Literarishe bleter · 1931-02-13 · 7 (13.2.1931) · p. Seite 130

ליטערארישע בלןןמער נום. 7 (054 זײט 130 אײן דאך, און מען לעבט אין גאר באזונ־עדע לעדטן. ״אודעלפ ם*ט קל״נע װעלטעלעך״, - װי עס;ײש אתם אװערטל צוױיפץ םאלד,. אנער ױ םראכע איז - װי אזוי האלטן זיך ת אלע װעלטן צו־;אמען? װי אזוי קוםט מען זיך ראך אויס צ,זישן זיך םער אדער װײנ־קער. ,דאס פאראייניקט ד אלע װעלטעלעך אזױ, אז עם זאל נישט ז״ן קײן שטענתקער קתנ צװישן רי אנצײליקע םארשײרענע יעפ קומען םיר אין רעס לעצטן קאפיטל פון ~עד (ם ר ף? ו מ ס) צו טיםןי אט שעתע. [ י. ח. זאגאראדסקי | *ין װ*רשע *•ז אץ עלסער םון 67 יןןר בעשסןיבן רער נ*ק*נםער ■-דיש־העברעיםער םריפסםסערעי יםראל־תײם זוגןר*דסקי, *ײנער םון וי פי*נעין פון רער העערעלשער *ון ײדישער ■רעםע *ין *ו-לן. דעי סזוישםןדנענער שם*םם םון םץמגםנז, םינסקער גונעיניע. בןך גןר ו ױננעיסען ו עו 20 י*ר — גענײרן *יז ער *ין 1464) >יז עי געקומען קײן זאמןשסש, װ*ו ער *יז געװען * לעיעי *ון העניעל*, געלעינש הענרעלש *ויך מים םרעעס *ײנ*ונ*־נע-קן זון לוניאן סון 1885 *יז ער וורינערגע• פןרן קײן װןןרשע• זינס דזון נעמם ער *נםײל נמעם *ין >לע הענרעלשע >ון ײיישע זןםלניכער, נײסשר-םסן *ון ט&גכלעסער *ין העניעלש *ון ״ויעא נ*ך *ין ס*ק*ל*װם .העסיף• **רעפנםלענט י. ה. ז*ג*־*יםקי גרעסערע ני*גי*פיעם, נןרוקםעריםםיקעם פון ײדישע נערימטע פעיזענלענק-טן, װי *ויך םפרשײדענע *רםיקלען און נ*םינן• *ין וער םעגלעבער .הנפ־רה׳ *יז עי *ײנעי *ין די נ*ענסםסע מיםניבעסער. *ין 1906 *יז ער *רויםנענער םץ העניעלשן ם*נ• נלום *ין װ*ישע ,ה־ום*. י■ ה. ז*נ*י*דםקי ה*ט *נגעהוינן זײן ײוישע ליטערנרישע קאריעיע *ין שלום-עליכסם זםמלניכער .די ױדישע פ*לקם-ניבלי*םעק• (י*רן 1888 — 1889), *ון שפעסער *ויך פורעפנסלענם גיעםערע *רנעטן *ינער גרעץ *ין רםנ״ם *ין פרנעם ,ױדישע נינלי*םעק- (1889). ון *קטיװן *נסײל ה*ס יהיז גענומען *ין דעם ״דישן װ*ננשריפס .וער ױד׳ ו*חי*םף' *ין װ*רשע/ *ון דערהויפס *ין דער עװײשעד *ויס• גונע םו ן .