Literarishe bleter · 1931-02-06 · 6 (6.2.1931) · p. Seite 110

ליטערארישע בלעטער נום. 6 (053 זײט 110 זיך... איצטער איז י.א- דער רכ געקומק צו א־ם, עום קלײגעם םאירל׳, און םרעי.מ... - ד,א, װאמ טרעי-פ איר, רני? - ד,אמ מאיר אלײן ניט גע׳ הערמ זײנע װערסער. האמ ר׳ ברוך אװיש נעמאן מיטן האנש, םון ששערן אראפ ב־ז צום שםיץ נא־ד אראפ. :■ארהאליטן א נרעי״על׳ע יא־ד צװישן די םינגער און האם זיך אינעתעלײגט. אליײן צו זיך נערעדט: - ײדיש נײוט אפהיטן... שאנעװען - טא ױאם-זשע װילי םען? אײן נםש פון ישראלי א־ז דאך שקול װי די;אנצע תורה... און דאש ל*עבן שאנעװעט מען. װער שאנעװעט? זײ שאנעװען דאך... אװדא־ זײ... נאר זײ... און אזוי, מ־ט א שםיץ נארד אין דער רענטעד האנט, איז ער, אן א־.וטער-נאבט, א־ױס םון שטוב. - עםעם איז םיט אים - האט הירשע יעזאגט - װעלן מיר אים אםשד דעריא־-ן. ר׳ שמהה און הירשע זײנק ארויםגעגאנגק. און חנה האט םיט האליב-םארװאונדעדמן אץ האלב-צעשראקענעם םניס ־.עקוקט צו א־ר מאיק, כל׳ײך וױ גאר ניט איר קינד װאליט םאיר געװען. גליײך װי צום ערשטן םאל װאלט זי איס געזען. זיקע דדײ מענםשץ ־אם םויל לךנםאײ ניט עםענען; קײן װארט אין דער ד״־יך קײנמאל םער נ־מ ארויסזאנן. אבער חנה א־ז מ־ט א־ר זון אױ״נגעקוסען. איר זון, טאיר, א;י״בער, אן ערגםמער, אץ אשװא־צע בלוזע, ב״ם זײט דער שט״- ענדיקער קא־׳נער א סא־שפילעמע־, מ־ם אלעדערנעם םאם א,־דם;ע-;ארטלט - ער איז געגאטק פא־א־־ם א,ץ די מאמע חנה - הינטער אים. אז ער א־ז א־־יגגעקומען, האט זיך ר׳ בדוך אויםגעשטעלט. ממילא האבן ויך ש־ץ או־םגעשטעלט ר׳ שמ־זה און הירשע דער הבואה-שחר. - סיביםטו. םא־ר... דיך געקענט - האט .־׳ ברוך געזאגט - געק־םעי ד־ך םרעגן... תײםט עס מיעט לאז; לעב;, װאס - הא? נישט דערלאזן םער קק רציחות - װאם - הא? שו־ן געשוינט ױעק ײדיש לעבן - װאס-הא... מאיר איז בלאס געװאק. ניט געװאוסט װאס צ־ ענטפעק. װײל ניט דאס האט ער געװא־ט, דער דב, ר׳ ברוך, זאל קוםק אים םרעגן. עד האט זיך געװאלט האלטן גרו־ס און האט םים אמאל זיך דער- שםירט קליין. דאס ה״םט, דאם קלי־נע מאירל, װאם םלעגט אמאל ק־מעי צ־ם .־ב ױך םא־העק - אט דאס האט ער דעדשםירט אין יןונאם טורקאוו װארשע וועגן א וועלט-קאנפערענץ פאר יידיש טעאטער <צוש ארטיקל פון כאריײ יטװארין ״ריט. בלעט.״ 1930, גומ. 52) װאם דארף םען אײזא טאן, בדי נ־שט צו פא־ליק אזא װיכמיקע ק־לטור-פאזיציע, װי סיאיז:• טעאטעד? מא־ים שװארץ האלט, אז די געשרײען װעגן דעם, אז ײדיש טע- אטער ג״ט אונפער, איז ״אפוםטער קלאמע װאם ־ײםט זיך ארויס םץ סענטשן, װעלכע םילן, אז זײ קאנק שוץ מע־;אתישט אױם- טאן בײם טעאמער״... אםשר זײנק אבער גראד די םעגטשץ גערעכט. צי דאדף םען ז־ך נ־שט אויפםערקזאם צוהעק צו די געשרײען, און ז־ך נ־שט באנוגענען בלויז מיט טעארעטישע אויספירונגק? : ראס װאס נ־ו-יאדק א־ער װארשע, לאנדאן