Literarishe bleter · 1931-01-30 · 5 (30.1.1931) · p. Seite 78

נום■ 5 (352) ליטערארישע בלעטער זײט 78 ־עאל־טט, דאט ־,״טט: פא־ אדעאל־סט עון עעננאייערד־קן ב1־עג ,־עאליזט. דאס, װאם מ:־דפט מיםטיק, א־ז דאם אינערלעך׳רעאלע. דאפ תועיקע, ־אש איינצייףאמתע. בנרנע פאי־ט נין איך גרדם א־דעאפלאסטיק. אידעע אן שלאט־ טיק, םלאטטיק אן אידעע - דאש אלץ איז דאלנ-יטאםרג:, דאלי׳ לד״ ד,אלנ-רו־לן. אידעאפלאםטייט איז ױ קנלד״ און אין דעט ז־ן איז ז• נישט נלױז;אט-װ־םנשאםט, נא־ אויך קונםט - יידישע קינמט. אידעאםלאםטיש איז א־ן זיינע מעש־ות ר׳ נחםן בראםלאװעד. און װאט א־ז דען ־י :עני.־ט םון אמענטש, אוינ נישט אן אידעא- םלאםט־שעד אקט? ,װאם איז אן עמבריאן, אר־נ נישש םלאםטישע אידעע? דאס כעזעץ פון א־דעאםלאםטיק א־ז דאם םרװערענע כעזעץ םרן יצ־,־ד.. נלר־ז האלנ-קינםטלער, האלנ-שעפער, האלנ־טאלאנטן אױענטידן ז־ך אריף;רלם׳פלאםט־ק אן דעש שם׳המםורש םון אי- נערלענק־ט, פון ד״דך, פרן ט,־א:שצענדענטן װילן, םון אידעע. או־נ אר,תע ל-טעראטזד איז אשפיכל - איז זי כעװים נישט ק״ז שםיכל םונם דרויסן, נא־ - אשם־כל פונם אײניקן מענטש. ארן אר־נ זי איז, װ־ ס׳האט דא כ־שט לאנכ כעזאכט, אזײכעד, - ־אדפן ױ װײזעדם םרן אט דעם זײכער נישט ,װײזן דװקא אויף ײאסקװע. ױ צ״ט א־ז אין .ארכז, נ־שט אדיסער אונז. איר פרעגט, װאם םאד א פ־אנלעמען א־ך ד.אנ מיך נאמיט אדררנצרם־רן א־ן מ־־כע װערק. ם־ר איז שװער צו ד״דן װעי.ן דעם. ד״דן דאדםן ד־ װעדק, נ־שט ז״ער א־־טאר. איך .װעל נא־ זאכן, אז דר,־ך אלע מ־־נע זאנן - י״ דעד כאכצעד םאדש״־כארט־ק״ט םון ־עד טעמאט־ק - :״ט דורך אײן ג״םט. רראס םאד אכ״ע זאנן א־ך שױינ? נ׳האנ םא־ענד־קט א ז־אקט־קע ה־םטא־־שע דראמע: ״אשי״י־קע ארן קאז־מ־,־ דער כרר־םעד״ (דעד כאםען א־ז א םראװ־זאױשער>. ד־ דדאםע װעט דערש״נען צוזאמען ם־ט ״ײדן-שטאט״ אין א״ן נוך. נ׳האנ םאדענד־קט א *אקט־קע ה־שטאױשע ה־אמע: ״אשתדקע אקטן: ״דזש״קאנ דזש־־קאנשאן, אדער םעשה׳נדאש״ת״. ד־ דראמע װעדט םאדעםנטלענט א־ן צװײטן נוך ״אמאל א־ן אײנל״, ױאם ־־ע־ש״כט א־נכ־כן. נ׳האנ אנכעשױנן צוזאמען מ־ט ־צחק :אשעװ־שן אנוך: ,דעד טריט םון אטטא װײנ־נכער״. ענ א־ז — אוינ א־ך האנ ק״ן טעות נ־שט — דאס עױצמע נעלעטױשט־שע םראזע׳נוך א־ן דער ״ױשער ליטעדאט־ר, ,װאם איז :עשױנן כעװארן ״נשותםות״. חוץ מזה כױ־ט א־ך צום דרוק אכױישן נאנד נעזאמלטע ל־דעד 1910 - 1031>. אין ניך ,װעלן ארײן ליז־ער און םאעמען, װאש איך האנ געשױנן <און נלויז טײלוױ־ז םארעפנטלעכט* אץ משך םון 17 יא־. ז. םעגאלאװיטש / װארשע: םענטש ארן נאך אמאל מעכטש. נאהעםטרנכ םרן מענטש מ־ט :אטרד. דער א״ניקער קאמף םאד ל־טעדן דעם מעכטש. א־ך האנ ששעכד־ק ננ־װן א־־שכעמ־טן קלאש, װ״ל א־ך האב אר־ך _ געזען כרטע נותשר־ען ארן שלענטע םראלעטאױער. קל־נ׳ קעםלד־ק״ט א־ן םאדנ־םנק״ט דא־ף מען א־־שװאדצלען םרן אלע נכ־ אדש. א־ן מ״ן םאעםע ״קאזש״מ־עזש״. א־ן מ״ן .