Literarishe bleter · 1931-01-30 · 5 (30.1.1931) · p. Seite 81

זײט 81 לימערארישע בלעטער ני 5 (352) פראפ. א. א. ראבעק / באסטאן ו ו ע ד ט ן די קנלד-אדיפ ל׳ײענס מעז אםט, װי תר אדער יענעד תנא א'ן די שםעון נר ױחאים צ״פ יעם זאל האנן :עװען דער שארסאפעד םון זוהר אםאקט, ױאם א־ז דורכאוים ניט ױכשיק> האצ;עזען, וױ ארויך גייט םון דער ערד אדער ער האט נעהערט יאטערלעכע :ע- שױיען. ױ ״יענע װער׳ט״ שון צױקים, װידער, האט זיך :עםוזט :ע׳ סינען אויסן היםל לעכן כםא-הככוד און דעם;ן׳עק העלױן. צװיהזן ױ צװיי װעלטן א־ז;עװען אמין עולם התוהו, .זאו נשםוה האכן :עכיאנדזשעט און זיך נעלי־טעדט. אװעק א־ז יענעד םעױאד. װעלפ דרםט היינט ניפ דאם. װאב פארנעםט א;עװא־׳ױקן שטח, נא־ אםיםפעםע, װאכ געהער ז־ך אן ם־ט אן אנרער םיםפעםע, אבע־ געהעד ז־ך בי׳ו־ז װ־יט אן איינב מ־טן צװי־טן: אט דאם האכן מיר א־ן ז־נעי, װען ס־ר זא־.;: ״אין דער װעלט םון קונםט״, ״א־ן רער ליטעראױ־טער װעלט״ אאז״װ. אט דאם װאם םא־כ־נ־ט אלע ק־נםטלער אדעי אלע הוױםט־ ־טטעלער איז ניט דער פלא־ן, נאר עםעם אנדעױט, אםארעם, װאט האט ניט קיין דימענזיעם, װאם איז אםגעהאקט כנוגע םליאץ, ־־אם איז אונטעהעכראכן װאם אנכאז׳אנגט צי־ט. דערםא־ קען דער םראגצױז־־טער אקאדעמ־קע־ כוטד־ שױ־בן אכ־ך אונטער רעם מא־נע־קי׳יטענױקן ט־טל: .רעד יאדטן, װאס א־ז אין אונז־. מענטשן םון דער :אם קװעט־טן מ־ט ױ םל־־צעם א־־ף אזא םשונהױקער סראזע. די םא־־טט־־ען דאם נ־ט, װ־־ל זי־ האכן;־ט קיין כיגױף םון ז״ער א־־גענעם ״איך״. דער ״זיך״ איז זיי אםשר װ־יניקער כאקאנט נאך װי דער ״דארטן״, םון װאם ז־י האכן א קנאםן באט־יף. * * * םען קאן, םאראויםזאגן, אז רי םערםטע מענטשן װעי׳ן נ־ט זיין צוםריק מ־ט אזא אויםכדיטשדצ םון דעם װא־ט ״װעלט־. דאס איז אלין ם־יאםאם־ע, חקירד״ םשטלעך, װעלן ז~ :עכן אמאך מ־ט דער האנט.;וט, םיר ,זעלן ז־ך אױנטערלאזן םון ױ װאלקנם. ם־ר װעלן נאכםאלגן דעם םראםטן, או־כ א־ר װילט, רעם :עזונטן םענטשן- פא־־טטאנד. לאמיר זען, װאם דער איינםאכער מענט־ט האט צו זיבן א־ן דער באצלינג. מיר װעלן איכע־אנ־ם שטעלן ױ םראגע: ־־ם־ל װעלטן ױ• נען םאראן? - מיר װעלן האלטן דעם ענין ־עצט אזו־ אםגעש־־רט םון דער ם־לאםאם־ע װי מעגלעך, און ראך װעלן מ־ר אדױםכרענ-;ען, אז עס א־ז דא מער װי א־ן װעלט, מער װי צז־ װעלטן אדער ד,־־־ װעלטן אםילו. מיר װילן דא רערקלעדן, אז עם ז־נען םא־אן אזו־ ם־ל װעלטן. װ־ עם :־כן ט־םן מענט־טן או־ף דער זעלט, װי עס ז־נען דא פא־ש־דענע כא־אקטערן, כאדונרערע שטאנדםונקטן. מיר װעלן םון רעם ..;עזונמן״ שכל אױ־םצ־ען ױ הודאד״ סען האט אמאל;עמ־נט, אז ױ שטעדן, ױ זון און ױ לבנה ז־נען א־ן אנרע,־ע װעלטן, װ״ל ז~ ז־נען איו־ א־נ;אנצן אםנעט־לפ םון אונז ודיל עם א־ז נ־טא ק״ן שום םא־כ־נױ;; צװ־שן א־נזער ערד און ױ קערםער םון הימל. נו, וױים מען שו־ן ־עצט, אז א םארכ־נדונג א־ז רא שו־ן;אר אגדויסע, אז