Literarishe bleter · 1931-02-13 · 7 (13.2.1931) · p. Seite 121

זײמ 121 לימדרארישע בלעמער נום. 7 (354) אויך געװעזן גענױ. ששארק אין סת־ד און א־ן טתיעד, אזוי, אן םידינען נישט נייטיק קיין שום באצידונ;ען - נא־ סשוט, תי און עילעך. מיין לעבן איז אתרך צװישן נתדעד און שװעםטער םון סאטנס צד און נרודער און שװעםטער םון דעד מאמעם צד. דער טאטע איז געװעזן דארםוש, ת מאטע - שטאטיש. אין מי־ן נוך סיר איך תרך ת קאנםל׳יקטן צװישן די שטאטישע און דארפישע מענטשן: ליבשאםט, שנאד״ ארעמק״ט, און ועל :ו־ים דאם ע־אט ש׳ םארנאתענע נ״ ת םדאםטע מענטשן. דאם בוך נעמט אתם ת צייט םון - ערשטע דע־אלוציע• יזץץ םון 1905 ניז 1026. דאם נוך האט נישט קיץ הױםט-העלד. אלע ד,עלדן ז״נען געשילדערט מיט דער זעלנער םאם, לויט :״ערע איבעולענינכען, אויך איך געהער צו ז״ - אלס א״נער םון דעד;תיםער עדד, פשוטע מענםשן. עשילדערט נענאטיװ. או; םיקק תן, אז כיהאב מיט א ניװן נישט;דיאלט נעבן דאפ מענטשלעכע םון ת, כאטש ת פא־מאגן עס :־•■שװם םםק. אינם דורכאױם-נעגאטיװן שילדעק ת דאזיקע העלק *אי איך;עשטילט םק שנאה צו ת. איצט איז פאתעקומען אין מיר אנ״ער אינערנתך. איך װיל :־ך א־צם אייםל אם־וען ם־ן ת ״םאנעס״ און .פאניע:■״. םיהאט מיך צ־תק א צי־נעטאן צו דעם גאנצן, שלימיתתקן ״ד. דאם, .װאם איך -אם נ־שט;עקאנט גענן אין םיינע ערששע ־ערצ״לוננען. באמי איך ז־ך א־צש צ־ ו.ענן אין מיין טתלזמיע, װאם האם נאך נישש ק״ן;אםען, װעלכע האש געשלימערט אין מיד :משך םון אםאר צענד- ייק יאד. ־אס דאזיקע נוך נעמש אתם א תקוםה פון רתיסיק ־אר פראםט ~־־ש לענן. האלנ-דאדם־ש, האלב-שטאטיש. דער אונטערשלאק איז אז א־־טאניאגדאפישער. איך נאמ־ ז־ך נישט צו מאכן דערםון ־•םע־אשור, א־ך װיל גענן ת העלק א־ן ז״ערע װירקלעכע פאם־רוננען, ם־• נענאטיװע און ס״ פאז־ש־װע. ז״ערע א־נערלעכונגען ז״נען אזוי ד. ו ו א נ ו ו י ל ד ׳ ו ו א ר ש ע יידישע קונסט אויפן פית־עולם דער הילף םון אלערל״ אמאמענשאלע צאצקעס םון געאמעםתשע ם־גוק און םון א־אנעסקן, נא־ מען האש שארא״נ״ענם זיך באמיט צו שאפן באשטימטע סימנאלישע צ״כן םאר דער כאו־אקטעריזי- תג; םון דעם מענששנם םעשים, סונקציעם און א״גנשאםםן א־ן ת אפנילתגנען םון זאכן און באשעםענישן. אזױ װי ב״ס אמאליקן ״ד ז״נען;עװען צוס װיכטיקסשן ז״נע רעלי־״יעזע םונקצעס, ז״נען א־ן דער מלאכה םון מצכה-קתצן מיש דער צ״ט אנםששאנען אסעתע םלאסט־שע םכעמעס, װאם האנן כםדר געתנט צו דעם דאזיקן צװעק, ד״ה צו דער כא־אקשעתז־רונ; םון אש ת םונקציעס. נענטשנתקע הענש שטע־׳ן פאר ם־מנאל־ש ת הו־פט-פונקציע םון ת כוהנים, א םא־שטא־בענער לװי װערש באצ״כנט דורך אקת; אדער אקאן מיט אשיםל, און די מצנה ם־ן אישראל װערש נאםוצט מ־ש טת־נן, װארעם ת טרוינן ת- נען אן אמעמ״נער סימנא־1 םון ת ״ק. ת פאםולערע ״תשע םאמיליען-נעםען: קאן, נהן, קאהק, קא־.אן, קאנען ארער כ״ץ, קא־ן. קאשץ װי אויך דער םאמ־ל־ע-נאמען סע־.