־אמאן ״ד־ װ־לדע צ־לקע״ האנ א־ך נאװא־שטז־נ־ק א״ככעםלאנטן דעש מעכטש א־ן דער :אטוד. א־ן װי װײט ם׳א־ז נא־ םאר מ־ר מעכלעך כעװעזן - ױ כאטרד א־כש מעכטש. דאש זעלנע א־־ך א־ן ױ ״קױמער :ענט״ ארן אץ אנ־ע־ע נאװעלן. ױ מלהמה האט אװעקכעשטעלט אנל־ט״קן טורעש. ארן ־־ רעװאלתרע האט דעש ט־רעש נאלו־נטן. נל״ז נל־נדע קענען םאדי א־״ קער נ״כ״ן ארן כ־שט דעתען דעש דאז־קן ט־ײעש. אין םײן ,־אמאן ״די כױדעד נעמזאר״, הכש א־ך צ־ דאדט ~<ש כאטודיםאדעש, א־ז א־ן ױ ױאלאנן םון די צװ״ דער נעמזאר םא־אן שרין, דערװ״ל כאך אשװאנעד, אםקלאכ: נעד ד־ םראנלעמען םרן ־עד צ״ט. צ־ א־ך װעל ־א װעלן אדער נ־שט .װעלן, א־ן מ״ן װ״טעדו אדנעט װעל א־ך מוזן ־.״; א־זש ױעש טזרעש םרן מ־עכטשלענן כע־אככל. 15 ** ~נ א־ך בטער׳׳ " טא לענערס ״־עש ייד ו -> - כדין א־ן טער. ט א־ב־ע ז־ ימע: ־נען אי׳ע ז .1905 *אי״ העלדן םרן נו־ף ד־ יעבט א־ך :על מעכטשץ האב אט ד* . מ־ט גארנערנ אאז״ל װעבערס, אץ ׳״ כעזען ־ך ־,אב ז . א אין רפישד ארן דער אר־ף צ־זאמען און •ג־דאנע ק צר ױ ״נט־ א־ך אי־פ־ 2׳־ד דעם א־ז כעלעדנט. קדײז דאז־קן פרן דעש אץ צענטעד ו• אנ ז״ער =׳־ז ז״טן יניטארקע דעד , _ ד• *־טטאלצע. ז־, תױכע, ז א <נערש ׳עש װז •♦•^•••.י י•*•^ ■ ׳^— — . דעד קאמף. ן מ־ט א־ד - א'־־ א' ״ש אר אל״ן. לענ־ םרן אױםדררק צאמ־ צרױק׳ סי1 יאר .עק־מען ז״נען םא־נ ו י א־ך ז־ך ־א־ א־״כצ־נדענכען א־ן ־עש דאז־קן נ.־ד װאש מעד שטר־נן ם־ן ה״נט־נן טא־.. אהרן צײטלין / װארשע: :אט-א־ ם״ן_ א־כעדלענעד א־ז צעכס ־— - , י , ׳־ - - -— נערלענרכ:. דאש ד־םט זיד דמ־לא אם אר־ף דעש, װאש א־ך שאף. איך האנ ל־טע־אטר־ לשש ל־טע־אט זאך וזי ס״נ״יטריינענץ. נלדטע, דד״זד״דדיקע נאל־סט־ק א־ז ש״ץ אן אן ע,־ך עטישעד. א־ך נ־ן כ־־טט קיץ א־ײרז־אנ־שט, א־ך הא״ט מ־ד שאר אטראכס׳ ז. ק ל מ נ א װ י ט ש / װ י ל נ ע פערספעקטױון פאר ײדיש אין ראטנפארבאנד א־טאעפיע װי אצולא־.? דער ״ױשער םראלעשא־־אטל װער איז דאש אזר־ נא־װ צו מיינען, אז נײ ױ קאמרנ־םטישע לעננם-תנא־ם. נײ ת־נאויסיקעד קאלעקטױױתנכ. ב״ םולקימער אױסמעקוני םון דער ״ד־שער ,־על־כ־ע, נ״ דעד פולער אױסמעקרנכ פון ענד, גײ דער אם־.עױשנק״ט םון ױ א־בעױקע ״ױשע ־שוב־ם, װעט נאך נלײבן א ײדישער םראלעטאױאמ? מ־ט װאס װעט ער ז״ן ״ױש? אט דעד׳ צ״לט מען, װי ״ױשע ־ונכעל״ט םון ױ שטעטלעך װעק ארײנכעצויכן א־ן םדאױצ״ד-ם־אצעס, עס א־ז פא־אן א װאונטש, או װאס מער ױנגע (ד• ם ש ד) אבער ױ ״דשעקן זײנען צרש ראז־קן נשױן ניט כעקומען. ז״ ז״נען שארפע קעמםע־ קעכן :אצ־אכאל־זש. בל״בט ,װ־דעד שט״ן ױ קש־ד.; צוליב ,װאש זונן זײ צ־ אנטװ־קלען ױ ״ױשע ׳טםראך? װי םעלן ז״ ז־ך א־יש ױ צוקונםט? װער .װעט דאס באדארםן אט ױ אלע טערמינאלאניעש, װאם ,װערן כעשאפן? װער ד־ כאנצע ל־נכװא׳ טענניק, ױ שםדאך-םארבעסעױככ לר־ט װ־שנשאםמלענע םױנציםן, םימ דער א־־ם־.עם״נע,־טעד, אױםגעחקכ־הטער א־טאנדאםיע, מיט אן