Literarishe bleter · 1931-02-06 · 6 (6.2.1931) · p. Seite 101

זײט 101 ליטערארישע בלעטער נום. 6 (353) זעלב־קער שםראבלעכער אםערצעטציע אנטװ־קלם ז־ך ״דש או־ך װ־־מער, און נאך א־ן דער נ״ער םטאדע ם־ן דער ייד־שער ל־טערא׳ טור-שםראך - נ״ מענדעלין און ב״ םרצן, י״ דש־טלאװםק־ן און ב״ נ. שט־םן (בעל-דם־ון> - שוין װ״ט םון ב־ת-ט־רש-־אט- מאםםערע און אם־לו קעגנעדש צו אים, װערן בםדר אד״נגענוםע; אלץ נ״ע העברע־שע װערטער און אויםדרוקן א־ן ״דש. א־ן דאט א־ז נאטירלעך, עם קאן נאר אנדערש ניט ז״ן - װארט צ־ט צו װארט, עס װאדםן זיך איבער אםאצ־אצ״ע-בדקן, עס שטוםן זיך צו אנטםלעקן װארט-ב־לדער, און דער װארט-ט״סטער מװ ז״ ארוים• בו־עננען אין נאםען פון ז״ן א״נענער םעתענלעבק״ט. לארעם ״םט־ל איז דער מענטש״, האט נאך אפארצ״ט־קער חבם נעזאנט. נאך א־ן נומער 1 םון ז״ן זשותאל אין זעלביקן יאר ש־״נט נ. שט־ף ״ניבר״ אנשטאט ״קענטיק״ און ״נוםח״, און ניט ״װאריאנט״... און מען מענ מיט אתלקן נעװיסן אתיםשטעלן די הנחד״ אז יל-זמן העב־עיש װעט נאך ז״ן אננענומען און נעליבט און נעה״ליקט ב״ ״דן - צ• איבער רעליניעזע, צי איבער אמחע אדער א״ננערעדטע נאציאנאלע טעמים - װעט יידש אויך װ״ מעד שעםן םון העברעלש, און צום נאענטםטן פון העברע;ש, ױ״ל דאס א־ו א״ננס, װ״ל דאם שטימט מיטן שםראך-געםיל און מיטן שםראך-ריטם, װ״ל דאס םארבינדט מיט דער ״דישעד טראדיציע, א־ן די אטמאםםער, װאם אין איר קאן ״דיש לעבן, איז נאר טדא- דצ־ע. װארעם איטלעבע שפראך לעבט נאר אין דער טראדיציע םון א־ין תר צום צװ״טן. אן דער ״דשעד טראדציע װעדט ״דיש דערשטיקט, װי אן אדנאניזם אן לוםט. דאס װיים נ. שטיף נוט, און דאם איז טאקע דער ־טעם, םאר- װאס עד םתװט אזוי ניט געראטן צו םעלשן נעשיבטע די ״דםע- קישע ליננװאטעבניקער צוליב. ז״ װאלטן בעצם נא־ניט בא־ארפט די נאנצע נעשיבטע. נ;ען קאי האלטן מיט מ. מיזעםן, או ״דש איז טאקע אקלעדקאלע באשעפעניש, אבעד עס איז נארניט ק״ן מוז-זאך, עם זאל ד,דד,א אזוי בל״בן א״ביק (אויך מ. מ־ועם א־ז מודד״ אז איצט, װ־באלד אז ״דש איז שוין דא, קאן עם װייטעד עקסיםטיק ב״ ד תנאים פון א״דישן או-טאנאמען לעבן אויך אן דעד ־עליניעס. די ליננ- װאטעבניקעד קאנען דאך מאכן א ״רעװאלוציע״ אין דער שםראך, קא- נען ז״ םשוט אדויםטד״בן דעם קלעדקאליזם און אד״נטראנן דעם קאמוניזם, און ״דער עםק איז אין שליאםע״, װי עס װאלט נע- מענט זאגן א