Literarishe bleter · 1931-02-06 · 6 (6.2.1931) · p. Seite 112

לימערארישע כלעטער נומ• 6 (353) זײט 112 אויל אונזער קולטוד־פדאנט *ץ משך נורן יןר וענען *ױ״סגענענו ניײיח עום לײענען 97,435 ניכער. *ין דירבםנים * סןג — 325 ניכער• לויס ם*־<כן *יו געלײענם נעײוק: 61,9 םיןע. •ויליש, 28,1 *רןנ. ״דים, 5,8 *רןע. רוסיש, 2.8 *רןע. הענרעלס, 1,4 *רן*. *נדערע נעמענדיק *ין חםנון גלויו די *נזנענסן-״דן, *יו ״דיש געלײענס געמןרן 30,2 ורןג. *ון הענרעל• 3,4 •יזנ. לייס *פסײלונגען *יו געלײענס געמןרן 89 •יןנ. נעלעסריםסיק, 11 :ויןנ. װיםנשןסס. בײ 2 גרו*ן לײענערם נײט *ויםן ערשסן ןיס ײדיש: נײ די •רנע- סער 58,3 •רןנ. ״דיש, 36,5 •רןנ. םויליש *ון נײ די םוחרים *ון ה*נס■ מערקער 40,4 פרןג. ײדיש, 36,8 םדןג. •ויליש. *ץ משך סון יןר זײנען נוגעקוםען 1778 נ״ע ניכער. ס׳מןלס געמען מיכסיק, מען די נינליןסעק-ןנםירעי מןלסן נוורנעס די ססוסיססיק סון ד• ײדיש-לײענער םור די לעעסע עסלענע יןר *ון םונן די געהעריקע *ויסגירן. ס׳איו *ײך *ינסערעסונס נו מיסן, מעלנע שר״נער *ון מערק מערן *םסערססן נעלײענס• *ון ןס * נװײטער נ*ריכס םון נןך * גרויסער ײוישער נינליןםעק, םון דער ױילנער ,סםיני השנלה״-נינליןםעק• ס*רן יןר 1930 הןס די נינליןםעק *רויסנעגענן 28(1022 נינער *ין זעקס שםרןנן• דעדפון *ץ ״דיש — 16175 (15,9 ■'**.), *ין הענרעלש — 10506 (10,3 •רןג.), *ין •ויליש — 47655 (46,7 םרןנ.) *ון *ץ ונדערע שםרןכן (רוסיש, םרזנגויזיש, ענגליש) — 27.692 (27,1 •רןנ). *ין דורנשניס סעגלעך הןס מען *רויםגענענן 340 ביכער. םןרן יןר 1930 הןס די נינליןסעק *ײנגעקויםס 2104 נײע נינעי, דעיסון *ץ ״דיש — 377 (17,9 •רןנ.), אץ הענרעלש — 290 (13,7 •רןנ.), *ין •ויליש — 962 (45,7 ■רןנ.) *ון *ץ *נדעיע שיר*כן — 475 (27,1 •רןנ). נום 1סן י*נו*ר 1931 הןס די בינליןסעק געהוס 1903 לעזער. שילער— 936 (49,2 •ר*ג./ *רנעסער *ון ןננעשסעלםע - 310 (16,3 •רןנ./ סוחרים — 84 (4,4 •רןנ.), *ינסעליג. סרןםעסיעס — 215 (11,3 •רןנ.) *ון *ופנ*שסים- סע — 358 (18,8 •רןנ.). דעס לײען-ז*ל נײ דער נינליןסעק הןם פען נ*זונם *ין 1930 יןר 11878 מןל. *ין דורכשניס סענלעך — 43 ס*ן. עס לןזם זיך מ*נן •*רנל״כן נמישן וי נמײ נ*ריכסן, — דער ני*• ליססןקער *ון מילנער, — *ון עס לןזס ויך *ויך פונן *ײםיח נישס ק״ן *ינעריק-גינססיקע ם*ר דער ײדיש-״דישיסםישער מילנע• — ןנער דןס *יז * םעםע ם*ר זיך• ס׳סעלן דערנו