Literarishe bleter · 1931-02-06 · 6 (6.2.1931) · p. Seite 102

ליטערארישע בלעטער נום. 6 (353) זײט 102 נע געראטענע שםראך-שאסונגק, און טיר זדעלן טודה דין, אז דער פדאלעטאדיאט האט גא־נ״מט זנונעלײנט דעחנו, וייזס אזא קענער און אזא םײנער םטיליסט װי נ. שטיף האט :עשאםן םאר איפ אשפראך. װארעם םוף-כל-םוף איז ראך די גאנצע טעאריע װענן דער נאזונדערעד םראל׳עטארישער שםראך לכליהםחות שםארק גוזמאדיק■ עם איז נעװים אמ,■/ אז די פארשײדענע סאציאלע גרו- פעס האנן זיך זײער נאזונדער װעחטער-אוצר, זײער םראזעאלאניע. נײ ײדן, למשל, אױ געװיס די שםראך םון די לערנערס םארשייק סון דעד שפראך פון בעל׳םלאכות. דאם איז אױך נ״ אנדערע םעלקער אזוי: תסישע גלחים האנן זיך זײער שםראך, תסישע ״קוםצעס״ האנן זיך נעהאט זײער שםראך אאז״װ; דאס נעםלענע איז אױך נײ דײטשן, ענגלענדער אין אנדערע. אבער עם איז צו- נלײך אױך זיכער, אז, ערשטנם םא,־מאגט אישלעכע םאציאלע נתםע אין איר שםראך, ת־ץ די אױםדרוקן פון איר ארנעטם-םרא• צעס, נאך אםך אנדערע, װאם שטאמען םון עתעץ אנדעדש, און צװײטנם, אז זײ אלע אינאײנעם האנן אויך בשותסותד־קפ און םער נשותפ־תדיקם, אײדער דאם װאם םײלט זײ אם. און דער עיקר: די קולטוי-שםראך נעמם ארום אלע די דאדקע נאזונ- דערע שםראכן םון די אײנציקע סאציאלע נתםעס, פונקט װי זי שעםמ אירחױת םון די פארשײדענע דיאלעקטן. אויב עמעצער זעט פאדױם, אזדער פראלעטאריאט װערטדעריירש פוןדער נאציאנאלעד קולטור *דאס גלוינט, למשל, דער איצטיקער ראש םון ראטנ- םארבאנד י. םםאלין), דארף ער װעלן, ױט או דער םראלעשאדיאט זאל נליינן נײ זײן םאבריק-שפראך, נײעדט זאל נאהערשן ױ אלנעמײנע קולטור-שפראך םון זײן םאלק א־ן זי צוםאפן צו זײן;וםט און צו ז״נע אידעאלן. אוינ מען זאל אזױ שטעלן די םרא־.ע, דעמאלט איז עם םעטאדיש םאלש אויםצוטײלן און םארמשםטן אהולאם דעם אדער יענעם עלעסענט םון דער שפ־אך, דעםאלט װערט איטלעך ױאהט, איטלעכער אױסדרוק נאזונדער תרכנעםירט פא־ק םשםט םון דעם באגוץ, און נאר דער כוטער :עשםאק בא• שטי-ממ םי לחײב וםי לטות. (ס ו ף ק׳ו ם ס). דעדע, געהאלטן אויפן פרימארגן אין פאלקס-סעאסער, בעת דער באראסונג פון ײדישן סען-קלונ אין וױלנע• אין די צוױי מאנארכיעס: רוסלאנד און עםטרײך. איצט גײט אן דער נעראנגל פאי פאליטישע תכט אין אנאנצער רײ ױננע םלונות מ־ט םארשײדענער סאציאלער םטתקטור און מיט םארשייתסטע בא• צ־ונכען צו אונוערע םאדערונגען. עס האט זיך אויך געניטן און האלט ז־ך װײטעד א־ן ני־טן דאם עקאנאמישע לעבי. דע־ ײדישער מ־טל-קלאס, אט ־ענער הויםם- קאנסומענט םון דעי ײדישער ליטעראטור מיט איאד צװאנציק צו׳ ריק, ברעקלט זיך אדץ רער און מער. װאו דעי פראצעס קוממ םאר גיכער און װאו פאמעלעכער - אויפהאלטן לאזט ער ױך א־ן עתעץ נישט. די קלאסן׳ד־םערענציאצ־ע ,ױערט אלץ שארסער. הארעםאשנע ארעםקײט סון אײן זײט, רײכע אויםברעננעתשקײט — פון דער צװ״טער. און װי אפועל-ױצא םון די;עביטענע פאל־- ט־שע און עקאנאמישע באדינגוננעז - אן עםינדאצ־ע-שטראם, װאם שאםט נײע ײדישע ישונים, מיט אשטא־קן מאסן-לעבן, םיט אן אײגענער פרעסע, ליטעראטור