ליננװאטעבניקער. נ. שטיף אבער םתװט זיך אונטער אט דער ״רעװאל־ציע״ אונטערצובויען אטעא־עטישן פונדאמענט, שאפן אן אנדער טרא- דציע םון א בלורדשט־קער ״דשעד שםראך אן העברעלש, װאס האט ק״נםאל ניט עקםיםטנ־ט. אבעד דאם א־ז ־אים נאט־רלעך װ־נ- ציק, װארעם אםאלשער יחוס-בדװ קאן דאך םוף-בל-םוף ניט האבן ד נעװאונטשענע װירקוננק, נ״ט עד יאלר איבער צי שם־אך- םאציאלאניע: אנ״ער קלאם ט,־אנט איצט דאם נ״ע ״די״• דער ארבעטער-קלאם; ב״ אים םאלן אם ד קלעדקאלע השכות. םמילא װעק אויך אװעקנעװארםן און םא־־״עםן די ױערטער, וזאם שטאמען םון בית-מדרש, אײף דער ארט קומען א־יין װערטער, נענומען םון אלנעם״נעם אינטערנאצ־אנאלן אוצר, און עם װערט ״באשאםן נ״ס מיט ד רעסורסן םון דעד װעלט־יעבער םאלכסשםראך״. און טאן זאל דאס טאן דער ארבעטער-קלאם אל״ן. םארשטייען מיר נאנץ נוט, אז דא רעדט:יך נאר א־בעטע־-קלאם לתםארת המליצד״ װארעם לאמיר ניט ז״ן נענארט: םון װאנען קומען צום ״דשן א־בעטע־-קלאם ד אינטע־נאציאנא־׳ע רערטער?- דער תיתץ איז קלאר םאר איטלעכן, װאם װיל זיך צוהעק צו די װעדטער, װאס ער לאזט ארוים םון מויל: דער םאציאל־םט־- שער באװאוםטזיניקער ארבעטעד האט ז״ צועו־שט נעהערט כ״ נאל ״ד ״דשע שםראב״, נוםער 4 - <׳., אקטאיער 1029, דער- צ״לט ער װענן אנתיםער םטאטיםטישער ארבעט, ־אס עי האט דורכנעמאבט, אויף אױסצוצ״לן און קלאםיםיצירן ד העברעישע עלע- מענטן אץ ״דש. ד םםקנא, װאס נ. שטיף קומט צו איר, איז, אז םאר דעפ םראלעטאריאט איז דער העברעישער עלעמענט א־בעױק און שעדלעך, מחמת ער שטאמט םון אטױיםענעם קלעױקאלן מקור, םון דעי שםראך םון םרום-םארצ״טיקן װאויל-לעתער און םון דעם בית-מדרש-קךלט. מילא װענן דעם, אז שטיםס א־בעט א־ז נעװען איבעױק, װיל איך דא ניט ױיק. דער נאנצער קלאםעתעצ״ג סון דער םטאטיםטיק א־ז םון לכתחילה נעװען אתיםגעװארםענע טירחד״ נאך מיט הונדעתט יאר צוױק האט צונץ באװיזן, אז דאס תב העברע־שע עלעמענטן אין ״ױש שטאמען םון בית-מררש. איך װעל דא נאר בקיצור אנװ״זן, װי אזוי שוטיף םאלםיםיצירט נעשיכטע, דורכדעם װאס עי װיל אייגר״ק זק לעזער, אז עם איז געװען א ״דשע שםראך אן העברעישע עלעמענטן און עס האט מיט איר גע- טראםן אן אומנלידר ״א העברעישע אקוםאציעי <ז״נע װערטער), װאס האט געדױעחט ביז דער איצטיקער צ״ט, װען דער ״דסעקישער לינגװא- טעכניקער װעט אין זק רעװאלוציאנעק דראננ ד דאז־קע אקו- םאציע אראםװארםן. איך זאנ: