Literarishe bleter · 1931-01-23 · 4 (23.1.1931) · p. Seite 68

(351) 4 ליטערארישע בלעטער נומ. זײט 68 אפאן מיה א פאנקונן םון צוױי אלשע אייער, שאנסיניאן און אשטיקל טאטיראר — דאט אױ, פא״נזטייט ויך, ״נאטױרמארפ״. אנער אמיירל א־ן אנעקעטטלטן פאלטא ניט א דךה אויפן םענדלי און זאנט צו איר נאנלייטעד: - א־ך קען זי, דאם איז זײן נרודערם םרוי. זײער ענלעך. דער םענטיט מיט די לאננע פים קוקט אויף די בילדער זײער פארעקשנט און ל׳אננ, דערנאך ני־ט ער דו צוש םענםטער און יגנ־ייבט עפעם אריין מיט אן א״ביקער פעדער אין אריק בינעלע. ראש פניש װערט איש װאש-אמאל אומגו׳יקלענער און פאראומעדטעד; װײזם אײס, אז אויף אט דער אויםשטעלוננ םון רי בונטששע פארבן ונאט ער ױך ענדנילטיק איבערצײגש, או ער שױנ צו גארנ״טש. אין די זאלן, אזוי נוט ױי אויף דער יאמ ־טט״ט אשוטארקער נעיטטאנק פין בענזין אין שימל. אױף צענרליקער ל־יױנטן װילן ז־ך די •מאשן פארבן א־ו־סרײסן םון דער אומעטיקער װנ־קלענקײש, אבער זײ פאשקודזשען זי נאך מערער, קאנען זיך נײטט קײן עצה נעבן. די בילדער איבערצײנן, או די קונםט פון ראלער*, ,ױאש דאט פארלארן די בײטוםריקע מענלעכקײמ צו פא־שענעק ראם לעבן, ניט זיך אינטער דעש מנושמדיקן כוח פ־נעש לו־פנייקן טאנ, אבער אז ױ בונטעױעט זיך נאך אלץ קענן אים, פארשטעלש ױך מ־ט ״נא־ױקײמ״ און שאפט נא־ישע שאח׳טן. אן אומעשיקן, שלענטץ פא־ די קינםטלער אײנױרוק, מאכט דער דאױקער בונט פונעם ױינקל אחיס. כאשש די אוינן זײנען שוין מיד פון דישחאדמאנישער בונטקײט פין די פארבן, מיט די היסטעחשע םלעקן, - אבעד נאך דעס דאזיקן באזיך װחן ז־ך אויס די נאשע נאםן פון אט רער ששײנעתעד שטאש נאך פינםטערער, און די נאנצע שטאט, דאנט ױך, אױ אדע- קאראציע עו דעד טראנעדיע, װאס אירע אויסםירער האבן םאר- יטפעטיד,ט אנצוהײבן די שפיל. אנחםע א־בעשער נראבש אױם אױף רעש פלאץ אלאננע נחב, באהאלט דארט אברײטע רעד. אצװײטע נר־פע צעקלאפט דעש אשפא־׳ט םיט ברעכאײזנם, ח דחשע גראבט אין דער טיפער קאנאװע, פארלעננעדט ױ. מען אדבעט שווײננדיק ניך, פארביסן, םון אונטער די רעתד םון ח אויטאס שםחצט או־ף זײ םליםיקע בלאטע. סיששײען צװײ פאליציאנטן אין פע- לערינעס, גלײך װי בײדע װאלטן זײ געװען איישנענאסן פון איױן. םידאנט זיך, אז זײ פאדקעדפערן ח רויקע נלײננילטיקײט פון ח פארבײנײענחקע אין פארבײפארנחקע תושנים םון דער יטטאט לנבי די מענטשן, װאש ארבעטן פא־ ז״ער