Literarishe bleter · 1931-02-20 · 8 (20.2.1931) · p. Seite 138

ליטערארישע בלעטער נומ. 8 (צ35ו דיט 138 ר• אדנזערע לעזער -ױ־פן שוץ, אױ;ק װ־לנע א-אנ״-ר::;עװארן א קאמ-טעט צר פ״ערן דעם אז־עתץן עניל״ ם,ץ רע־ ,״לילנער מרוםע״. אין פראנראב;יינען אננעצייכנמ ם״ערלעבע אדנ- מערנעמיננען אין װילנע א.ץ אץ אנדערע בזמעט איי מעאטער, אין *כזרלן אין אץ אנדערע ץילטיד׳אנשטאלטן. עמ װעדמ נעבלאנמ א זאםדברך, װאב זאל דורך זכרינרת, ארמיקר׳ען, מאמעריאלין אין דע׳ פדאררקציעב אפימפינלק רי מעמידףמ פרן דעד ״װילנער מרוםע״ ־. עב װערט אױך פ־איעקמ־־מ צר ינזאפן א ױניליי׳פאנד פאד דער אנמװיקלדננ פון דער יידיתזע־ מעאמעד-קונסט. אין דעב ■וגיליי־קא־ מ־טעמ ,װעק צזנעצויגן פארינזמייע־ פין פאריג־ירענע א־נאניזאציעמ א־ן אנעזמאלמן. עב איז װ־מאנד־ק, װאב או־ך אין די פייעדלעכע ־וב־ליי-מעג מרז די ״װילנער מררפע״ א־רמװאנלק פרן עזמאמ צו ־ממאמ•. היינט א־ן װ־לנע, מא־נן א־ן פ־נבק. ארן פ־ן פינבק ק־ן ניאל־במאק, א־מם־נע, נא־אנאוױמ־נז, לידע און אזרי װ־־מער. עב א־ז תזו־ן אזױ נאטערפ דעמ ״די־נזן מעאמעד נבדד א־רמציװאנלען, א־ן װי נלאנדז־טענד־קע שמעק בדעננען ל־במ אין די ־ד־־מע מדנקעלע, פאדמדה-תזחזרד,- ואלן די ױניל״-פי־עררנגען פא־נדינגערן דאב יטװע־יע לענן פון דער ״װילנעד מרופע״, װאב מראנמ םימ אזוי פ־ל עקשנות דעמ שודערן עול פון רעמ נעבערן ־דישן מעאמער אץ פולן. ג מייזיל. ״זױ^5* פון ־־ אלע .; ה״נמ צו מדאי. איז ש־־־ן קלא־, אז א.־־ך ־־ דעם :אמען - ת אםהע, ד־ בא־עכמיקמע אױף אט :עד״ א־ז האצ םדאד״ װעלנע ט־־פע״ א־נטע־ דעד אנפידוננ פון מ. ״תלנעד אג״ ק־נםמלעתשע רעצמע יאק;עםאבמ קאלאסאלע פאד ת •נומדעננוננען און אויך נאװיזן נאדייטנדיקע :צענישע דעדגד־כוננען. נ־שמ;עקוקמ אױף די אוממענטשלעבממע נאדינג־ננען, אין װ־עלנע עמ ק־ממ א־־ב צו א־נעמן אמ דער מ־ופע, ז״נען ד־ לע־צמע ־אדן פרן א־ד פא־ג־עעעץ א־ן פו־לן אױב<עפ־,־מ :עװא־; א צװעלף נ״ע פא־שמעלרנ;ען: פ־צעב ״נ״נאבמ אר־פן אלטן מארק,; אשב ״קידרש השש״, שעקבפ־רב ״ש־לאק״, לערדנ־אנב ״װ־נע־ישע קנ־ם לעך״, פרענע־ב ...־בױן׳/ איניעלב ״.תאװה״, קלאנינדב ״ב־שרףיק־־־ז״, ל־פש״צעב ״א מעשה מימ הערשעלע אבמדאפאל־ע־״, צ־מל־נפ ״־דן• ש־מאמי/ לײ,װ־קב ״;רלמי/ קאמא־עררב ״מאן, װ־־נ ארן דעראל־צ־ע״׳, אינשלב ״שױארצע נעמא . װעלבע נאך ״דישע מעאמער-ט־רפעב (אפ־רר אר־בע־ ד/ װאמ מראנן רעב נאמע־ ״וױלנער״) קאן װ״זן אזא ק־נסמ״ לעד־שץ א־מ־לץ .דאב בא־ א קאלאבאלע דאלע אינזעד ״װ־לנע־ מ־רנע״ האמ די יעצמע ־אק;עשיפ־למ אין פױלן - א־ז א־נז אלע מען:רמ נאקאנמ. ד־ קללה א־רע אדומצוװאנדלען נב־ר א־נער ש־מעמ ארן ש־מעלעך א־ז פא־װאנדלמ :עװאץ אין א נ בה פאד דעפ ־ד־שן װא־מ. פא־ דעמ ־ד־שן שאפן. דעב ליעצמן *אד האמ די ״ודלנער מדופעי נאז־במ א־ן פ־־־ן אינעד סוו ש־מעמ, א־ן אומעטופ א־ז עב געװען א םאניפעבטאזדע פאד אונזער קילטיד. ד. ד ע ־ ר ע ר / ב ר י ס ל דאס עראסמע ■ הויז און פאלקלאר ■ מוזײ בײ בריםל מיט א ײדיש ■ פאלקלאריסטישו אפטײל דעד קידך, דאם אויפהעצץ יבדד ד• אדום־קע :אפעלקעו־ונג קד״ן ״גאמלאזן מ־װל־׳ האבן דערנד־בט ז״ערט און עראפמע האמ געמוזמ סוף-נל-סיף פארלאזן קזב אדט און זיך לאזן ק״ן יאזעל צו פאר- ענד־קן דא־מן ז״ן לעצם ניסל יאק. דאב אדמ, װאו עדאבםע האמ זיך אויפ.