Literarishe bleter · 1931-01-23 · 4 (23.1.1931) · p. Seite 74

ליטעדארישע גלעטער נומ• 4(351) זײט 74 ןן-אך צ> וואך טעאטער און קונסט *ין ײ8רשע *סילן ט*קע 4 ײרימע םמסערן. * םנ־•, *ז *ין .עליזעוס״ װעס *נהײנן שיילן דער ,*ררם/ ןנעי קײן *םת ײריש, געזינס, בייעריש, ש*סע-י* םעזסער-לענן *יז *לץ נישס*. *ײניקע םע*םערן לענן *לץ פיסן זכות םון *כזעריק*נער ,*■1*גערם״, *ון די *נרערע — םלןנםערן, דרײען, *ן * גיל *ון *ן ו װעג■ קײן געזונםע סע*סער• *טם*םםער םים * נ*דם*לער םעוםער־ןרנעס *יז, לײדעי, נישס*ז װען װעם רי *סס*ס*ער געש*פן װערן? זןגם, װער ס׳װײסס ז * ן קוניינםק-םעוטער ענדיקן זײערע גוסם• שפילן ם־די ש״נגןלד *ין סעם *ורנ*ך■ װעי ס׳װעס װײםער ד*רם *ויפזרעםן, *יז *וםנ*ק*נט. *ין םק*ל*-םע*טער (װורשע—רירעקעיע םשה ליפםון) װערם *יגס נענענן * נײע **רשסעלונג .רי לענעדיקע יתומים׳. ס־טיעסן *ייף נ*ס*לי• ליפמון, נורםק:•פישעי, מ*ניעל*, עני לים*ן, מ. ק״זערןװיסש,—רי םענער: ס. ני*נעעקי, ש• װײנ• סרויפ, :יםן *װײנ, י. םישע־, מ. ר*סשסיין *ון די םיעריקע שושנהלע ליפםון. *ן *ייםערגעװײנלענן עיפ*לג ה*ם חיהלע גר*נער *ין *ירע *ײגינעלע פ*לקס-לירער־ק*נעעיסן. ם *יז נ*מת * װאונדער: נײ דער *יעםיקער שװערער ע-ט ח*ס ז• ניז *הער נענעבן *ין װורשע 4 ק*נ• עערםן, *ץ ל^דז — 3 קזנעעיטן■ רער לעדזער ,עירם״ (*ננ.יסשה ביןרערזןן) קלײנם ז־ך *ייף גןםפשעילן ק ץ װ*רשע. — וער• װײל ם־עס *ויף דער ,וירם׳ *ץ * נײער פערםער פר*גר*ס. נ*ך * לעננערער קר*נקײם *יי *ין נױ״יןרק געפט* נן *ין עלסער פין 54 י*ר *ײנעי פון די ••*נערן *־יפן נעגיס פון ײדישע־ סעוסער־קונםם יעקנ הןנשםײן. יעקנ ה*כשםײן ש *מם פין נע• םערוכיע■ *. םומנעיג שנײדם ל*רנע־*קיענץ *ץ ריגזװ- זײן ,טוינער׳ הןס שט*רק *ויםנענומען• ד• ,װילנער-םרופע׳ (די װינער, דירעקם*ר רוד נעלס ־סטער, לײםונג — *. שטײן) פירס אינס *ויף: ד. פינסקיס ,דער *וני׳, ש• *נםקיס .ס*ג *■ן נ*כש־, ו• הירשנײנס .דעם שםידם םענםעי״ *־ן * פיעםע ,דער ם״װל לוכס״. םעס-על גןלדיננורנ *יז *ױסגעםר*סן *ץ לןנדןנער •*װילי*ן״סע*סער פים גרויס עיפ*לנ *ין קולס*נ*װיסשעס * .ם*לקסםימלענער פיעפע״ ,*ץ * רומענישעי קרעשםסע׳• די ל*נד*נעי .די פ*םם' *•ן .די נײם׳ זענען פול מיט לױבגעזננגען װעגן דער שפיל פונם *יט-סס• די נװײטע ויעסע, *ין װעלכער ס. :*לויננורנ םרעס *ויף, *יז .י* * ם*ו, נישם * ם*ן״. ג*לדיננורג װערם דערװורס *ויך *<ן * ערנסםערן רע*ערםו*ר. פרץ פ*רקישעס פיעסע .נישם געדאגהם׳ (*ן *ויםסירלענע רלנענזיע געװען *ין די ,לים. נלעסער׳ נימ. 343) װערם *ינס געשוילם *ין רוסישן טעוסעי *ין םןםקװע (געװ. ק*רש). קלוי• י*ננ *רעט *ינס *ױף *ין נעלניע *ין *יר נוקונטן רעשערסווי. רעדאקטןר נחמן מייזיל ג׳7מ;; ם^רשט-ער ם־ן פארש-ידענ׳ג אי::סיטר*יז3ס, ס׳זי״נען אייך *בגעקומען שײןטלעמ נצגייםונגען י פין פארמײרענע שטעס. ,פאריזער הײנט״ סײערם דעם 23סן יאגי** דעס רסן יארסאג פץ זײן םעגלעכן דערשײנעןי לכבוד דעס ײגילײ װערש *רייסגעגעבן ו ײם״סוב- ניפער. . אין עלסער סון 63 יןןר איז אץ װין גע• שטזןדבן רער באקאנםער ײרישער מאלעד םארםין גאטליב. וי• זײנע עופײנססן במקאנסע בילרער געהערן ,״דער פאגראס״ (אץ לעמבע-ג) אדן .