באקװעמלעבקײמם װענן. דאש גחיסע, שװערע הױז אױ אנגעפ־אפט מיט נעװער, מיט לאס דאש פאלק םונעש דאױקן לאנד האש ״פארטײחקמ זײן פחי- ה־ט״ אנטקענן ח םעלקער פין ח אנרערע לענדער, ױאש האבן, װ־דער, ״פא־טײחקט זײעי פרײהײט״ אונטערן דדוק םונעם פאלק פץ יע- נעש לאנד. דא קאן מען זיך זאט אנקוקן און אנקװעלן םון ח אלע פארמען פ־ן מארד-מנשיחם - םון אפשושן רראנג, ארומ־ נעשמידמ מיש אײזן, און פון אםײלנבוינן ביז אקױלנױארםער און אן א״שטער־^יש-לאנ־״ן הארמאט מיט אן אפגעחסענעם עק נאו. ח- טע־ישע נלי-י״ן א־ן הײנטצײט־קע כיקסן, שחע,־דן, קינז־נואי׳ן און באננעשן. מיט ױעלנע מק קאן ששענן, האקן, זעק. חער אסך זאנן ז״נען נעמאנט געױאק קינשטלעחש, אבער בנלל אײ עש א חזיקע צאל קא־׳יע-י״עװאק מעטאל. םיװעלן פא־י״ יארן, ס׳װעט ױך אפשפילן יענע, די לעצטע מלחמד״ װאס װעט פא־טיליקן ח מענ- לענק״ט פון מאשן-מא־דן, ױאש זײנען אזוי נוציק פאר ח אימ- פעחאליסטן; א״ף אש דער אױסשטעלוננ ױעלן קומען קינרער, און סיױעט זײ חער שװער זײן צו נלויבן, אז זײערע יײדעם, ױאם האבן אלײן נעלעבש אץ הונגער, האבן נעםטרט אן אומגע- הײערע צא־1 סיטלען און בוחות דעחיף, כח צו םארטיליקן אײ׳ נער דעפ אנ־עק. םץ ריסחי ל. גאלרין• (ם ו ף ק ו ס ם). נעש פארםוך און חיבט-אפ מ־ש אשמאטע די מ־ש די כלאשע בא- שפחצטע שױיב פ־ן רעד װיטחנע. - אױ־אי. אבער — נינע־ נינער - יאנט א־ש אקלײן-קײלענ- חק מש־תל, ״אש ש־ט״ט ב״ דער טיר פונעש נעשעפט. א לוויה-פראצעם־ע א״לט זיך אויך. שװא־צע מענטשן אין צ״לינ־ערם פירן נא־ דך ״עזונטע, שװאחצע םערר,;ײען אביםל צו ניך; קענטיק, או ז״ נעמען זיך שטא־ק צלש הא־צן דאם, ױאס אין אזא גחישארטיקער ש־טאט, אייף אזא חיבער;אש מוזן זײ נעבעך באי״־ײטן עפעש איינעש, ױאש האט נישט נעקאנש זיך פארנינען א״ף א ײ״טישע־ע־ לדיד״ ראש שױא״צע רא־ טחישלט פיבערנחק מיט ״• העלצלעך אין שקחפעט •טטילינקעח־חט צו. אינעױײניק שט״ט אן אחן, אקל״נע־, אנעלעד, ענלעך צו אױאלױע. הינטער דער רא־ פא־ט אנע־־ננענער אױטאמאביל, לעבן רעש שאפער - א מענטשי אן אהוט, אלאננהאחקער, מיט אצעשױבעו־ש גחי בערדל, און דינטעק אויטאמאב־ל קלאפט ב״ו אמשיא-אױמא, פול מיט פעםע.־, ױאם פא־שפ.־״טן א־ים רעש;עשטאנק פון נעזאלצענע פיש•; אויף די פעםער, צ״״ע־עקמ די אקםליען מיט אפלאנדעק, זיצט אבחור אין אצע.