־הורנה און םארנעמען זיך זי צו ,־עכטאי־ר־ק, אםהיטנדיק דערב״ איר אלט׳א״גענעס אויסזען. דאס װעט ש־־ן פאר ■ נל־נן דאס ״עדאפמע׳הו•;״ א־ן נעלגיע. דאם עראפמע-הויז װעט נקרונ נאױ־כערט װערן מ־ט אשטעס ד־קן םאלקלאד־מוז״. םאר דעם דאזיקן מוו״ װערן ז־נט יא־ן א־יםגע־ זאמלט אדע עלטסמע תםציס, װאס װעלן קלאר דערציילן מ־ט ,װאס דותת אנדערלעכטער תושבים האנן גערענט,;עקעמםט און גע־ פ־־יט זיך. די דאזיקע זאמלונגען װעלן נאמת ז״ן אן אוצר םא־ סארשער און םאלקלאױפטן. םאױאנען צז־שן ז״ םיל הםצ־פ, װאפ מיהאם געפונען אין אלטע םארלאזטע ה״לן און :ײ או־םנדאנונגען, ־אס ז״נען מיט יאק צוריק תרכגעםירט;עװא־ן א־יף דער אלטער עדד םון אנדערלעכט. דערנ״ א־ז םען געםאלן או־ף שפורן םון אנית׳עולם פון ױ אלסע םראנקיםטן. סיהאט אויך נעםונען עטלע׳ :ע שטיינער מ־ט ״ױש-אויםשױפטן, װאס באװ״זן, אז אין אנדער׳ ״עכט א־ז אייך געװען מיט הונדעדטעד ־אק צוױק א ״ױשעד בית׳ עולם. ױ אוי*ראיוג;ען ז״נען צולינ פא־ש־ידענע סינות אםגעשטעלפ;עװארן. װאלט ױ א־נעט װ״טער אנ;ע;אנ;ען, װאלט מען זיכער;עםונען גאך מערער נאװ״זן םדן ד־ אלטע, קל״נע ־ד־שע ־שװביס אתס דעם ה״נמיקן אנדערלעכמ. א־ן דעס או־םגעזאמלטן אוצר פון אנדערלעכטער םאלקס׳מעש־ות אזן װערטלעך פאלט םען או־ף שפוק םון דעס אױפהאלט םון ״דן. נ־שס נאר א־ן אנדערלעכט, נא־ אױך אין אנדערע עלטערע םא־שטעט פון ה״נמיקן גתיסן נריסל. למשל דער םאלקלאריסט־ש׳עט־מאלאנ־שער אויפט״טש םון װארט אנדערלעבמ. װאכ איז שו־ן םיל ־ארן אלט. דאס םאלק האט זיך ־א ־־נ־ק געדעכנמ מיט פילאלא־״־ע אדע־;עשיכטע און;ענענן אן ז. ק ל מ נ א ו ו י מ ש / ו ו י ל נ ע פערספעקטיוון פאר יידיש אין ראטנפארבאנד א־ן ״ױש״: װ״טער ש־ט״ט: ״א־נװזזז־ע םון לזמױשן ־יױשי. אין אן ארטיקל. װאס האט;עקראגן ױ עפנטלעכע אסיאנאצ־ע םזן נ. שטיף, ,יױ א״נע םון ױ .יױכטיקסםע ארנעפן א־־ף רעפ;עכ־ט םון ־־־ש׳םארש־נ;, ־1־ענען מיר: ״מ־ט רער עקשנות א־ן יױ־ט׳ ק״מ םון קאנאנישע פארמולעפ האנן אטא ױ עלעמענטן <ױ הענ- רע־שע - ז. ק.) װילד געבושעװעט אין דער ״דישער שםראדי... א־ן איך קלער מי״ יפר*: ־נונו׳של׳עולם. םון ״אנען שטאמט ור ו ףי. איער ױ םאלשע טעאריעס װי ״י :•א־שע טעאד־עפ - ־עפ שװערסטן א״נררוק מאבמ ראט;עםיל םון שנאד״ .װאס מיט ־עפ איז דורכנעזאםט ױ :אנצע נאװ״ז׳םירי::. אם;. אין װער- טעד, איז ױ שנאה נעװענדט קע:ן הענרעיש און קעי.ן רער —י שעד דעלי;־עזער טראױציע - עס װערט :ערעדט אין מיליטעױשע טערמינען: איך האנ שדין דעו־סאנט - ״הענרעישע אקוםאציע