Literarishe bleter · 1931-02-13 · 7 (13.2.1931) · p. Seite 120

זײט 120 ליטערארישע גלעסער נוט. 7 (354ו;ייט אין מי״־ויױיקן שױש אדי־ן, װײב און מאן נל־נן אױף חוױבו־ פון לעבנס, ױאב זי• ד,אבן;ע׳מאפן און נישם;עקאנפ;ליקלעך מא:;. בלײבן אויף חורבות פון דיער א״בן לעבן. - די דדאמע ״ליבע און טויפ״ — םארנעםט זיך םיפ דער פדאבלעש פון אבסאלופער ליבע. ױאם איז אױך :לייכצײטיק דער טויש. די דראםע א־ז באמת נישג• םאציאל, זי א־ז אבער אויך נישט אנט־״םאציאל, װײל ױ איז םענטעו לעך, אבעד װאס זאל איך טאן, אז איך האב זײ;עםוזט אויפשד״ב;. די דר־צע דראםע א־ן בוך ״דרײ םרויען, ױאם האבן ליב :עהאט־- א־ז די םרזדעד־ע ם׳ין אמאן, װאם איז צוםיל;עליבמ נעױארי, װאב האם;עזוכט די זון און צו שםא־ק נעשםאנען אויף דער ערד. דעד אײביקער קאמף םזן מאז און װ״ב, גײסט און םאטעריע. און אויב ד• דראםע איז אביםל אנטיסעםינין - װאם קען איך מיר העלםן? זאי קומען אדינמעדין און באױײזן די אנטיטעזע. אויך זי װעט :עױים :עדענט ז״ן... * * אויף להבא פארנעסען מיך בלײז ־דאםעם. אםיטר ױעמ ד־ ־ראמאט־שע פארם זײן די לעזנטע פארס מײנע. א״נגעשפארט בין א־ך דאך. אז א־ך ױעל א״ך זאנן, אז עס פארנעםען םיך בײם הײנ■ ט־קז טא; עטלעכע צענדליק נ״ע סאצ־אלע, נאציאנאלע און פא־ מיליען־דדאםעס רעט א־ר מיר דאך :לויבן. א־ר װעט זיך נאר א ביםל דערשרעקן. אבער װאם דארםט איר זיך שרעקן? איר װעט דאך האבן א ברירה פונקט אזוי םל״סיק צו ג״ן אין טעאטער אויף ם״נע דראםעם, װ־ איר האט םל״ס־ק :עלעזן מ״נע ביכער. י• נאענטסטע דדאםע מ״נע װעט ױא״ש״נלעך ז״ן ״צװיליננם• ברידעי״. עס איז א פאםיליען־־דראםע, :לייכצייטיק אבער ו״נען ד• צױ״ צװיליעם־־נרידער סאציאלעד םיםבאל. יהושע פערלע / װארשע: אין מ״נע ב־כער ביז דעם נאױעלן־יאנד א״נ ״נײן אזיתער אינדערםרי״ איז פאר מיר נאך איננאנצן נישט קלא״ געױעזן צו װאס איך צ־ל. אין צענטער םון מ״נע םאראינטערעםױױנגען האבן דך גע־ םונעי אין דער עדשטעד רײ -;עשלעבטס״פראילעםען. א־ך בין שטענדיק װײט :עװען פון אר־ינםיק .ױעלכע םיא־ז טענדענצן. אויב ס׳באםעדקט זיך װאו עס אין אטענדענץ, איז ד א.־וים־.עױאקםן אליין םיין זיך, װײל איך האלט זיך םאר אגנעהעריק צו דער עױל, װעסענס לאזזש סיאיז: ״קונסט לשם קונפט־. נישט;עקוקט דעוױי^ װאס מ״נע מאטיװן םון די םריערדיקע נאױעלן און דערצײלונגען זײנק גענוםען פין דער םראװינץ׳שטאט. האב איך זיך שטענדיק געריסן א־ײנצוקומען און דך ארײנצוב״םן אינם לעבן סון דער גדויסער שטאט. ה;ם איך האלפ, אז דאס שלימותדיקע פ־ן רעם ״ד־שן א״גנארט :עםינט דך גראד אין שטעטל, קוםט אבער םא־ אין די לעצטע יאק אשטאדקע איבעהדופידונג אין דער :רויפער שטאט אריין און דער ״דישער שרײבער מוז דעריבער נאכנ״ן דעם דאזיקן *־אצעב כאטש דאס ״דישע לעבן װערט אין דעד;רויפעד שטאט םאד קריםלט און צעק־יםמ. מיטן דערש״נען םון מײן בוך ״נ״ז א ו״נער אינרערםרי״ האב איך דערפילט, אז איך בין ארויף אויף מיין אײננטלעכן ,ױעג. א־ן דער ״דישער ליטע׳־אטור א־ז במעט װ• םא־זען:עװאדן דע״ פויליש-רײדנדיקער ״ד, װעלכער א־ז אפגעריסן געװאדן םון דין א״■ גענער,. ײדישעד קולטור און איז נישט ארײנגעױאקסן אין דער פו־• לישעד. דאם איז דעד עלעסענט, װעלכער װ־ל שאםן אםארקריפלטב קולטוד אין א שלעכמן פויליש. איך האב דעם דאזיקן עלעםענט םײנט דעדיבער זײנען די העלדן פון סײן בוך ״ניץ אזיײעד אינדערםריי בליענדיק ױ• אװ״טן סטעפ. אויף אוםצאליקע קכױם:;ראז, זאפטיק;ראז, אויף ־• דױנען - הויך גדאז. די האםענונג און דעד זי: םון לעבן. ״שםינאזא״ (1918) א־ז אפאעטישעד םרזױ צו :עבן א•; ,־עלאטי,ױער ד־כטוג: די אבסאליטע ־יכטוני. םון רעם לעבן א,ץ דאם ױעדק שפינאזעם. אהעלפט פון בוך א־ז געש־יבן געװאק א־ן קרינס-שפיטאל, די אנדעיע העלסט אין אן אונגא־ישן קלויםטער. .