מ*םערי*לן ס*ר די םריערויקע יןין. — יעונםאלס — ,*ויף וער ,שייקע׳ *יז נישס גןר רײק:• די ־יװ״א-אקציע אין עםטלאנד. *ין םשך סון חודש י*נו*ר מערס געפידס *ץ עססלננו * ס*עניעלע *קניע ם*ר דעם ײדישן װיסנשוססלעבן *■נסםיסום *ין מילנע• ס׳איז דעלענירס געמןרן דעי נ*ק*נםער םועי יוסף סשערניכןמ 8נ1וסיח םיס דעי־ *קניע. דער ײװ**-*קניע מיומעס מ. ל*נקי-נערם*לדי.ן * נרעםערן *דסיקל, װ*ו ער שרײנס, *גנ: ,* ל״דיקע נלי, * סןרם ןן שום *ינהנלם מןלס •*רנלינן די נ*נין• נולע, קולסור-ומםןנןפיע מןס די םדײע עססלענוישע רעםונליק מןס םים ודר םזנה געמען דעם עסשישן ײונסוס, *וינ ער מןלס נים *יײםגעװיזן ק״ן *לײנםעסיקײם *ויםן םעלד סון ײדישער קולםור, *וינ ער מןלם ניס נעםונם די גרעםסע *נשסרענגוננען *ויף נו נוהעםסן זיך םים ד• קולםור-שסרענונגען נמישן *נדערע ײוישע קינונים *ץ *נדעיע לענוער• *ײנ דער ײוישער װיסנשאםסלעכעד *ינסכיסוס (״מ־ן) קוםס *ינםער קײן עסםלננד *ץ םלוג מי * םקנל *1ן נעס הילף *ויף •*רענויקן זײן נײעם ננין, הילף *ויף מײםער *י פיח וי לויםיקע סןג-סעגלענע *רנעם, *יז עי *נער *ץ דער *סתן ניט רער נעמער, נןר דער נענער: דודך ז״ן עקסיססענץ גום*, דורך די קולסור• *רנעס, מןס דער ײײשעי וײסנשנםםלענער *ינסםיסוס סוס *ויף, גיס ער *ין * נרויסער ם>ס די •*רענסיק נג ם*ר *ן עקסיססענץ םון ײדישער קולסור• *־יסןנןסיע ננלל *ון *ץ עסםל*נד נפרס״. ױם־טוב פון דעד ־ידישער שול=באװעגוננ און אמעריקע. *ין ןקםןנער 1930 *יז נעמן־ן גמ*נגיק יןר זינס עס הןם זיך ןנ געהיינן גו *רגוניזירן די ײדיש-מעלםלעכע שול-*רבעס *ין *מעריקע• *ין דעם ,ניולעםען םון דעי ײדישער קולסור״געזעלשיסס• (נומ. 4, ניו־יןרקו געםי• נען םיר *•נסעיעסונםע ידיעות *ון םוסעריןלן װעגן דעי ײדישער שול *ץ *םעריקע. נײ הײנסיקן םןנ *יז די ײדיש־װעלםלעכע שול-נומענונג ןרגוני״ זירם *ין םןלגנדיקע שול-ןרגוניווגיעס: *) ײדישע םןלקס-שולן, •) שלוס• עיינם-שולן, ג) *ינעסער-רינג-שולן, ד) ײוישע *דנעסער־שולן, ה) ״דישע קינדער-שילן נײם *ינכעינ*גיןו*לן *רנעסער-ןרדן (געװעזענע ,*ומ**רם״*ישע שילן״). אידישע פאלקסישולן זײנען דן *ן ערך 50 *ון 10 פיסל-שולן. *ץ די שולן לעינען קרונ נו 5000 קיניעי, םון זײ *רום 400 *ין די םיםל• שולן. ס׳זענען ••שעפסיקס *ץ די שולן *ינער 80 לערער. שלוםיעליכםישולן זײנען דן 30, 22 *ין ניסיןרק *ון 8 *י*ערן ל*גד. *ײך 4 םיםל-ש־לן• *ין די שולן ל.