דער כיתל פערבי״. מארטץ גאםלינ איז געװען א מיטגליד פי.ן דער באריפסער ײדישער מאלער״משפחה יין פוילן. זײן געניאלער כרודער מויריורי ג$סליב איז געשס$רבן קורץ פאר דעי מלחמה. זײן אװײשער ברידער/ לעןןפאלד גאסליב* הןןס זײן אטעליע אין פאריז. די ױבילײ פײעריגג לנב־ד לא:אר קאהאן א־ז אד*רך זײער אימפאזאנס. אין באר ,״*ענסראל״ זענען זיך עינייפגעקומען איבער ססג םןןרשםײער פון דער ליסערארישער, זשדרנאליםסישעד, *רסיםסיי שעי־ און געזעלשאםטלעכער װעלט. דער פארזיעער מיך באנקעס איז אייםגעקליכן געװארן נח ■רילואקי. כ׳האבן געהאלסן רעדעס און באגריסונגען אין אײ• גענעם נאמען און אין נאםען םון םארשײדעגע קול• ס*ר״א*נסםיט*עיעס און געזעלשאפטן אלחנן זנײסלין, ל. דרײקירס״ מארק ארנשטײן, זשאק לעװי, ש. ה־דשהארן♦ ש• װאגמא,־* נ. מײזיל, ח. ראסנער, יאנאס סירקאװ, מ. ױבילער* נ קארלױסקי, ז. םע• ג.לאװיםשן לעא פינקלשסײן/ י. נאזשיק, פ. נאדעל• םאן, א. האלסערין, ליריא ■אס*עקא אץ אנד. אץ א לזנגערער רירנדיקער רעדע האס לאזאר קאראן גלענסםערס אויף די אלע באנייסונגען. ס׳זענען א:*.עקוםען םיל דעפעשן און שריפסלעכע גאגי סובגען. שבת׳ דעס ן/#3 איז ■ןרגעקימען א ראיאן־ קאנסערעגץ םין .ש־ל־קרלס״ אץ װלאגלאװעק. רי ראיאן״קאנזעיענץ איז ציזאמענגערוםן געװארן אץ *וזאמענהאנג מיס דער פאישםארקמער ארבעס אין װלאגלאװקער ראיא*, װי אויך אוליבן עסענען א רײ נײע אנשסאלמן אץ דער ■ראװינץ ארום װלאעלא״ װעק. א־ן דעד קאנםערענץ האט זיך בגסײליקס מנר דער גענסראלע דער ה׳ א. גײאדזענסקי. דעד ײד״א האס מזל. ס׳האט שוין געילאלםן גאר שמ*ל מיס דער הײ״־אריקער םיבסיריע ■יבס װאישעדע,־ שסאס״ר*ס לסובת דעס ״דישן װיסנ• שאסטלעכן אינסטיסוש. אדאנק די גאפײנגען ■ון די װאישעװער ײ״װא״םרײנט און אדאנק דער אינ• םערװענץ סין א רײ יאספעבער איז אויך אליף הײ״יאר באשםימט געװארן דורך דער בױדזשעס• קאפיםיע א סיבםידיע םון 10 סויזנט גילרן. די באשטימונג דארף נ־לך גאשסעסיקם װערן דורך רעם שסאםיראס. די ■יאגע װעגן אנרלםן די געגליאנע״גאם אין װארשע אליף פיגעס נאמען איז :ןך אלץ ניס דערלײדיקס. ■רץ, — ראבן געסענהם די ש״ײק״ליב• האבער״, — איז געװען א בסזינגער םץ... חסידים* און דאס שמעקס זיי נישס. ס׳איז װידער איבער• געגענן געװארן אין א קאמיםיע, װאם זאל סונסגײ גאסראכסן די ס-אגע• עס האס אנבעהײבן ני ךערשײנען אין װאר• שע ן נײע חידש״שייסם .סאלקסהילף״, אחנאן םאר די בםילותיחסדים״קזסעס אין סראגן םין סאגיאלער םארזארגוגג אץ ■וילן. ליטעראטור און קולטור אמף דער געמײנואםע־ ױגינג פובס .