־אטענעש הוט; ער עפנט ס־מ ■עקל רי ליפן און קוקמ, ױי ־ער שאפער פ־נעש אויטא באמ־ש זיך איבע־צ״א־״ן דעש שױאותנן קאטאפא״ק און סי־״עראש א־ש; ער ש־פ״ט אױש אויפן :חק און ש־ייט עפעם ציס שיאפער״ — אראפ דעש חוט; בבור חמתלז — באפעלט שטרענ: א חקער, נר״שער מענטש, א פארב״נײער, ױאש האש איש אננעיאנט״ אבער קענטיק, אז יענער האט נישט ק״ן ש־ם ררך-א,־ץ נישש פא־ ק״ן םויטע, נישט פאר ־ײן לעבעחקע; עי ציש נאך אן שטארקער דעש הוט או־פן שטערן, :״י״ש-אן ־עש קאפ און יאנט דך אימםעדיק פאראױס, צעש־טופט ח מענטשץ מש ח עלנבותנם — ח הענט זײנען אים םאררוקט א־ן ר• קעשענעס פון א־״ומענעם מאנשל. ער אױ ענלעך צו אן אי,ענט פון אן עננלישן קחמינעלן ,־אמאן. אן אפ״ ר כראכעד, ט״ט - כררפט דע, נדיטה, ־ — א נארייטע אמאל אוי־ז צױ״ ראמײש ***** *(£ •*^**•*•%• •••*••••••■*•<■* **•*••*•*• ־־ ־*- '11 ך-,״ו- פא־ זײ... ו־ך נ־ש־ט ^ן•* ןן***♦•**^•*■•*• קינשטלעױ פון די דננע אייששטעלוני״ פץ י״ א־ן חזא־ין סישפאנט, •.*יי* — . < ן ליק בחוחש *••••• ••*••! <•* ב״אנקען אר־ש א פיס און ״ך א.,_ ,).ן״ע וענטש־ מ־ט א־״דױשן ש ד■ אבאטשיא;, אנ א ״אנ; פנ־ם; ח ב״נער פינעם פנים זײנען איבעתעצוינן מ־ט א רױטלעכע־ הױט. ־■ ק״לעב־־קע א־ינן חנען קדענקלעד אױסגע- שטארצט, ראב מ״־1 איי האלב-נעעפנט, צ״ן האט ער נחנלעביע א־ן אצ־־ נאל־ענע. ע־ מאבט ־עם א־ינ־חק פון דײער אן א־מ״ ־.ליקלעבז מענפשץ, אפש־י אױ ער יאר - א קונסט-קחטיקעד. די אימברחמנותחק-בונטע ביל־עי ז״נען נישט פאחדחקט, משמעו־ק ראבן ־״ די קינשט־יער י״עמאבט אץ גחיס אײלעניש, ױך לחלוטין;יש־ט נעקימעדמ ױענן רער אנאטאמישער חכשיקײט פון ח ליניעם פ״ מענטשלענן קע־פע־ און יוד״ן ח נללים פון פערשפעקשיװ. אג• א־י אפ־״, ־ע־ לינקע־ פיש אױ א־ר אױ*עלענקט; חאט אבער ־ער מאלער פאח״ינטפע־ט ־־ א״טלענקונ: ־ערמיט, װאס ער האט אי״ אננעטאל א•*? די ר*ל*צערנע זאקן אדץ *נדך ס*ט פארעדדן״• הײנע אפצאםן; .־ע־ ־1•:קער אױ הענער פונעם רענפן מימ א א־י־ נח־-באב־יעטערטע בײמער שט״ט ארויט הוױ, שטאדק צעשיע־ילט פין א שט־רעמװינט; אײן װינקל זײנס אױ א־ײנ־״עששיפט אינעד־נ־ק אחין. ד־ קלעצער פץ ח פענששער זײנען אויטי״עקחממ, פץ א״ן פענשטער קוקט-אחיש אמענטש אן אױעוץ, מש א מע- שענעש ױהער-אימ־■ אנשטאט א,־עבטער יאק. ב״ ח דארצלען פץ ״ ־..־י־ע בײמע־ שטײען העל-גחנע פלעקן, פונדערװײטנש זעען ז״ א״ש דױ נא־לע־ש; אבער שיקאן נאר חן, אז שיאיז פשוט גראז, נאר םיאױ נלאט נישט געװען קיץ צײט עם פונאנדערצומאלן״