אונזער ערד א־ז בלויז אקל־־נעד ט־ל םון אגױיםער םיםטעמע, װאם װערט כא- לױכטן םון דער זון, און ױ זון :וסא א־ז אט־ל םו־ א נאך א 2 װעלטן, ,זאם װערן איצפ געבדט.;אפ האט כאשאםן איין װעלט, און דער מענטש האט כאשאםן םיל װעלטן. אן צװ־ ,זעלטן האט מען זיך ק־נמאל ניט :עקענמ באג־ן, װייל איץ װעלט איז סא־ דעם םענטשן געװען צו עננ. :לויז איין טייל םון אים האט זיך כאנוננט מיט דער זינױקער ערד, רעם קאם האט עס געצוײן אנדערשװאו, און װען מען האט ק־ן נ־־ע װעלטן נ־פ געזען םאר ױ או־גן, האט מען ז״ :עסונען א־ן זיך;ופא. ״ױ װעלמ-דאם א־ז ױין םארשטעלונג״-האט א״ן נױ־סער מאן;עזאגט. א־ד װעט סרע־״ן: װי אזוי קען אזא ױז־קער שטח זיך;עם־נען כ״ ם־י א־ן טוחי א־ז דער תיױץ, אז דער ױים א־ז או־ך אםארשטעלוג;. א־ן דער אמתער װירקלעכק״ט;־ט עם גאװ נ־ט א־ן ק״ן צאל און מאס. א־נם א־ן מיליאן א־ז :ל־ך. א״ן נאגל האט אזא װעדט װ־ א:אנצע זונען-ס־םטעם, ,זייל דאם א״נע קען נ־ם עקם־םם־ק אן ־אם אנרערע. שטת, רוים, צ״ט - האם י״נען אל־• םארשטעלונגען, װאם האכן אממשות, נאר װ״ל עם א־ז רא אזא װעלכ א־ן מ־ר, װאם האט אזעלכע םא־שטעלונגען. װאב פאר א פא־נעם האט שמח, װען א סאנאראמע, װאם ־.״ט ז־ך אװעק א־יף מ״לן-װ״מ, קען זיך אםשפ־״לען ב־ מ־ר א־ן אוי;? וױ אזוי קען אזא :ת־םער שטח ארי־נדױנגען צו מיר א־ן שװאױצאםל <■ אכילד, אםא־שטעלונ;, אגעראנק לאזט זיך ניט מעםטן, און דאם, זיגט דער :ױ־סער םעסימ־םט, א־ז אױך ױ װעלט. * # * קוסען םיר :ענטער צו אונזער־ זעק םיר, וױ דעד בא;ױף םון װעלט האלט ז־ך אלץ א־ן אק כ״טן. אנרערע ארכ־- מעקטן, אנרערע צ״ל, אן אנדער םאדע, אן אנדער ם־גנון. ״עס;״ט א,זעק אדור, און עס קוטט אױר, אכער ־י װעלט שט״ט א־־כ־ק״, האט;עזאו.ט קוהלוע און זק ־ױיטער אור-א־ניקל א־ן םא־־ז זאנגט, אז ױ װעלט שט״ט ניט זױביק, ז״ל זי שט״ט א־ננאנצץ נ־ט. עס א־ז ניטא ק״ן װעלט, װייל עם װערט א ,זעלט ־עדע רגע, עס ״װעלטלט״ זיך בםדר, און ױ :אנצע װעלט באשט״ט ם,ץ דעם ם,־א- צעס םון בויען. נ־טא ק״ן צ״ל - דאס כויען :וסא איז ױ :ע- ב״דע, דער ארכיטעקט-דאם איז דאם לעבן, אבער אױך ער האלט ״ך א־ן איין כ״טן םון סעקונדע צו םעקונדע. * * * מעדקװערדיק איז, װאם אמאל א־ז ־עדע רעלמ;עװען םאר־ כ־נק מיט אכאשטימטן סלאץ. ״־ענע װעלט״ איז;עװען אדער אונטער אונז, אדער א־בער אונז. ױ ה״נט־קע ־ועלטן ״ארםן ניט ־אקאליזירט װעק, װייל ױ םא־נעמען ניט ק״ן ױים. ױ װיכטיק״ט כאשש״ט א־נ;אנצן אץ דעם נאגױף. ױ װעלמן האכן זיך אםשר יא, אםשר גיט :עביטן, אכער קו־ם האט ױך דער בזגר־ף םוי װעלט :עביטן, האכן זיך שוין ױ װעלטן ממ־לא יע• מוזט ב״פן, װ״ל סיר װ״םן ניט, צי זאכן;עםינען זיך אדער :־ט א־־םער דעם נא־״ױףי װאס מיר האכן איבער ז״. אטאל האט^נעה־םן ״יענע װעלט״ אש דאם, װאם א־ז אונטן, ארער ראם װאם א־ז אויבן איכער ױ װאלקנם. ״ער;יהינום האט ז־ך;עסוזט געםינען אין דער ערד, װ״ל דארט ליגן ױ םתים. א־ן