רנען *ן ערך 1600 קינדעד, *ין דער ניו-ןוקער פיםל-ש־ל זענען ד* *רוס 150 שילער. נײ די שולן זענען כ*שעםסיקס * 30 לערער• ארבעטער׳רינג־שולן. ס׳לעינען *ין די שולן * סססס ק־ניע־, ס׳זענען נ*שעםסיקס 92 לערער ײדישע קינדער שולן בײם אינטערנאציאנאלן ארבעטער• ארדען־ *ן עיך 60 שולן *ון 5 מיםל-שולן םים 2500 קינדעי, *ון *ן עיך 50 לערער. יידישע ארבעטער־שולן. *ין ניײיןיק ס1 שולן *ץ *ײן פיםל• ש־ל מיס 450 קינדער *ון 10 לערער. *ץ ס ך ה נ ל זענען *ין די *לע וערםןנסע שול*ןרנ*ניז*גיעס *ן ערך 260 ײדיש-־ועלסלעכע עלעםענם*ר*שולן, 28 םיסל-שולן. *ין די עלעסענ• ס*ר-שולן לעינען *ן ערך 16.000 קינדער, *ין די מיםל־שולן—*רום 1.600 שי• לעי• עם זענען פ*שעססיקס *ין רי שולן *ינער 260 לערער. דער נױדזשעם סון רי שולן, כויענדיק *ויף דער סם*םיססיק סון די *רנעסער־רינג׳שולן, נ*• סרעסם 1 פיליןן ד*ל*ר * יןר• דירעקסע סועי *ון *רנעםער ס*ר די שולן, *ין די ס*רװ*לסונגען, שול־ס<רײנען *ון עלםערן־פןרײנען ק*ן פען זינער נײלן *ינער 3000. די שול-ז*װעגונג ס*רם*נס * ײדישן לערער־סעמינ*ר, ק־נדעי-קןלןניעס *ין קעפסס, ס*רל*נן *ון שול-זשורנ*לן. ס׳ײיח *ײך געסירם *נדעיע שול■ *ינעסן (קינדעי׳קלוק, שיל־נינליןםעקן, קינוער-נןרן, דרקםגסישע קרײזן, ססןרס״קלונן **ז״װ.). ,דער שול־יונל *יז ו װינסיקע דוסע *ין *ונזער לענן ד*, — מערם געזןגס *ין ,ניולעםען״, — די דעיגרײנונגען סון דער שול-נוװענוננ, סרןץ *לע שמעריקײםן, ד*רסן דינען ס*ר *ונז *לעםען מי * סיםן סון די בו• הןלסענע שעסערישע *יחות סון די סןלקספוסן... די 20 העיןישע י*רן סץ די ײדיש-װעלםלענע שולן *ין *םעדיקע גינן םום, נ*ג~ססערונג ס*ר װײסערויקעד *רנעס, ם*ר דער נופעססיקוננ סון *ונזער •רןגרעסיװער קולםור *ין ס*רן קופף קענן די רעוקניןנערע *ין *סיסילי*םןרישע שסרעפונגען *ון סעסיםיסםישע נניאותן *ין ײדישן לענן״• ציפקרן, :ואם רעדן• די ביאליסטאקער ,שלום־עלינם-פינליןסעק״ *יו *ײנע סון ד• נרעססע ײדישע נינליןםעק *ץ •וילן. ג־ם נ י*ני*ר ס*רםןנס די נינליןםעק 34.184 נענו *ין 8 ••ר*כן. *וס 1סן י*נו*ר 1931 זײנען *ין נינליןסעק געמען 1524 אקטיװע *נןנענסן• מענעי—723 (47,5 •רןנ.) *ון סרויען 801 ו52,5 •רןנ.). לוים ועי נ*ני*נ*ליסעס: 1422 ײון, 91 •*לי*קן, 6 רוסן, 4 ד״סשן, 1 װײסרוס (די ניס-ײח 6,7 •רןנ.). לוים דער •*שעסםיקונג: 710 שילער, 56 ססודענסן,947 לערעדס *״* סר״ע סיןםעסיעס, 228 *נגעשסעלםע, 258 *רנעסער, 26 סוחרים *ון הןנם• װעיק־ר, 152 *ן כ*שעסכ־קינגען.