Literarishe bleter · 1931-02-06 · 6 (6.2.1931) · p. Seite 111

לימערארישע בלעטער נוט. 6 (353) ————^1^, זײם 111 סיר דא־שן קאארדינוק די אדנעט אויף אלע ײדישע קולטור־■ שראגטן. מ־דארף צ־זאד-עננעמען ױ אלע אויפרינטיקע טוער פאר ײױש אין א״ן שטארקער קולטור-ארנאניזאציע. כען דאדף אויך צוױקנעםינען דעם קאנטאקט םיט דער ײױשער אינטעליגענץ, .־ועל־ נע םיר האנן שארלאק אדער םא״־שטו־םן. אםשר איז גזף־ אונזער וועג געװען אםאלשער. אםשר דארף סען נאנקאנט־אליק אונזער טאקמיק. אלעי מיטלען םוזן װעק אויסגעםױװט. םען רארף געםינען א םארשטענױקוננם־לשון. אויך םיט ױ םאםן םא־שטײען פיר זיך נ״טט. םיר זײנען צי װ״ט םון זײ אװעק. גאנץ מעגלעך, אז אונזערע קולטױ־׳םיאנעק האנן דער ײױשער אינטעליגענץ צו־װײנ־ק נעגעבן, ױ ײױשע םאםן - צוםיל. דעם הזדם אויסגלײכן - דאפ איז אויך א״נע סון ױ װינטיקסטע אויפגאנעם םון דער ״װעלט־קאנםערענץ צו םארםעםטיקן ױ ײױשע קולטוד־ פאזיצ־עסי•, - װי זי דאדף ױכטיקער אננעתםן װעק. װעלן די דאזיקע הויםטםראגן געלײזט װעק, װעלן מיר, ײױשע טעאטעד-טוער, פון קײן ענגשאפט ניט װיסן; װעלן זיך - צילינ לוםט־מאנגל - נ־שט אםרײםן פ־ן אונזער נינע נתיםע טאלענטן, װײל זײ װעלן האנן אנאדן אינטעד זיך, אדאך - אינער זיך, און אן עולס - םאר דך. סען דא־ף ארייס סון דער אפאטיע. נישט גױנגשעצן ױ געפאד, אבעד — אויך נישט םארליק דעם מוט. אגעםײנזאםע קולטור־קאנםעױענץ װעט נאך האנן ױ מעלה, װאם ױ צרױם װעלן זיך צונויםרי־ק, נישט נאשװעױקן אײנע ױ אנדע,־ע א־ן זײערע אויפגאנענ, נאר אננעמען געם״נזאםע און ציל׳ נאװאוםטע שריט. װאו דאיף ױ דאזיקע קאנםערענ,; צונויםגעתםן װעק? עמ א־ז קלא־, אז א־ן נאטדאכט קאן גענוםען װערן א״נע םון די צוױי גרעסטע ײױשע קולטור־צענט,־ען: נױ־יארק אדער װארשע. צולינ אםך מעםים, מײן איך, דארף ױ קאנםערענץ פארקוםען אין װא־שע װאו ד װאלט דך געפ־נען אין א װא־עמעד, ג״סט־קער סניבד״ װײל אין נױ-־אדק - זאגט םױינד א. מארעװםקי - ״איז צו־ קאלט ױ זון, צו הארט - ױ לוםט, צו װײך... ױ פעױנעפ צ־ גע־ םיטלעך - ױ ױתת־. אז ״ױ קילטור-נאװעגונג (לײען ,ײױשע״) האט לעצטנם אנגעהויבן ארויםצוװײזן סיםנים םון נלוטארעםקײט צולינ דעם געפערלעכן שונא, װאס מיר קאנען אנרוםן שםראך־אםימילאציע, װאס רעתענםעדט זיך מיט םעסטע און זיכערע טױש און קלאפט אן אין יעדער טיר, װאו ײדישע סיאנעק שטרענן מיט אלע נותות זיך צו נאםעסטיקן אין זײער ארבעט״... איז עס דאך װידער נישט קײן ״םוסטער קלאנג״, נאר אמורא־ דיקער אםקלאגג פין ױ ״פארהאקטע טיק, װאו ײױשע םיאנעק קלאםן מ־־••• , און נישט נאר נלויז ײױש טעאטער. ױ ״ױשע שול, דאם ײױשע נוך, ױ ײױשע םרעסע - אלץ װאס איז םארנונדן און קומט צופ אויםדהק אין ״ײױש״, שט״ט פאד אגעפאר אײנגעשלונגען צו װערן םון דעם גרויםן פארזעעניש, װאס טראגט דעם נאםען ״אםי- ם־ליאציע״. לאמיר זיך נישט שעמען אםן םודד, צו זײן: ראס איז דער גע־ פעדלעכסטער שונא םון דעד ײױשער קולטור - ראם איז ױ הויםט־ פדאגע, װעלכע דא־ף אויף דער םארשטײענױקער קאנסערענץ נא־ האנדלט װעק. און אזוי װי ױ םראנע האט אשײכות נישט נאר צום