Literarishe bleter · 1931-01-23 · 4 (23.1.1931) · p. Seite 69

זײט 69 ײטערארישע יייעמער נומ. 4 (351) ־״1 אהרן מארק / װילנע דדאמ^פישע װערק פון פאליק הײלפערץ בילדער אירע, אש״ן םצענ״ט .לערר): דאטעריא■־ צ־ אנרטן סצענ״צן לערק א*ז דא םאראן אינעתענוכ. 3 איז ױ •צטארקבטע ׳•*-*** 'י ״־ין א־ן אלע ה־: א־ז ״ק־כ־כ־ן מױמ־״ דאס ׳־סעד װאונדעד, אגר־ און עס א־ז בוך; ד־םסטע ואך א־נט דער בינע ־י ־אז־קײ םאר נ־שט אויס ■ נוצט דאס ״ױשע טעאטעו ױב- טרא־.עױע. דער :ױקע ה־פטאר־יצע ק-ודק עכטע, שײנע, שטארי יעא׳ ■•װ־ סצענ־־צע װערק, ו ױ פאד־קע : װ־ א־ן טער האמ אויך דא, האט ׳עע: איעד דא איר :־נטע־עסאנטע און א ל־זירכ אדעדד-־יבענע פול ג־ שאפן ־עכע־-קע, א־־נכעכעבן : ז־ך א־ט או־סכעצײננ א־ך ־ט :״עד צראני־ס, און ׳״נען גדו־ס מ י־אס ז בלזמ־קע כעשטאלטן, נ-א־- :ע מ־טן זעילכן : ה־יא: כעלייעכט די מאל האב צרט דר־טן צװ־ ־־ע־ בא־אנ־י^צע די £׳ שטן מאל. ם עד כאםטן אטעט, װ־ צו ״שע ױ כרז־סע ױבטע; טאם׳ דעד נײט־קער װערק אנטפלעיןן נישט. א־ן הער ק־כ־כ־ן מדימ־״.;ט פא־ אונז מעלות, װאס עט אנטפל־עק;ע־יק ־איטן פאר א־י ט־ר באקאנט, און ס״זשעט פין װערק א־ז :וט איש דא צו ב־ענכען. עם איז אבער :־א־ - און זייער ל־נט־ק - ז־ך אםצו־צטע־־ן או־ף דער א־דעע א־ן יןאכ־פאזיצ־ע פון ״דינ־כי; בזרימ־״. נ״צט הורדום א־ז ד־ ה־־פט-נע־טטא־׳ט א־ן לערק, נ־־ערט- די ק־נינ־ן מר־מ־, די טאבטער פון די ה־טטונא־ם, װעלבע האט ליב א־ר םאן, דעם קינ־ב הורדום, מ־ט א װאונדערבאתער, ־נוטאלצער און ט־ראנ־־טער ליבע ביזן לעצטן אטעמצ־נ, ב־ז דער העבסטעד רם־־ת״נם־ט. זי װיל ראטעלען הורדוםן, - אנער ני־טט נלו־ז ז״ן לעבן, נאד א־־ך דין נײםמ, װאם נ״טיקט זיך א־ן רו: און זי כ־ט ז־ך אונטער מ־ט פױ־ד דעם פאטא־׳־זס סון א־ר נו,־ל, לאס טראנט א־ר אנטקענן דעס טו־ט. - אב־ צו באםר״ען הורדוסן פ־ן ר־ ־טלע־ ה־־קנד־קע פארדאבטן און ־טטענױקער אומױ־קײמ. ױ אידעע, לאס א־ז פארי קעדפערט א־ן א־ר נעיטטאלט, ראס א־ז דער העבערעד ז־ז פון י ס ו ר ־ ם. די א־דעע פון װערק װערט א־ננאנצן או־סנעס־לט ר־רך ־ער נעיטטאלט־ פ־ן רער ק־ניגין מױמ־, און ־אס מאכט פונם ־ערק א פוליטטענדיק־ײפע קינסטלעױיטע יטאפ־ננ. מ־ט אנדערע װערטע־, די רינינין מרימי, װי א פעדזאן, א־ז, אדאנק דעס ד־בטער, דער- לאקסן צו דער הי־ך סון דעד א־דעע, װעלבע זי פאד- קערפערט. און אפילו דער לעצטער, פאנטאסט״טע־ יטל־ס פון פערטן אקט ימען האט נעקענט ױ פ־ד ט־לן אנר־פן ״אקטך, נ״טט ״ב־לדער־, װ־ פ. ה״לפעױן האט זײ אננערופן* א־ז נ״טט ק־ן ױסאנאנס אין דער נאנצער ה־סטאױ־ט-־עאלעד ־ראמע, אויב מען נעמט אין באטראבט דאס באזונדע־ע ליבט. לאס פאלט אויף דער נע־טטאלמ פון מו־־מ־ - פון דער ־טיינער און דערד״־־בענער א־רעע אראפ, װעלבע ז־ פארקערפערט. אבער או־ך די אנדע.־ע נע־טטאלטן זײנען קרעפטיק און א־ן ד־ע־ מאס נעבראכט צװס א־־ס־־וק. מען מת אונטעױטטרײכן פאלק ה״לפעױנס באזונדערע מעלה - ד־ נא- כירלעכק־ט ס־ט װעלכע־ ז־ן בא־צאפענע נע־טטאלט .