נאקעטיע לידער״ (1918 - 1021> ז״נען אםאעטישער עכא םון ־• •ארן. אין .ױעלכע ז״ דינען געשריבן געװאדן. אין ז״ איז נאך ־א רער טעותדקער :לויבן, אז ד י ק ט א ט ו,־ םון פראלעטאר־אט קען;ליקלעך מאכן ד־ װעלט און ד םענטשן. און אז דער קא״ סוניזס א־ז אױעק, פון דעד דקטאטור א־ז;עװאדן אדיקטאטוד פין ־ח־דם איבערן ם־אליעטאדאט, איז דער גלויבן א־ן קאםונױם;עבליבן, ־עד;לויבן אין דעד דיקטאטוד איז םא־שױאונדן אױף אײ־ אירעדן. דאנדשאפטן״ (1920) איז אבוך אן ״פתה־סטאדשע ־ק־ ױ אוד״ ודי ז*י לױען סענטש און ד חיה דילן צ־ ױ־זן רעם ־ער : .עקענט או־פשרייבן ,גע - <ױאלט איך דא נ ביז איצט - - צ״טן םיר ז״טן פון ם״ן װעלט״;תסטע ס־ײד). ״ד , װאלט עם ז״ן ד־ ױעזן״ אקטעי■׳ ־1א:: אױ::אי־:אד ־אך ערשט נישט - 8ירז) ז״נען 1922( בערחזרן י הקדמה צום דערמאנטן ביך. אי;עױא־ן א־ז דע לידכז 1928 ־ דדאסע (י״עשדבן :•אן״ א־ז אסאצ״אלע ״בלוט אױף דעי : עס? אלעמע; ױאנזינ־דע, פין ו, רר־קט אױם ד א״נצ־קע :אדשע, (1929 א״דעע. און באשפיגענע לינקס פארשדגענע פין תכטס און פון '1, דעד סאטע שםשעד בל־ט א־ז ה״ליק. יאם מענטשלעכע אז ד העלד פון דער דדא״ע, דאם :עױ־סן םון דעס נעדעכטםטן ט״ל פון דער מענטש־דט, דעם ־•,־א־־עטאדאט, דאם :עױ־םן, ױאם ודעט או־פ׳ ױאכן קע־.ן דעס װילן פון ד ס־יסטע פידער ז״נע, איז דערװ״ל נ-שט יסער װ• א ״װאנזינ־קער״, װי א״ נאר״. װד.ן א־ם זא;ט <ב״ם סוף פון ־יער אכטער םצענע) תר םדא־עטא-שעד ױעטעדאן צום דעסא;א;: ״מ־ר א־י־ע, ד־ עדשטע, ז״נ־ען אײך אסאל סיט־גע־ם געױעזן״... * * * צי מ״נע ב־כער ביז איצט האבן ־או־םנעדדקט א־ן רער פולער מאם ־אס ױאפ א־ך האב;עװאלט א־ן ז״ פארקערפעק? פון אידעןשן שטאנדפונקט - געױיס יאו פון פא־ם״שטאנדפינקט - װ״ט נ־שט: ב־כער דארפן צױאנציק מאל איבערנעארבעט װעק, אי־- דעד ז״ באקוסיען ד ר־כטיל,ע פאדם. דאם סאקם־מזם, ראם א־ך האב אין דעם ־עד״ד־כט, א־ז געױק א־ן ״שפינאזא״ אין אין ״גע- זאגג פון האם און. ל־בע צום ײדשן םאלרך <פון ד ״פיר ז״טן״) . ד װערק האב איך צו ז־עקס מאל א־בעדגעשדבן. אנדע,־ע בלױז צו םיר, דר״ און אפ־לו בלױז צױ״ מאל. צי װעל איך ד, א־ן דער םארם ניש״• דע־ענדקט־ע ױערק נאך אםאל דעדענדיקן-װער ױ״םט. דער װילן צ־ שר־יבן נאך און נאך איז צו גדים, צו איםאויפהאלטזאם. א־ך װעל קענען בלויז קעםפן קע־.ן איט, אבער זיגן - נישט. * * * ױעלכע פ־אבלעדק םא־נעסען םיך א־צפ? דאם נ״םטע ב־ך מ״נס פא־נעםט זיך םיט פראבליעםען פון סאן און ,ױ״ב, א־ער דכטיקער פון װ״ב און מאן. שוין הער איך דאם :עקױיטש פון סאסע לינקס: י,ײדה, קאנטר-דעױאלוצ־ע, םאצ־אלע צעםוילטק״ט, דעקאדענץ... ד טד״ רערשײנט אבוך פון דדי פא- מיליען-ה־אמעם ם״נע מיט דעם נאסען .,װײב און םאן״. א־ין דרא- סע ה״םט ״אה״ם אין א הארבםט-נאכט״, ד :עשיכטע פון אה״ם, װאס האט זיך 25 יאר געהאלטן או־ף דעם ליגן פון דעם מכלומרשטן מוז װ״פעד צוזאסענלעבן אן ליבע עול־ב ד ק־נתד, װאם דארפן האבן א ״ה״ם״. ס־נקט א־ן תר נאכט סון תר זילבערנעד תתונה װערט אט ד ליבעלאזע ה״ם פארזונקען אין אםי״חנט. תר לעצטער זץ