טעאטער, נאר איז ענג םארנונדן אויך מיט אלע אינעױקע צוױיגן םון אונזער קולטור־שאפונג און עקסיםטענץ, דארף מען דערינעד צונויסרוםן אגרויםע אלגעמײנע ײדישע קאנםערענץ, אויף װעלכעד סיזאלן זק םארטראטן אלע פאראינטערעסירטע צדױם. געמײנזאם זוכן אװעג צו נאקעמםן, אדער לכל־הםחית צו ליגדעק ױ אםים־' לאציע־מגיםה. בלויז א טעאטער־קאנםערענץ װעט אנער קײן כםשותױקם נ־שט ברענגען. ױ נאשלוםן װעלן קײן נאשלוסן נישט זײן, םונם ײדישן טעאטער װעט קק זכר נישט נלײבן, אוינ םען װעט אויםהעק ־צו ױידן און לײענען ײױש, אוינ עס װעט נישט ז"1 קק םאר- צװײגט שולװעזן אאז״װ. ױ ערשטע זאך איז: שאםן און באםעסטיקן ױײױשע קולטו־- פאזיציעם, װעקן דדך-ארץ צו ״ײדיעד; אנהײבן פשוט א םארששארק- טע םראםאגאנדע און אויםקלעתנגס־ארבעט מיטן לאזוע: - ״צו ײױש־. פראטעםט פון נױ-יארקער ײדישן פען-קלוב קעגן דעם העברעישן פעז-קולוב אין ארץ-ישראל 3) *ײער הסנדלוננ זויז נעזונרערם ■ײנלעך, װ־יל זויר שםעלס זיך *ויף דער זײם זון * חרם ננוגע ײדיע. *ונז וויו נינו זוויסנעקוםען נו חערן, ס׳יזל עזנםלעך סארסןלגן *ין ארץ־ישראל *נדעדע שירזנן *ון קולסורן, װןס ש*סן סיל״נם שװערע **דיננונגען ס*ר רער *נסװיקלונג סון דער הענרעלשער קולםור• דער חים *יז *ױיסגעלײגס געװןרן *ויף ײדיש, װ*ם *יז דער קול• םורעלער *וח, די *ונג סון ניעסםן םײל סון ײדישן ס#לק• *ון *נשס*ס, װ*ס דער הענרעןשער סעןיקלוינ הןט גערורסס זונן *ויף *לע *ושנים * סארשטעג• דיקונג *ון דערנענטעױנג פים ײדיש, תערם ער *ין דעם סול * פיםל סון * סןליםישן חרם *ון נעפס *לײן * הונט *ין דעם חרם• 4) דןם *װינגס *ונז *ויסעווריקן *ונזער שורסן *רןםעסס קענן דעי סןליםיק סון הענרעןשן יעןיקלונ• מײ סוען עס װי מיםנלױער סון ןלװעלסלענן ,סען*, װןס *יז גישס נעקומען מונן סןליסיק, *לנסעידריקערישע — *װדאי גים. *ון נןך םער םוען פיר עס װי םןדשםײער סונם ײרישן װןרם, װןס װערס םןרסןלגס *ון נזלײד־קט *ץ *רץ־ישראל. פים דיך-ארץ *ון חנר*גערוס: ״־י ייײײ 1991 םןרזיגעי - י. אפאסאשו סעקיעססר — נסתלי גראס דער נױ־יארקער ײדישער פעףקלוב האט אפגעשיקס דעם העברעלשן פעןיקלוב אין ארץיישראל םאלגנדיקן ברױו. דעם הענרעןשן סען־קלונ *ין חל.*נינ משונע חנריס: דער נױ־יןרקער ״דישער יען״קלונ הןם *ויף ז״ן ןלנעסײנער זינוננ, דעס 7לסן דעדעםנער. 1930, *ויסגענוםען *״עי ענםסער *ויסן ירןסעסס סון ״דישן יען־קלונ, װענן דעם ענין םון ״דישן קלינג־סילם *ין חל־ןנינ• די סורווםלוננ הןם נושלןסן: 1) *ין ױנקס ״*• סץ *ײער נריװ נעםס *יר ןן דעם שםןנדױנקס, *ז די םיונע סון הענרעלש *ון ײויש *<ן *ר׳ףישר*ל *יז * ר״ן יןליםישע *ין דערינער געהער וי נים *ו רער קןםיעםענץ סון יען-קלונ■ *ין ױנקם ,נ• דעיקלערם *יר ןנער, *ו די הענרעןשע שרײנער *ין *רץ־ישראל, ד־ה די םיםגלידער ױן יען־קלינ, ז״נען *״נשסיםיק םים וי נוניןנולע *ינסםיסו• ציעס (די יןליםישע), װןס ל״גן *רויף * חרם *ויםן עסנםלעכן נענרויך סון ״ױש. 2) *ײעד ועקלוייניע װערם דעימים * רײן״יןליסיש*, *ין *יר, מים *״ער שסעלונג ױ ײדיש, װערס שוחסיס נו * קולסורעל־ױנםערדריקערישער *קניע•