יוד־, װ*ס יח׳ז *יז געװען דער רעד*קט*ר >ון נעשרינן נמעס ועם ג*נ*ן נומער• זינס דעי גרינווננ פון וער טענלענער ײדישער *רעסע *ין װ*רשע *יז יח״ז פון די םעסיקםסע סיסורנעסער• ער ה*ם נענומען *נםײל *ין ם*ק*ל*װם ,םעלעגיוף״, דעינןך *וזוםען םים םידכי סועקםגר נעגתניעס >ין 1909 ,די נ״ע יעלם׳ (שפעםער פורא״ניקס םים דעם ,מ*סענם״). אין ,מ*סענס' ה*ם יח״ז מ־םגעןרבעם *־נער 29 י*י• דער פ*רשם*ינענער ה*ט *ויך >ינעינעזע*ם *ין ״דיש * רײ ר*ס*נזן, װ*ם וענען וערשינען *ין * נוך־פ*ים. ם*ע**על *ינםערעם*:ם זענען די עוי• נ רונגען פין יח׳ז װענן י. ל• *יץ פין די י*רן 1884 — 1885, װען ז*גו• רןוםקי *יז געװען נןענס *ו *ר*ן אין זײן שס*ס ז*מ*שפש, װ..ו פרץ ה*ם *ר*קסי*ירם *לם *ריװ*ס'*דװ*ק*ם. י. ח. ז*ג*י*דסקי איז די לע*םע י*ין געװען * יושנ**והל, *ויסער דער רעד*ק*יע פלעגס מען *ים סרעםן *ין זוקםישן ג*רסן און *ץ *רננער סקןרישעװסקים *>רק, װ*ו ער פלענם *ין פרײע שעהן קיסען נו*ן פרישע לופט. ער *יז נעװען * שםילער *ון **שײדענער םענסש• פיס דעם סוים פין י• ח• ז*גור*יםקי גײם *װעק *ײנעי, װעלנער ה*ס נענויט די העניעלשע *ון ״ד־שע *רעםע• * שסיק נעשיכסע סון דער ״דישער *רעסע *יז פורנונק סיס דער *ערו*ן פון דעם פ*רשם*רנענעם. שדאץ ארער ־טטח, ה־ינק״ט א־ן נירעתקײט, תכטיץ ת דאס װארט ־ועלט האט •טטענריק;עהאט אעדינות צ־ט טל׳אץ אדער יטטח, װאט עס טאדנעםט. ״ײטן מיר ראך זווץ, אז דער יזזיד £־ן קינדװײז אן;״ט תרך אנט־ױקלונ;, דאס ת םענטשה״ט בכלל א־ז תרכ■ נעננישן ל־נזון ה״טט ־אט ת ״רעקאפ־טולאציע• אלע שטוםן ,ה ן;ענאננען, אויטן טעאריעי-. א־ ת פאשע ה״בט או־ך אן א־ן אונזער צייט א״נצוזען, אז א ״דעלט״ א־ז ניט דװקא אטלאץ, דאש צ־ט ז־ך אדעק אויף ביליאנען ד• ־1ענ;, קען םען יטוין זען סון דעש;עדײנלעין אייטדתק: ״ער ־עבט ז־ך א־ן ז״ן א״־.ן װעלטל״, א־ער ״װאט הערט זיך אין אײער ־עלטל״. ־א זעען מיר דעם קערנדל םון ־עם נײעס :אנױף, װאס א־ז;עבא־ן;ע־אק דאן, װען םען האט אננעד״־־בז צו ׳־ײק, אז דעד מענט־ט איז אםיקראקאזם, אן עולם קטן. אמר, איז, אז נאט׳ט מיר;ײען אלע אתם אויף דעד זעלבער ער־, ז״נען ם־ד ראך ניט אלע אין דער זעלבער דעלט. מעןקעןזיך םא־־טטעלן דאם לעין וױ אנת־םער לי־טער, װאם דערנרײסט ביזן הימל;ל־ך ת ־עקנס ט־וים׳לײטער. א־־ף יעדן שטאפ-ל שטײט א באזונדער סא־ט נא־טעסעניש, א־עד טיפ מענטש, א־ן נא־ אײן ם־ן קען זיך;עם־נען א״ף יענעם טרעפל. מען קען נײן