־עדט, האנדלט און באװע־.ט זיך. ע־ ט־־־בט נ־־טט א־בער, ער לאזט נ״טט דער נע־טטאלט אױ־נפאלן א־נמ־טן-דעײנען אין עפעם אװ־לדער פודיע- דערפאר, װײל דאס א־ז דראטאטי־ט, װײל א טראכע־־ע מוז האנן ־טטארקע אקצענטן... ז״ן ט־אנער־ע פא־מאנט נײטט בלויז שטארקע ה־אמאט״טע אקצענטן, נאר אפיל־ נרו־פע 'ם י ף) פאלק הײלפעױן האט א־ן ״װסף ױ לה ,ײינה״ נעיטאפן זיך אן אײגענע קינסםלעױעזע ה־־ך, אבאיטשימטן ניװאנ - ער הייבט זיך אבער זעלטן-װען העבער םון אט דעם ניװא, בעיק־, װי נעזאגט, אין ױ עײטטע צװ״-דױי בילדער. עריטט אין ױ װײ- טערױקע בילדער גיט אוױי דער אטעם םון אנונטאױיטן נײסט, לאם לײדט און נונטעװעט זיך, םאלט און דעדדצינט זיך. דאס דינען די זעלטענע מאמענטן םון אינטימקײט, װען דער נײסט װעחט מיד םון זײן א־ינענער ה־יך, םון זײנע אײננע מאנאלאנן און ױדאקטייטע מוםר- ױיד — א־ן ער זובם אן אפרו אין דער שטילער ליױיטער ה־טתםבוה. דער טיםער םדו־ער און טראניזם םון ױספם געיטטאלט איז נ״טט- דער-ערך יטטאדקער א־ן אט ױ יטטילע, אינטימע מאמענק, א״דעד אין די םאטעט״טע מאנאלאנן, װאס קליננען װי װײטע עכאס. נכלל װאקסמ ױ םאמענץ פון װערק פון דױטן בילד אן, װאו ױסף װערט װירקלעך ארײננעצוינן א־ן אנעץ םון מענטיטלעכע יטװאבקײטן. ױ שװאבקײט - דער מענט־טלעכסמעד םון אלע מענטשלעבע סימנים - מאכמ אונז נענטער און םאר׳טטענדלעבער ױםםס נע׳טטאלט, װאם האט זיך ביז איצמ אויף א פאמעטײט-דעקלאםאטארײטן אוםן נע׳ ראננלט מיט זיך און מיט ז״נע תאװת. און דא װאלט זיך װעלן צ־טיק אגאנצע ױי שײנע שטעלן פון ױ לעצטע ב־לדער - אמת-פאעט״טע שטעלן, װאס םיק ױ קאנסטדוקטיװע ליניע םון װערק כסדר בארנ-אדויף <װי דאס בילד אויף דער לבנד״ אשטײנער, ױ זײער שי־נע םצענע מימ דער העדטין און אנדערע>. װי אמוסטער זאל ױנען דאס כאו־- ליד אינם נ־לד אױף דער לבנד,: ״>ין 9 חירבה םון < װינס״גדל צװישן ירןב זוין סי$ק ליבן זיך סיר םכעשות כדם בסאלם נןק. אײנע נײם אים סומס״הויזן, יײנע — זײרן״רעק, אײנע קו*ט אים אין שייץ בזרדל, אײנע — אץ שסיץ עק. נןר דעד נןק# דער אלםןר תרח, רײסס ײד סין דעם עסריק, כו נא״כס דער בןק דער *דסה רײסס זיך *ר דזנר עיג״. בבלל איז ״ױסף ױ לז־■ ױינה״ נעשדינן אץ אי״נעס און רײבן ײדיש און א־ן אן או־סכעהאלסענעם סערז. נלױז עדטער־ױ־ז איז דער דיטם םון םערז נישט שװה-נשװד■ מיטן זאצבוי, - אנער טאקע נאר א־ן נעצ־ילטע עדשער. עפ איז שװעד צו זאנן, צ־ װאלט ״ױסף ױ לה רײנה״ נעװען :ום פאר דעד בינע. דער םימיאליזם, ױ אםטע און גענונ לאנגע מא- נאלאנן, ױ אםמע אבסטראקטקײס ־ זײנק םאר דער בינע ערנסטע חסרונות. םארקערט, װידעד, דאם בילד אויף דער לבנד״ ױ סצענע מיט דער הערשץ, ױ באראלע און האלב-מאסן-סצענעס אדעד ױ פאנ- טאסטישע עסיזאק-פינוק - ױנען נראד זײער סצעניש. םאלק הײלפעדץ וױיסט נ־שט אלק ױ קונסט - אדעד קונץ - צז פא־װאנד- לען וק װערק אץ דעזשי, װי עסז טוען אםטםאל מאדערנע דרא- מאסוהנן - און דעױבער איז עס אפהענגיק םונם ,־עזש־סער, צד םאכן סון דער הראמאסישער פאעםע, בעיקד םון ד־ ע,־שטע צודי