אדער לאח, םאריז אדער װילנע א״א :אק צו זען אגוטן ײדישן טעאטער און גיבן או־ס שװע־ע טו־זנטער צו זק ײדיש טעאטער, זזגט נאך גארנישט. םיט קײן צוםעליקײטן און ״נײס״-אײנשםריצונגען װערט נאך נ־שט געלײזט דער טעאטער-קר־זיס. םיט םארש־־דענע קינסטלעבע מעאטער־עקםפעריםענמן, װאס װירקן פון צײט צו צײט אויף א קורץ-דויערנדיקן א־נטערעם צום ײדישן טעאטע־, װעט םען נאך נישט ה״לן דעם ק־אנקן טעאטער-אושאגיזט. אפאקט בלײבט פארט: נױ-יארק צי װארשע, לאנדאן צי פארױ קאנען נ־שט אויסהאלטן קק שטענדיקן ײדי׳נץ קינסטלערישן טעאטער, װאם האט :עדארםט דין אנאדמאלע דערשיינונג הן לויט רי צאל ײק םין ד• דאז־קע שטעמ, הן לױט זײערע קילםור-באדערםעגישן. דערםץ זעען םיר קלאר, אז די םיבה איז אפיל מיפערע, אז אין דער גרו־םער ״טעאטער-םאשין״ איז עםעם קאליע געװארן, אז עםעס אקלײן שרײםעלע איז פארלארן;עגאנגען, אץ דאם קלײנע שרײפעלע קאן גורם זײן, אז די גאנצע םאשין זאל זיך םיט דעו־ צ״ט אפשםעלן. צי דא־םן מיר זיך שעםען מודה צו זײן, אז ״ײריש״ רערט .װאס אשא־> א־>י< םע- אץ םעף * זעלטענערער - ױס-טונדיקער-;אםט אויף דער ײרישער גאס?׳ טאריס שװארץ שדײבט דאך אלײן אינם זעלביקן אחטיקל, צי אױ אוא קאנפערענץ געװא־נטשן? בלי-שום-םםק. און נישט גא־ געװאוגטשץ, גאר בײ דער איצטיקער קאנױנקטור - אםילו א נויט- װענדיקײט. דער־בער דארף טאקע דעד געדאגק םוגם חשובן קאלעגע סארים שװארץ װע;ן צוזאםענרוםן א װעלט-קאנםעדענץ םאר ײדיש טעאטער הײםם באמ־יסס װעק. װאם םאר א אױםגאבן און צילן דאדף האבן םאר זיך אט די קאנםערענץ? צי דארף ז• זיך באנוגענען בלויז מיט ענג-םראםעםיאנעלע פראגן, װי, למשל, שאפן א פא־בינד־גג צװ־שץ צענט־א־ע ״ד־שע שט׳־ט, װי נױ-יארק א־ן ,װא־שק, אז גאנצע ײדישע טריםעס זאלן קאנען קוםעי ק״ן אםע־־קע א־ן אםעריקאנער טרופעס - קײן םוילן אץ שםילן דאײט אז״ לאנ; װ־ זײ װעלן נאר װעי1;, אדער ענלעבע ענ־נים, װי מא־־ס שװארץ זעט פא־ אין זײן ארטיקל? איך האלט, אז בלויז צװליב די דאז־קע, און ענלעכע ענ־נים, רארף מען קק ,װעלט-קאנםערענץ נ־שט צוגויםוװםן. דאס ז־נען ,־־ץ-פ,־אםעס־אנעלע םרא;ן, װעלבע קאנען - בײ אגעהער־קער אי׳■ ניציאטיװ - געלײזט װערן דירעקט זװדך די צװײ םארא־נטעדעסירטע ״ײישע פראם. א־םיסטן-אוגאניזאצ־עס םון נױ׳יארק און ,זארשע. עם ז״נען אבער פאראן א םך װ־במיקעדע םדאגן צום באהאנדלע;. פ,־אי.ן, װעלכע חק א־נז אן, נ־שט;אר בלױז וױ טעאטער-םענםשן,;א־ קידם״כל ,װי ײדישע קולטור-טוער. ס״ א־ן אםעױקע. סײ אץ א״ראפע העדן דד אלץ אםטער פאר- צװ־־םלטע;עש־ד״ען, אז ״דיש טעאטער ג״ט אונטער, אז ײדיש טעאטער ש־טא־בט אפ. אין דער ערשטער, װאס האט זיך אפ;ע- קערמ םונס ״ײ־שן טעאטער, איז דעד ײדישער אינטעלײ״עגט און נאך א־ס רי םאסי. םען קערם ז־ך אפ ם־נם ״דישץ טעאטער, אין דער צ״ט װען דער ־־אג; צ־ םרעםדע טעאמערס ײערט בײ ״דן אלץ שטארקער.