עהאלמן, א־ז ד־ ה״נ- טיקע פארשטאמ פון נריטל, װאב רוםט זיך אנדערדעבט. אנדער- לענט איז א״גע סון די עלםטטע מקומות אץ נעלגיע און איז אויך דאם װ־געלע פון ה־נטיקן גת־שן נו־יטל. אין א:דע,־לענם האנן דך המיד אױפנעהאלטן :דעסערע אדער קלעגערע :דופעב פון דורב- װאגדערנתקע ־ק, װאס האנן :עפזנק דא, או־ף אצ־־מ, אשט־קל מקום-מקלט. אלטע דאקומענטן נאזייץ, אז נאך מ־ט צװעלף הונדעדמ יאו־ צור־ק האין ז־ך שװ־ן :עםינען ־ד־שע ־שונים או־ף דער אלטעד ערד פון ה״גט־קן אנדע,־לעבט. א־־ף דער זעלנעד אלטער ערד א־ן אנדעדלענמ לענט או־ך א־צט צװזאמעננעדר־קט במעט דער גאנצער ״תשער ־שוב פרל ב־יםל. נ״ם ה־נט־קן מא־., — פונקמ .װי מ־ט הונדערטעד ־אק צותק, - װערמ אנדערלענמ;עתפן ״־תשע נעגנם״ פון בריסל. א־ז דערפאד נ־שט ק־ן װאונדער, װאם עדאםםען א־ז אוימע- קומען זיך צי באנענענען מ־ט א״נצלנע ־ק בעת ז״ן קורצן או־ס- האלט א־ן אנדערלעבמ. און פונקמ װ• װאלטער - ,װאם האט דא פיארב״ש־פאצ־דט מ־ט צוז״ הונדערט יאד שפעטער -;עפ־נט אויך נישט עדאםםע ק״ן ם׳־״נדלעכע װערטער םאד ת ״הארצלאזע װאו- כער-״דן״. װ״זט אי־ט אז עראםםע האט ק״ן איבעו־־ק-םו־״נדלעבע טיםן נישט נאנעינט. דעד דאז־קער םאדז־כט־קעז־ און קלונער דענ- קעד האט נעלאדט םאלן נעםתקע װערטער אױף ז״ן נאנצער םב־כה ארום: א־ן אש־מיל-דױק װ־נקל, א־ן אן אלמע־ פאדשמאמ ב״ :תסל, שמ״מ װ־ פא־א־־נזאםמ אן אלמע פא־לא־ענע תודבה - דאס א־ז דאס באװאוטמע עראםםע-הױז. ת נאנצע ־.עננט אדוס, ולאד דאס עדאסםע-ד״־־ז :עפ־נמ ז־ך, א־ז אשמ־ק נעש־נמע - אבלומ־רן קא־ פ־מל פון זעכצנמן ־אױהונדעדמ. דעד נאתםמעד האלענתשעד הו- יםאנ־סמ עדאמםע האמ ז־ך זוםעױ-צ״מ 1521 פתבירמ דא :נ־ בא־ זעצן. דא צ־־שן ת קל״נע נעםלעך מ־מ נדו־סע זוםפן האמ ער אדומ־ נעשפאנמ, באני״ט פץ ם״נדלעכע נליקן םון דעד פתם-קאמו־- ל־שע יאפעלקעתננ. עדאבםע האמ :עלובט אן אפדו-װ־נקל;א:ן לאננן א־וטדאנדעק. ער האמ נעהאפט, א־ן דעד ששיל־רױקער יעלנ־ע דך אפצורוען פון ת שויעדע ,־תפות פון תעד ב״זעד ק־רך. עראטםע האמ נעפונק דא :נױף א קורצער צ״מ אן אפת- װ־נקל און או־ך א קל״נעם קד״ז פארעדעד-פר״נד, װאם האבן א־ן געה״מ א־ס;עמ,־״טט און פדונ־רמ צו פארל״במעק דאפ לעבן פון אי־נעס פון ת נדעסמ־ע דענקעד סון ־ענער צ״ט. עדאסםע איז פא־- נל־בן אויף אצ״מ אין נתסל, אפנעתמ ז״ן א־־ס־.עםאמע,־טן נוף און אױך באקוםען ד• םענלעבק״ט אין אדדענוננ צו ב־עננען ז״נע יתב־ם. און אז עדאטםע א־ז צ־פ׳־־ק נעזק, זעמ םען א־צמ םון ת פאדבלייענע נאמ־צן פון ־ענעד צ״מ; דא־מ דע־מ עד ם־מ צופתדנ- ק״ט װענן דער שטאמ און ״נוטע ־חיתם פון קל״נעס יר־סל״. מיט דעם טאקע שטאלצ־דט נאך עד-ד,־ומ ת נאנצע יעלנישע פר״דענ- קעד׳װעלמ. א״נער םון ת אנ/עועענסטע םעא־אלן פון ־ענער צ״ט חאמ גע״אנמ אפנעין ז״ן שלאס עראםטק, און שטעלן צום תנטט אלץ און אלעםען פא־ דעס גתיסן םענטשץ. ת נאמםפ־״נדלעבק״מ האמ אנער לאננ נישט נעקענט אנהאלטן. ת מאסע אינטתיעם םצד