Literarishe bleter · 1931-02-06 · 6 (6.2.1931) · p. Seite 100

ליטערארישע בלעצעד נומ. 6 (353) ט סס1: ׳י רונען, װ־ אסך ם־ן א־ר :״ען אלעק םון םאלק, שון דין קולטור, און פארב־טעדט םדעגט ער: םאד װעםען הארעװע א־ך? װןןס איז די פעולד״ װאט ער גיט זיך אם דעד העברעלזוער ליטעראטוד, אויב די צאל םון איו־ע לעוער פאלט םון טאג צו טאג? יל״גס יאוש איז אזױ גרוים, אז עד איז איבערצייגט, אז ער א־ז דעד לעצטער העברעןשעד דיכטעד, אז נזיט אים שטארבט אם ד־ העברעישע םאעזיע. םיאיז ניט קײן װאונדער, אויב נאך אזעלכע יאושדיקע געזאננען האבן אים די פאגדאםען אין די אכציקער יארן געטרןןםן װי א דונער אין אהעלן םא־. און אינגאנצן צעטומלט. זײן ב־טעד הארץ האט ער אנטםלעקט אין זײן ל־ד ״אחותי דוהטה״. א־נט דאזיקן ליד אםעל־דט דעד ד־כטעד צום םאלק צו עט״״דירן פון פאגראטען-לאנד און צו זוכן פאד זיך ארױקן װינקל א־ן אן אנדעד אדט. ד־ הובב־-צ־ון האבן שו־ן לאנג געהאט אן אויג אויף יל״גן, אבעד דער דיכטער א־ז נאך אלין גע־גיטאצען םון ־עדד־יטנס. נאר• דאן האט זיך בשלט אוםן ניט געקענט פאו־שטעלן, אז אין ארין ־שראל איז טעגלעך צו ם־רן אן אטת-ײד־שן און טא,־־ירנעם לעננפ״ שטײגער. עד האט מודא געהאט, אז דאדטן װעלן ־י דבנים האבן די א־־בעדהאנט און דער פאנאטיזם װעט ײארט פאדםעםטיקן זײנע פאז־צ־עם^ א־ז דעױבעד דאדף מק פריער פאר אלץ אחיםטר״בן ד־ פלעדעדטײז און ױ פינםטעדע בנופיא, װאם הערשן אין א״־, א־ן עדשט דאן װעט ער צ־שטײן צו ױ הובב־-צ־ין. אין ז״ן געױכט ״אחותי רוחמה״ האט עד ז־ך געשטעלט פאר אצײל עמיגױק םון לאנד. צוערשם דארף מען פארלאזן דעס ״טאל פון ם״ן״ און געם־נען אצײטװײליקן טקום-מנוהה. װענן אשעזענ• ױקן װעלן מיד נאבהער דאגהן. און אזו־ קענען מ־ד אין יל״גס ליטעראױשער שאפונג אויפ• ט־לן אפעױאד, א־ן װעלכן דער ײד־ש-נאצ־אנאלעד געדאנק האט א־ם פא־כאפט אין זײן שטראם, װי ער האט פארכאפט ד־ בעםטע אנהײב ױ אכזדקעד יארן. ־שע װען ער װאיט מאױך ימים געװק, װא־יט אונז זײן םוזע טםתמא געלאזט העק טענער םין אויםביי און א״םלעבונג. דאס װײזט ז״ן בױװ צו ד״ד בעדנםעלד, װאס איז פאױנםנטלעכט געװארן נאך ז״ז טויט. ז״ט־קעד און זאגן, אז א־ן אלע צרות םון אונזעד פאלק אין פ״־דו־ף פ.ץ דודות א־ז שולױק אונזער אומנארמאלע לאגע צװישן אלע פעלקער. נא־ פ־ן דער אנדע,־ער זײט דאדף טען ניט פא־געםן, אז או־ך די כענדענציעזע ד־כטונג האט אװערט, דען ז־ באזיצט אלע עלע- טענטן, װעלכע מ־ר זוכן א־ן ושד פאעז־ע: א געדאנד, טיפן פא- עפישן געפ״1, ד־כטעױשע אנטפלעקונג, ריטם און שפראך. ױ הויפט- זאך א־ז, אז דע־ ױכטעד זא־ באהערשט װעק פון א־ן הו־פט-אידעע, װעלכע זאל ארומנעמען אלע ז־נע געפ־לן און זאל ם־ט דער ה־לף םון ז־ן ד־כטערישן טאלאנט בדענגען זי צום או־םדתק. אט ױ אלע באױגגונגען געם־נען םיר בײ גאדדאנק. בײ א־כ א־ז ־־ פאעז־ע גע־דק א מ־טל פא־ א גרו־םן א־רעאל, - צו בילדן דאם םאלק. אזו־ א־־ם האט גארדאן שטאדק םשפ־ע געװען א־־םן לעבן און ליטעדאטוד, - װײל װאם א־ז ד־ א־יפגאיע םון דער ־•טעראטוד, או־ב נ־ט צװ באל־כטן דעם געש״כטלעכן פראצעם, דאם קומט פא־ א־ן לעבןי יל״ג א־ז געװען דעקװעלכעד האט באל־־כטן ־עם אױפקלעתנגס-פראצעם פון דער השכלה-עפאכע, װאם א־רע ם־בות שטעקן ט־ף א־ן ױ לעבנס-באד־גגונגען פון ד־ סמקעד א־ן ׳>׳קער ־אק פון פאי־־־ן ־אדהונדערם. אדויכט־עטנױק ז״ער שאו־ף קעגן ־ער א־טאדאקם־ע, םלעגט ער דודך ױ זעלבע ל־דער א״נפלאנק ב־ ז״נע ״נגע לעזער א ליבע צום םאלק. װי שפעטעד אחד-העם האט אױך יל״ג געהאלטן, אז פױער ־א־פן ״דן או־םלײזן ז״ער נפש, זײער ג״םט פון פארשקלאפ־ננ און עדשט נאכדעם װעט מען קענען טדאכטן ־עגן או־םל־־ון רעם קעדפעד. א״נם א־ז א ־־כטעד מ־ט א טיף׳ױרנױקעד נשמה און עפעם אנ• דעדש איז אפובליציםט מיט אקאלטע־ לאגיק. :יט קײן פאעט אזעלכן פאד קע געפ־לןי ל״ג האט אלײן װעגן דך געשדיבן, אז עד א־ז נאר א ״מקונן״, א באקלאגער, און װי קק מען פון לאנגען, אז ער ־אל האלטן א־ן שפאן ז־נע ביױזנד גרוים א־ז דער פעם־מ־זם, װאם דױנגט ארו־ם פון ז־ן שיר ״למ־ אנ־ עמל״ ׳פאד װעמען הארעװע א־ך?>. דער דיכטע־ זעט װי אלע האפענונגען, װעלכע ער האט געלײגט אויף דער ־וגנט, ,װעלכע האט ז־ך אנגעכאפט אן דעד ״השכלה בת השמ־ם״, װערן צע־ פאר יידיש אין ראטנפארבאנד ז. ק ל מ נ א ו ו י ט יכ / ו ו י ר נ ע פערספעקטיוון דאס זעלביקע דערגרײכן אויך ױ ײדםעק־שע ליטעדאטור-קריט־- קער, װאם האלטן אין א״ן טענהן, אז שײנקײט און אינטערעםאנט- ק־ם איז אן איבעױקע און שעדלעכע זאך םאר ליטעראטור-װערק, אז שױ־בערס דארםן זײן אויםן נאר דעם נוצן םין תר דעװאלוציע, - זײ טוען אויך צוגרײטן ױ קנורה ם־ן דער ״ױשער ליטעראטור, װ״ל די לעזער, װאם זוכן שײנקײט <זײ זײנק דאך ניט מחוייב צו פאלגן דער קױטיק, װי ױ שרייבער), װעלן זי געםינק אין דער פ־עמדער ליטעראטור. צו םארענדיקן אט דעם פ,־אצעם פון אסטײטוגג םון דער ־ד־שער שפראך האט זיך גענומען מיט גתים םלײס און טאלעגט און עתדיציע ניט קײן קלענעו־ער װי דער רעדאקטאר םון דער ״״ױשער שפראכ״, דער געװעזענער ײױשיםט נ. שטיף. אין אן א־טיקל אוגטעדן קעפל ״ױ סאציאלע ױםעדענציאציע אינ ײדיש, ױ העבדעישע עלעמענטנ אינ דער שפראכ״, אםגעדדוהט אץ זשור- (ה ס ״ ד) איער ױ דאז־קע ,־עפא־ס א־ו נאד געװען אהתחלה. אץ מ״־י^ פ־ן צען יא־ צ־ מעי האבן ױ ״דסעק־שע ליגגװאטעכג־קער נ־ט א־יפגעהעדט צו א־בעטן אויף דער שפראך, און ז־ האבן ניט אנדערש געמוזט מחרש ז־ן, ניט אנדערש איבערקעק ױ שפראך. לעבן זײ דאך אץ אדעװאלוצ־ע, א־ן זײ האבן אזוי לאנג או־ום איר געמ״סכ,־עװעט, ב־ז זי א־ז געװא־ן ״שפ־אכ״, דיה א זאך, װאס קעגן א־ר באנו־ן קאן מען ק״ן טענות ניט האבן, אבעד ל־ב האבן ז־ קאן מען שו־ן נ־ט, אפ־לו װען מק זאל װעלן. אזוי האט ױ;ע שטימונג פאד יםעק־שע ד־גגװאטעכנ־ק ש־־ן צוגעגױיט דער ענדגילט־קער אפט־ט־נג פון רער ״רישער שפראך - װארעם אן ל־בע װעט ױ שפראך נ־ט עקם־םט־ץ, אין דאם ל־בע געפ־ל, װאם א־ז א״נגעבארן דעם ״ױשן םדאלעטאױעד, פונקט װי אין איטלעכן דענטשן. װעט זיך װענדן צו דער םר־עםדער שפראך.