אל שטאמען רא- קע אם פון אזעלכע רעל״־עזע םונקצעםן כ. צ. ז״נען ת אנםאנגס- י־כ־גשאנן רון נהן צדק <עתוירתקער םתםמעי), ם;ל - ת אנ- םאנגם-בוכשטאנן םון סנן לתם <עלטםטער םון די לװ״ם). נאכן זעלנן שאבלאן װעק שוין דעדנאך םימנאליש םאמע״ שטעלט אויך ת באר״ש־נ; םון ת ד״טשע םאמיליען-נעמען, װאכ דער :רעםטער טייל ״ק האנן אניענומען, װי, לםשל, לעװי מיטן צ״כן םון א ל״נ, םישל, מיטן צייכן םון א ם־ש, קא־םעלעם מיטן צ״כן סון אקאדם אאז״װ. און עס שאםט זיך א־יף די םצבות א שראתצ־ע םון נא- שטימטע סיםנאלן. א ט״נעלע ס־מנאליזירט א ױנ־״ע םרו־, א ס״- געלע איז דער םימנאל םון אקינד, שעםעלעך נאט״טן א־בערי״ע- לאזטע יתוםיס. נעמען םון ״תשע םקולםטאק קוםען אויף ערשט צום םוף םונם ג״נצנטן ־ארהונדעדש. אנשאקאלםקי איז ב״ אונז דער ער״ שםער נאקאנטער נאמען. אנער סקולםטאק אן נעמען האנן םיר םון גאנץ לאנ־״ע צ״טן. אויף דעם אלטן םרא־.ער בית־עולם, ראס עלטםשע ״ת־טע נית-עולם אין א״ראםע, װאס לאזש זיך אױף זיכער דאשיק לכל-הם- ״נית-הח־־ם״, םוגקש װי ״נית-עולם״, איז נישש ק״ן אויפימ־זם, ק־־ן םארשטעלטער, םארהילנתקער אויםדרוק, װ״ל מען װיל אזו־ א־ום דוו־כאויס פארם״ק ארויםצוזא־-ן דאס שםערצלעך-אומאניע- :עמע. נאר םיאיז :יכער דער טיםער גלויבן אים לענן. ק״נמאל טא־ ־עי־ טויט דאס לענן נישש ב״כומען. דעו־םאר װילן מיר זען אויםן :־ת-עולס װאס מעד;תנס װאס מעד נלומען, װאס מער לעננס- צ־־כן. דאם לעבן סװ זק א״ב־ק. דערםא־ איז ה״קא דאס נ־ת- עולם :עװען אויך דאס גענורטם-איט ם־ן דער םלאםט־שער קונםט. ־־ קונםט רעםדעזענשירמ דא דאס א״ניקע לענן. אױםער אין די אנ- כ־קע םאלאצן און טעמפלען זעש מען ת אנשװיקלונ; םון דער :קולםטור-קונסט אמנעסטז נאך או־םן ב־ת-עולם. דארט איז װירק- ־1עך םאו־״עקוםען ת ירעסטע און ת ר״כסטע קונשש-שעש־ק״ט. ־־ כטאטוען און דענקמאלן אויף ת בית-עלמיניס האנן אומשטארב- ״עך;עמאכט ת נעםען םון א גרויםער צאל םקולםטאק. א־ן איטאליע, ־דשל, ה״נט דאס א״ננטלעכע לאנד פון דער אנשיקער דונםש, איז :דע־ט יעדעם נית-עולם אמין מוז״ םון םקולפטור׳װעו־ק. ־ק ז״נען דא שטארק הינטעדשטעליק :ענלינן, כאטש דעד ־ע־־נ־עזער םארנאט םון דעם ״לא תעשה לך פםל וכל תבונה אש־ נשמים םםעל ואשר נארץ םתתת ואשר במ־ם מ־חת לארץ״ ׳•;־;—, כי ד׳) איי אין ־ער װירקלעכק״ט ק״נםאל :אנץ ששרענ־״;•־-•כ אפ־״עהיטן געװאק. מען האט שוין :עםונען עפעס םישלען א־ן אומװעגן, עפעס אה־תר, און נישט קוקנתק אויף אלע םא־- :אט;, האט מען םונדעסטװד״ן ת פלאסטישע קונםט אויך אויםן ־־■תק נ־ת-עולם אין ק״ן שום צ״ש איבאנצן נישט אױםגעסישן״ א:־־־ נ־שט די פי־״וראלע םלאסטיק. מען האט אויס־״ענוצט דאס אנגענױרענע קונםט-י״עםיל און דעם ־־ש פאר פלאסטיק ב״ם אויסקתצן ת קװאדראשישע אותױת םון ״ע־ ־עכרע־שעד שתפט. ד :עארדנט א־ן שטרענג-םימעטתשע שו- ־״ און אזוי קאמנינירש םיט ת פארם-תיכע, נ־צארע, היעראנליםן- א־ט־קע ששריכן און פונקשן, אז עם זאלן זיך ארויםנאקוםען אוי- :ע־סט פ־טא־עםקע װי,יקונ;ען, און דער דעקאראשיװער צוינער םון ־' :ארט־םונ־״ען און פארנולטוניען זאל :ענן א װאס<רעסעק עםעקם. און נדיעכד האש סען זיך שוין מתיר געםאכט צו םארציק ־עס טעקסט םון ת אײפשדיפטן אויף ת םצנות נישט נא־ ם־ט