שטיף פאלםיםיצירט נעשיכטע, װייל ער איז נעבילדעמ און נעלעתט נענינ, בכױ צו װיםן, אז אן דעם חעברעישן עלעמענט און אן דעם בית-מדרש װאלט ק״ן ״דש ניט געװען, גענויער: װאלט שוץ קק זכר םון ״ק ניט נעװען. נ. שטיף איז אן אמתער פילאלאנ, נימ ק״ן לינגװאטעכניקער, אץ םארמאנט נענונ םאנטאזיע, בױ מיט דער הילף םון ז״ן נתיםער קענטשאסט םון ױ םאקטן אויסצוםעלן דעם אמתן םראצעם פון דעם אויםקוס פון דער ״ױשער שפראך. און רער יחוס םון דעד ״דישער שםראך םירט אונז, װי מתתיהו סיועם האט עם או־ף א קלאסישן אוםן דערװ״זן אין זיין ״ענטשטעהוננםאידזאבע דער ״דישען ױאלעקטע״, נלייך אץ בית-מדרש אריין. מיט אנדערע װער- טער, אויב פארצ״טיקער קלעױקאליזם פםלט, יעמאלט איז פםײי ניט נאר דער העברעישער עלעמענט, נ״ערט בבלל ד נאנצע ״דשע שםראך נעבעך, װארעם הורתה ולידתה איז נעװען בקתשד״ אין קורצע טעזיסן מעלט זיך דער אויםקום םון ״ױש אזוי. אין סזטן, זזטן יארהונדערט לעבט אין דיטשלאנד צװ־שן ד םאו־- ש״דענע ד״טשע שבטים אנתםע מענטשן, װאם י״ק ד זעלביקע דאלעקםן, װאם ד דיטשע שכנים ױיזץ. װאלטן ז״ נעװארן אויך קאמוילן, װאלט צו דער אױםבילדוננ םון קק נ״עד שם,־אך ניט נעקומען. נאר ד דאזיקע גתםע מענטשן ז״נען נעבליבן ״ק. חוץ דעם סאציאלן םארקער מיט ד דיטשן אין עקאנאמישע ענינים, צי אםשר אויך אין אנדערע װעלטלעכע זאכן, װאם דעױן ױנען ז״ ד םארש״דענע דיטשע דאלעקטן, האבן ז״ א״ן װינקעלע, װאו די םארקעק נאר צוױשן אנאנד־. דאם איז דער בית-מדרש מיטן :אנצן ארום: לעתען קינדער, עסן און שױנקען, באמ־ל־ען-ע־ינ־ם אאז״װ. אם אין דעם דאזיקן עננערן קױיז, אין אט דעם סאציאל- ױעליכיעזן קר״ז שםילט אראלע ױ העברעישע שםראך מיט איר רעליייעזער ליטעראטור. און אץ אט דעם סאציאל-רעליניעזן קריז װעדט געבארן ד־ ״ױשע שםראך, װי אבאהעםטוננ םון דיטש מיט העברעיש. װאלט ק״ן דעירעיש ניט אױיננעקומען א־ן דעם ד״טש, װאס ד מיטלעלטערלעכע ״ק האבן י״ערעדט, װאלט םון דעם דא- זיקן ױיטש ק״ן ״דיש ניט געקאנט װעק. בבן, איז אן ה־עברע־שע עלעמענטן אױ ק״ן ״ױשע שסראך ניט געװען קק מאל און עם איז ניטא. דערםא־ איז עם טאקע אויך אבסורד צ־ זאגן, אז ד העברעלשע עלעמענטן אין ״דיש זיינען םרעמדע און באדארםן ערשט ״נאטוראליזידט״ װעק - דאם האש םונקט אזא טעם, װי צו זאגן, אז ״מיש״ איז םרעמד אץ ד״טש אץ ״דיש, מחסת יאם איז יאם לאפו״נישע װאתו ״דעסקא״. אץ דעד זעלבקער ױכטונג, אץ דער