*דארשע״ װעד ײדיסן םע״ן״קליב מים וימן רײזען, דעפ פאר• זיגער םון װילנער פעץ״קלוב, איז אײםגעהערס גע״ װארן א גענ״יער באריכס װעגן דעם ײדישן ■עין״ ק־יוכ אין נױ־ייארק, װי אײך םון װילגע. נאך א לענגערער ײסקיסיע אױ כאשלאסן ג<װארן בובויש״!־ר־פן אין װילנע אייף פרײסאג דעס 23סן א־ן שכת דעם 24סן יאנואי א בא-אםינג, אײף מעלכע- ס׳װעלן גרינדלעך כאהאנדלם װע-ן די אילן און אויפנאבן פץ ײדישן פע״ן״קליכ און ס׳װעלן אויך דיםק־סידס תעין די אקסיעלע םראגן אץ פראבלע״ מען םון דעס ײדישן שאםן גכ5ל אין ײדישער ליסעראסור בפרס. או דעי באראסינג סאײם ארויס די סארװאלע־נג ם־ן װאישעװער ײדישן פע״ן״קלוב, מי אי־־ך אײניקע פיסגלידער סין םע״ן״קליב. אין הײנסיקן נומער איז ךא א♦ ארסיקל װעגן דעי פא-שסײענדיקער ■עץ״כאיאסונג. דער ײרישער ■ע״ן״קליב אין װילנע האס כאקימען א ברױד סץ דעס םע״ן״אענסעי אץ נירער• לאנד, סץ אמםסערד6ם, אז ר<ר קימענד־קער 9םער אינםערנאניאנאלע- קאנגרעס פין די םז־ן״קלוכן װעס אסגעהאלס; װערן״ לויס דעם באשלים פין דעם עקזעקוםיװ״קאםיסעס םין דער פעץ״םעדע-אביע׳ אץ האאג דעס 24-22 ױגי 1931. דער נידע-לענדישער ■ע״ן״קליב, װעלכע- ארכאניױדם דעם דאזיקן קאגג-עס, בעס דעם ײדישן פע״ן״קלוכ בואישסעלן אץ םשך סין װינסער, יעדנסאלס ניש שפעסע- םינס ערששן אםריל 1931 זײנע פא-שלאגן בים קאננ־עס• לויס דער איניביאפיװ םץ אינםשיס־ם םאר ײדישער קולשור װעיס א־יםן 1סן פצבױ*י בונוים• גע-וסן קײן קיעװ א ײדישער פילאלאגישער קאנגרעס. א שסא-קן אינסערעס ריםטיאריים דער םארשלאג מעגן אײנםירן דעם לאסײנישן *לף״נית אנשסאם דעם הענרעלשן אץ אלע ײדישע אליסנאבן אין סאװעס״ר־סלאנד. די אנהענגער סון דעם םארשלאג װײזן״אן, אז דאס ײדישע לעבן אין באװעס—וסלאנד שסיצס זיך אויף נאר נײע יס־דות. די ײרישע בא• שעשטיקינגען האבן םארלארן זײער םםעגיםישן כא• ראקסער. די לעבנס״סארםען םון די ײדישע מאםן װערן אלץ ענלעכער ■ו די איגעםײנע לעבנם״םאר״ פען און דער אײגנארסיקער ײדישער אלף״בית איז אן איבעי-יקע ואך. די אנהענגער םונס לאםײנישן אלף״כית װײזן אויך אן, אז אין םערקײ האס דאס פארבײסן דעם אראכישן אלף״כית דורכן לאםײנישן געגעבן ■אז*סיװ< רעױלסאסן. דער ײדישער םילא״ לאגישער קאנגרעס װעס אויך באסראכסן די סראגן װעגן *רויסגעבן א ײרישן אקאדעפישן װערסעי״ב־ך און א דיאלעקסן״אסלאס. עס װעלן אײך באהאנדלם װע-ן ■ייאבלעמען םין אן אײבהײסלעכן אייסלײג, •ינקסאאיע און גי־אםאסישע סערמינאלאגיע אין די ■רןגראמען םץ דער ײדישער שםראך אץ ליסערא־י סור אץ םיטלשולן און סעכניקום. די לאדזער אםסײלינג סון דער םאלקם״ביל״ דונג״ליגע אץ •יילן האס שבת דעס 10סן יאנואר *ײנגעארדנס די סײערלעכע עסענונג םין א סאלקס״ נינליאסעק א. נ. סין ה. ד. נאמנערג. אין דעם אייפריף װענן דער גײ״געג-ינדעסער ביבליאסעק װערם *״א בעזאגס נ .ס׳םילט זיך שוין לאבג דער דיחק םון א םאלקס״ביבליאםעק אין לאדז, װ*ו דער ײדישער לײענעד זאל קאנען זיך כאקעגען מים די װערק םון די ײדישע קינםסלער״. או דער עפענונג זײנען