און םעאטער. אינטעלינענטע פראםאנאנדיסטן און האט זײ בײ זײ איבעתענו- םען. די א־נטע־נאציאנאליזמען זײנק געװען און נענליבן געװיס א נויטװענדיקער מקור םא־ שפראך-באװעגונג, װי װײט מיר ײק לעכן אין אנײער פ־א־״יעם־תתקעו־ קולסור, און מיד נעםען צו׳ זאםען מיט די זאכן א־־ך זײערע נעמען. דאם איז ש״ך ניט נאר דעב םראלעפאריאט, נאר אלע איבער־קע שיכטן פון םאלק. און ־־ אױםגאבע פ־ן אתכטיקער ליננװאטעכניק אן זײטיקע פנױת װאלט כנונע צו דעב נעװען נא־ צו װארענען, םען זאל ארײנברעננען אט ד־ פדעט־-װעדטעד אין שפו־אך-כאנוץ אפגעדרט, א־ן א־״עהעתקעד מאם, כ־י נ־ט צ־ בארבאריזיק און זשאר־״אניזיק די שפ־אך. װאב א־ז אבעד גײ״ע נ״ם סון ת ,,רעםורסן פץ דער װעלט- ־עכער פאלקסשפראך, איז ,װײטער קלאר, לויטן גאנצן אינהאלט םון ארטיק־, אז נ. שטיף א־ז דא ניט אײסן טאקע מיס אן אמת ־־ לעבע־יקע םאלקם-שפ־אך, ת מאסן-שפ־אך, ת שפראך םון די איצט־קע לעבעדיקע ײדישע פ־אלעטאריער א־ן רוםלאנד. צו א־ר שט־עכט מיט אן אםת דער ײדםעקישער לינגװאמעכניקער א. זארעצקי, װאס האט א־ן נוםער ו םון נ. יטטיםס זשורנאל פון 1930 ׳נװין אננעהו־בן .־י־ק פ־ן אנײער תם־ש-״תשעד שפראך, נאר נ. ששיף א־ז ם־ט א־ב נ־ט מםכ־ם. װענן א. ־אדעצק־ס אויס- טו אביסל װ־יטער א־נטן אין קאפיםל 6. שטיף אבער מיינט מים זײנע ״רעפ־רםן ם־ן ־ער װעלטלעכער םאלקםשפ־אך• נאר ־י אל טע נערםאנישע װעיטער, װאם מען קאן זײ :עסינען נאך א־ן דער אלטער ליטעראטור, װאם זײנען מםתםא אין אלטע צײטן געװען באנ־צט א־־ך צום טייל אין דער ,־ײד-שפו־אך, אבער א־צט זײנען זײ לחלוטין םאת״עםן: װער באנ־צט נאך און ו־ער וױים נאך אזעלכע װערטער, װי פולצל <בתולד,), אנטשפויזן (םאכן אקנס־ םאל), די איה <ד־ ף.ו,־ד,) ,־כתמה. װאםער פ־אלעפאריער קאן צוקומען צ• אט די ,״יעסורסן םון דער װעלטלעכער םאלקסשפראך״ און ,װער קאן שאפן םון זײ נ ײ ס, ת־ץ נ. שטיםן? און עס איז שװער צו זאנן, װאם שטעקט דא םע.־, עניװת אדעד :אװד״ צוצושרײבן ד־ אי־גענע שאםונכען דעב :אנצן פראלעפאר־אט. נא־ מילא, מיר ט־טן לעזער װעלן י״עװים מוחל :. שטיםן די דאזיקע שװאכקײט ז״נע און טור װעלן סיט דאנד אננעםען ז״- ד״ד מיכאל װײבערט / װארשע די מיםיע פון חשוכע פ־ײנד: מ־ר א־ז צונעפאלן דעד ככוד אין נאםען פ־ן דער ,װארשעװער פא־װאלטוננ פון ײדישן סע״ן-קלוב צו פוײװן םאדטוליק די םא- דערונגען םון א־צטיקי מאטענט צ־ם ײדישן שדײבער. עם אױ נישט קײן קלינגענױק װארט: םיםיע, אבער א״שי־ן װארט״ איז עס. און נ־שט אײנער םון אײך תכט דך, װײםט גאט, אױף װאם פא־ א הויכע םליצות און ט־פע;עדאנקען. די אלע װעלן נעװים ב־טער אנטטו־שט ,װעק. צו עתםט איז די צײט אתם אונז, און צו;רוים דאם נעפיל םון אתרױת א־ן אונז, מ־ר זאלן זץ־ סאתינען צ־ שפ־לן םיט םרא• זעס. עב זײנען אין די לעצטע ־ארן םארנעקוםען ט־םע אױפ- טתסלונגען אין פאריפישן, עקאנאמישן און;עזעלשאסטלעכן לעבן פון דער װעלט. אויף ת חורבות םון אלטע א״ראפעישע א־מםע- ריעס ז״נען או־פנעקוםק נײע פאליטישע ארנאניזמען. פאר דער ,װעלמ-מלחםה האגן ״דישע מאםן געסירט אסאליטישן קאמף בלויז יידישן שדייפעד