Literarishe bleter · 1931-01-23 · 4 (23.1.1931) · p. Seite 73

₪₪ ליטעיאריטע בלעסער נוד. 4 (351) ₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪ דיט 73 ₪₪ ט'״,- וו/בדיט־ליטעדאטגר דראמע באהאנרלט די סיאננײױשע רעװןול־ציע אין ס*נקכז וױ די דראכלןן םרן גע$רג ביכנער ארן רןזמען ר#ל*ן, פסעלט זי שוןר דעם קןןנםליקס נװימן דאנ־ ם$ן ארן ר>בעםסיער. ״ךער ענץ דאנטןןן״ װעס אינגיכן אויםגעסירט װערן אץ װארשעװער סעאסער ״נאי־^דאװי״ מיס דער כאט־יליקיננ םין די כאדײטנ• דיקםסע סױליסע בינע־קינםסלער. דראמען פון י. שאני\.װסקי. ם׳איז דעײשיגען א געזאמלםע אײכגאנע םין די ד״אמען םין רײ־יןריקן סוילישן םלוכר״לאורעאס י. שאניאװסקי. די אויסגאבע נעמס אר־ם שוין אוים״ געסירסע אין אויך נײע דראמען. דןס באקאנסע שסיק םין י. שאניאװסקי ״דער םאפירענער געליבסער״ איז א־בעייגעזעזס אויף ײריש דורך י. א. נ״מא;. רעמארק באארבעט סי;רנײ^זײן ״צוריקװעגס״. װי באװאיפט# דרוקט זיך איזט אי; די גרעססע צײםינגען םון ג$ר דער װעלס אין םןרזענינגען ע. מ. רעמארקם װעיק ,דער *וריק־ועגס״ — דער המשך םין זײן כאיימס װערק .אײםן מעדבי׳רןןנם ניסטן קײן נײס״. סאר דער בוכשארם חןם ע. מ. רעמארק זײן װערק אינגזנזן סינםנײ באארבעט. און דןם ביך װעש נעזענם װערן םון דעם גײעם סאנוםקי־יפם. די ײדישע איבערועעיננ שץ דעם װערק.איז איבערגעגעבן געװ^י־ן דעם םארלאג ב. קלע*• קין, װןס זע*ס איבעי דןןם װע״־ק םין רײטשן סאנוסקי־יםט. רי אװטןריזירטע ײדישע א־נעיזעזינג װעס דערשײנען גלײכגײסיק מיט די איבעיזעצ־נגען אויף אנדערז שפ־־אכן אץ מע*ץ חורש. די פיעדיערע םון רעמארקס פילם אין מאדריד. נעוז אץ ויינזשלאנד אדן *ויך א ן א גןנעער רײ *נדערע לענוער איז סארבןסן געװןן־ן אויסזוםירן ועס סילם ,אויסן רערב־םר, נט קײן נײם״, ױןס איז כןארבעם געװןרן לוינז רעפארקס כוך, זיז די פיעמיעיע סין דעס פילס אין מודריו (שעוניע) פאיװונולס געװןרן אין ו גרויסעי אנבייסלחמה• דעמןנסכרןזיע. וי ברעמיערע איז פןרגעקופען אינם ג־ויסן .מיזיק-פולוז״, װאס נעמס ורײן עסלעכז םוױנס מענסשן. דער וײנררוק איז געװעין אימגעחײער• דןס פונליקום הןם פיני ספןנםןנישן געלעכטער אייפגענומןן אין ןנהײכ די םור• שײוענע קןמישע סנענעם פון די קןשורן. װען ס׳הןכן זיך ןפער בוװיזן וי נרויליקע פילדער םין סרןנט, װען ס׳הןכן זיך דערהערט די געקנולן סון די הןרמןסן און ס׳איז םןר וי זושויער אויפגעשװאומען דעי בלוטיקער שדיס• סונץ ס־ן דער םלחםה, הןכן ןלע װי מיסומןל אײסגעשדיען: ,נידער מים דער מלחסה: נידזר מיט נלום-םןרג־סוננען ז ין, ןזיי איז עס געװעזן ז״ דןס פינליקיס הןס לאנג נןנן סורענדיקן דעס פילס געמ נט פןר• שײועגע *נסי-סלחםר-וויסגעשר״ען און דערנײ גל״כגײטיק שטו־ק ןפלןוירט ועס קינפטלעײשן װערס פון דעם סילם. אן ןןריגינעלע אויששטעלונג אין פארױ. אין דער גרויסער ,מונועי־גןלעריע׳, װןס געפינס זיך אין דעם וייס• סןקדוטישן קװ*דט.