נידעתקעד און עס א־ז או־ך מע;לעך :״ן הענדר, אבער דאן װערט מען שױן אן אנדער מ־ן - א״ן ־עלט װערט םא־װאנדלט א־ן אצװ״טער. םען נאפט טאקע אםאל א קוק װאס עס טוט ז־ך בײ יענעם, אבער םען בל־יבט אלץ פון אױסדײנ־ק. ת װאס שטײען ס־ן אונטן װײסן;־ט, דאס עס טוט ויך או־בן, און ת א״בערשטע װײסן ניט וױ אזו־ ן - באזונדערע ״אינן״, באזינדע,־ע ,דעלטן. א־טעפעני־טץ או־ף אונזער ערד. קענעץ מיר ד־רקלעך זא־.ן, אז ם־ר לעבן א־ן אײן ,װעלט םיט ת ה־נט, קעין און םײזי אדדאי זײנען דא ת־נע ב־עזתעטניצעס, ,דאס האדעװען ה־נט פונקט .די ק־נדער, אדער אלטע מוידן, דאס טלע־״ן זײערע קעין מ־ט דער י״־עסטער זאר־״פעליק״ט. אבער דאס אױ דער יעזולטאט? ־• הינט-־״עזעלשאפטער־נס װעוץ םא־ה־נטעדעט און ת קעץ-חנרטעס דעק םאדקעצעדעט. זײ מוזן אראפנידעק פון דער העכערער מחדה אוס צ־ פארשטײן די שטומע ח־ות. עס לעבט ז־ך או; עס תנען דא אלער־1 און איז עס נישש דאס זעלבע אין ת נאציוג־״ען צדישן מענטשן אין םענטשץ? ד־ אפט ם־ר :״ען אין;אס און באםערקן נישט;ע״ נלי־ד ז־נטע,־, .דאס אפעד־ק נ־שט צו אונז? מיר;ײען פא־בײ, ״ , ד־ ז״ װאלםן;עװען קלעצער ארער שטײנער. זײ פא־נע־םען נישט אפילו קײן פ־׳א־ן פא־ א מאםענט א־ן א־נזער לעבן, אדער װען פ־ר ־אמערקן שו־ן ־א די ד״ט ז״ ש־ינען צ• ז״ן פון אונזער דעלט, ד• םרעםד פון אונזער לעבן? דער סאלי־ער :עשעפטסםאן אײלט זיך צו ז־ך א־ן ב־וראג אש־נור קומט אנטקע־״ן און פאלט םון ת םים. אבעד פאק סות־ א־ז עד אן או־טאמאט, :־שש ק״ן םענטש. ער נאפט אבליק א־־ף איס, אבעד ער קאן זיך בשדס א־פן נישט א־ינלעבן אין דעם ינזי״ נו,־ס דעלט, ס״דן ער דערט אל״ן אש־נור און פארלאזט זײן א־־נענע דעלמ. נאר;רו־םע תנטער א־ז ערלו־בט אקוק צו;עבן אין פאר־ ש־ידענע װעלטן, דײל זײ אל״ן נאזיצץ עלעםענטן פון פאו־שיידענע .דעלטן. און ־אס מוזן ז״ צו ז״ער נא־״־ענע־צטער פתװילעי״יע קענען צ״״ענן ז״ערס, אוס צו פארשטײן די םילפאנע דעלטה״ט, םיט װעל׳ נער ז״ סטאדען ז־ך צו קומען אין נאדיתנ:. אומעטוט, דא־הין ם־ר זאלן נישט קוםען צוזאמען מיט מענטשן, דאס לענן א־ן אן אנדער װעלט װי מ־ר, - םעץ סםט ז־ך אפ מ־ט די אטעםס און םען קען זיך נ־שט. םען קוקט ז־ך אן א״נעד דעס צדײטן און מען פא־שטײט ױך נישט. םען ,דאוינט אונטער