ל פון פוריז, איז די טזג געעסנס געװןרן ין אויסשםע• לינג פון ליולקעם אין םןרשײדענע יוקיפות. זװישן די הונוערםער קינססלערישע ליולקעס זיען די אויםסעקזןמקײם נװ־ גןר אינסערעסונטע ליאלקעס. וײנע ויז ו גריכישע ליולק*, װןס שסומס נןך פןר דער קייסםלענער זײס-רענענוננ, און זײ עװײסע-ון ןלם־מעקפיקונישע• זזישן די קינדער־שפילעכלעך געסינס זיך אויפן ערשטן ןדס ו נלײערן יעל• נערל, מ-ם װעלכן נופןלעןן הןס זיך נעשאילם אין זײנע ק-נוער-ןרן. וי גונעע וײסשזיעלונג נעמס ורום ו פןר הונדערם עקספןנוטן וון אױ פוסטערהופט נןזונס נישס נןר דורך עלםערע, נןר אויך דורך קינדןר. אנטאלןןגיע םון פײלישער דיכטונג• וער נןקונסער .וילישער קייםיקער װאזלוװ נןרןװי הןס ורײסגענעבן ון ונטןלןגיע, ײןס נעמס ןרום די סוילישע ד-נטונג ןנהײננדיק סון יון קןכונןװסקי ניז לעןפןלד סםזף■ די ונסןלןגיע ונסהולס וי שןכינגען פון הונוערם דיכסער. פין וי לענעויקע רינטעד זענען רענרעזענסירס: שםשעסנו, מיריום, נןװינקי, םעטמץעי, יונקןװםקי, לעמונםקי, ןר-ןס, דעמגידק־, װי• זשיקןװסקי, נןי, קןרונזשןזןװסק•, יעדליסש, רונער און סםןף דער םאעט םון ענגלישן אימפעריאליזם רער נןרימסער דיכסער רױיזרו קיילינג, דער מח.-ר סין ,דןס ניך סון דזשןנגל־ א׳ו, דער פןרנטײער סונם עננלישן איפועריולױס אין וער ליסערוסור, ס־יערס איגט ז-ן שױף־איףזזכגיקםפן גענורטס״סןג. זינס עסלענע־און־נװונניק יןר בןהנלט זיך קיילינג אײם פור מענסשן אין זײן נולוץ, װןם גענינס זיך א־ן ון אײנזןמען דןרף. אומזיסס *רוװן וי פורשײינססע נ־עסע-םןרשם-ער *ו מןכן סיס אים ון אינסערװױ. ס׳איז נןך קײנעס פון זײ נישם געלונגען ורײננונוקומען װך אין רוױ פון ויכםער אץ כופ.׳ * שמועס. פץ נײס ני נײס נלויו פזרלןזס קיוליננ זײן שסילע הײס און םןרס קײן לןנדןן, װאו ער נוזונס וי דןרסיקע סעוסערן *ױ *ײו יײז קיזץ׳ דעם ם-רער פון דער קןנםעיװןסיװער פןרסײ — נולדװין. יןר אײן, יןר אײס, אין דער נײם װען ס׳פנלמ וויס וײן גענורסס• מןג, נוקומס ער סויזנסער נריװ און סעלעג-ןמלם, אויף װעלנע ער ענס■ סע־ם ןנער קײנמןל נ־שס. ס׳איז אינסעיעםןזם, וז ער אינסערעםירס זיך *סילו נישס פיט דער געזעלשופם אויפן נןמען םון קיפלינ^ װןס הןס זיך געשסעלם *לס ניל נו פ רשפ־ײסן זײנע װערק• ס׳הןט זיך נןך קײגםןל נישס געמרןפ.-, נז עי יןל *ויפנעסען * פיסגליר פין וער וןזיקער נעועלש*פס ןז־ער *ים ןפענספנרן *ויף ו נריװ. ס׳קען זײן, *ז די הויפנ-סינה דעיםון לינס אין זײן םןרניםערםקײם. קייליננ דןס נןך ניז אינש נישס נןקוסען דעס סיסל ״פןעס לוורעןס*, מיס װעלנן ענגלונד נושענקס ןפיניעל אירע דינםעד. דעםוןזיקן טיםל הןם ער נןך נישס בוקופען — װײזס *ײס נולינ זײן רודיקול״אימנעריןליסםישער *נשוױננ. * נןקס *יז ןנער, *ו אץ יויםלונד הןם קיפליננ דעינרײנס סיל םער ןנערקענונג הי א-ן וײן פןםערלונד• *ין יןר 1907 הןם קיפליננ נןקי• פען רעם נןנל־פריז ם*ר ליטעיאסור, װןס ס׳איז געװען * נ*װײז) אז זײן ליסערןרישע סעסיקײס איז בןםרןכם געװןרן מןר םיל װינסיקעי, װי זײן פןליסישע. פ׳אױ גים נוקונס ר■ שכורק־פיליסןדיססישע נײגונגען פון דעס וינ• סער. נעת רער װעלסימלחםה הןס קיפלינג געפירס * שסורקע פרןפוגונדע• םעסיקײם און |8ילו ןננעשרינן עסלענע ססרוסעגישע נינער. ערשס מים נם• לענע װןנן נוריק אױ דערשינען * ליד םון קינלינגן, אין װעלנן וער דינטער *םוקירס שםורק רעם נושלוס פון רער עננלישעד רעגירוננ, נישס נו ס״ערן מער דעס ןנרענק פונס ,אוסנוקונסן זעלנער• אין לןנדןן• , סינקלער לױס, בערנארד שןןו און אפעריקע. נעת רער פײעדלענקײס סזן נןשענקן סינקלער לײס םיסן נןנל־פרײז אין שסןקהןלס, ה*ס דער וסעריקונער שריפסשסעלער זײער נײסיק זיך אײם• געדריקס װענן זײן םןםערלונר. לץם הןפ אונסערגעשטרןכן, *ו *מעריקע *ױ ו לונר ןן ו סיפערער קולסור• אין נײוםענרןנג דערמיס הןם נערנןרר שןו דעיקלערס * קןרעסיןנ• דענט פין ו גרויסער *םעריקננ;ר נײםונג: ,ס׳הןם ם-ך זײער דערפרײס וי רעדע פין סינקלער לולם. *מעריקע איז אינערנײגט, *ז רי נוננע װעלס דורף איר נםדר סונן קןםילימענסן, אץ *י וןס איז *ונקס *זוי נוםירלעך, װי רןס *ונן שס־װל *ין ו הןסעל• ןבער נןך פיל יןרן נןר אונז הןם דער עננלישער שרײבער ייקענם רערגרײנס *ן *ומנעהײערע *ןפולןריסעס *ין *סעייקע נןר *רונק דעם, װןם עד הןס ײ *סעריקינער *זגערופן נלוגיערס, שווינרלערס און רונחים. *ויך *יך הןנ זיך נןך קײנ• םןל נישס אײסגעדריקם סים קײן װןרט װעגן רןזיקן לוני• אײנםןל הןנ *יך געשרינן, *ז די *מעריקונער *ײנװיוינער זענען *רןװיננער יןלי[. * זװײס סןל הןנ *יך געװוגס נו נןהײנסן, *ז * הונדערם־ירןנענסיקער *מעריקונער איז * נ״ףאון-נײנניק-ערןנענסיקער *יריןם. זינם רןן הןכ *יך זיך רערװןדנן *ן *וסנעהײערע •*•ולןריםעט *ין *מעריקע *ץ מ׳הןס מיך וןױס זײער שסורק לינ״. *זוי גןר װערם מען *ןפולעד זזין זסעייקע• א דראמע סון סס. פשיבישעװסקיס םאכטער. די םןנםער סון נוייסםן פוילישן שריפםשסעלער ספוניסלוװ פשיני• שעװסקי הןס ןנגעשרינן * רדןמע *ונםעדן נןמען ז ,יער ענין דונטןן״. וי