Literarishe bleter · 1931-01-23 · 4 (23.1.1931) · p. Seite 60

נ ח ם * ליטעראריפע כלעבער נומ. י4) 351 א ד 1 יידישן פען־קלוכ אין װילנ*0 םונכם-צװײגן אין דעם ײדישן לעבן, - שיט ־ער שול, םרעפע, טע- אטער, מיט דער ײדישער װיסנשאםט. אבעד אה די םארגינדונג טדאי.ט אלויזן און צושעליקן כאדאנןטער, - און נאך נ־שט אלע ־־דישע שד־פטשטעלער זײנען א״ננעשפאנט א־נם שםאן םון דער שאפעדישעד ײדישער מאדעדנער ק־לטור. קודם-בל ארויםרוקן די פראגן שױפטשטעלעד און םון דעם :•ן. — און אװעקשטעלן זײ אין ל־עד;אנצע־ גדיים און די א־צט־קע באראטונ־. דארף פדאבלעמען םון דעס ײ־ישן שױפט ^.*•1 עם ־אדפן אינטעױעפ־דט װעק םך-הכלען פון אונזערע קולטור• ק־נםטלעד־שע דעי־גדײכוננען א־ן ױ אלע לענדער, װאו עם יואקםט און אנטװיקלט ז־ך די ײױשע ליטעדאטור; עם דא־םן אױכד.ערעדט װערן די אנכעװײטאנטע פראבלעמען פון דער ײױשער ל־םעראטוד און םון א־ר מרעגעד, - דעם ײדישן קינםטלעד, - עם דארפן אונטער- :עשםראבן װעק ױ אלע פאז־טיװע און נעגאטיװע דערשײנוננען אין אונזער קינםטלעױשער װעלט, - און עם דא־ף או־פנעקלערט װערן די לאגע, דעד ניװא, די םערםפעקטיװן םין דעם ײדישן שאפן. דער ײױשער ש־ײבער פארלירט אפטטאל די אחרות םאר דעם ״דישן װאדט, עד לאזט זיך אפממאל אויף דער ליניע פון דעס םינדםטן װידערשטאנד, ער ברענגט דערםיט שאדן זיך :וםא און דער ײדי- שער ליטעראטור. דערפון די אפגעלאזנק״ט, צעפלאםנקײט אץ לײכט- ז־ניקײט, װאם עס העדשט אין דעד ײױשעד קינםטלעױשער װעלמ. און דעד פועל-ױצא דערפון - דער תהום צװישן ־עם שױיבער און לײענעד. דעד לײענעד איז פילבאר, ער דערשפירט;לײך ױ געפאלג- קײט, די צערודערוע, װאס עם הערשט בײם קינסטלער, און ער לאזט זיך או־ף הפקר. דער שרײבער פ־ן זײן;״ט פארלירט דעם קאנ- טאקט מיט זײן;עברויכער, און עם קימט א םירוד-הלבנות, אכאאס אויפפאדעק דעם ״ױשן ק־נםטלער, אױיפלשן אויף אים קולםור- שאפעױשע לאםטן, אנצײכענען פאר א־ם װענן און צילן, - דאם איז אײנע םון ױ װיכטיקםטע אויםגאבן, װאם דארפן געםינען א קלארן״ אויסדרוק אויף דער פען־באדאטונ;. די באראטונ; דארף םעםטשטעלן דעם װײטערדיקן װעג םון תר ״דישעד פען-באװעגוע. .עס דא־פן אין דער פען-באװעטנג אר״נגעצויגן װערן אדע שאםעױשע עלעמענטן םון דער ״ױשער ליטעראױשעד .װעלט. און די אפגעלאזענע, טויטע עלעטענסן ךאו־םן באזײט־קט ױעק. עם דאדף :עמאכט װעק אן אלגעמײנע יײיניקונג א־ן אלע דױ־ פען-קלובן. אבער די רײניקונ; קאן געמאכט װעק ערשט דאן, װען עם װעלן קלאד פאדמולירט װעק די אויםםאבן פ־ן דעם פק-קלוב, ױ או־פנאבן פון יעדן מ־טגליד, זײן מיםיע, ױן התחײנות לגבי דער ״דישער ליטעדאטור, ״ױשער שפדאך, ײױשעד קולטור. אין דער םען-באװעגונג דארםן אויפנענוםען װעק און מ־ט אבאזונדעדער צערטלעכקײט דארף מען ז־ך באציק צו ױ נײ<ע- שאםענע ײדישע צענטעק־ דרום-אמעױקע, קאנאדע, לימע, לעמלאנד, דױם-אפױקע און אאדװ און אײן מאל פאר אלעמאל פוז מען קלאר מאכן אוגזער שטעלונ; צו די ײױשע שױיבעד אין ראטנפארבאנד. דאם םאזיטיװע, בויעױשע, או־פױכטיקע דארף מען או־פנעמק װי אױנם. און דאם שד־ייענױקע, העםלעבע, אוטװערדיקע, ײארף מען אפשמויםן, אפשליידעק מיט דער;אנצער אנטשלאסנקײט. אויף רער באראטונ; דארף אויםיעארבעט װערן דער גענויער פדאיעקט םון דעם ליטעראטור-פאנד, װאס מען טרעט איצט צו צו זײמ 60 * ז סייזיל ו ו א ר ־ט ע זצו דער באראטונכ פון דעם או־ף א־ן װארשע, איז : ״ױשץ פען-קלוב םארשלאנ פונם לױטן זל^כלו ז־לנעד פען-קלוב, פא״זיצעד פ־נם; ער זיצרננ מ־טן א;עמ״נזאמ װילנע או־פן •״נ צוגױפצץדפן אין מ־אםן געװא־ן דײזען, נא *גיי-* א־אט־נ; פ*; די כײדע ײדי״טע פעףקי ׳ א ^<י < - 24־טן ־אנוא זאלן פרן די פיידע י*ד**נך< פען״ץלרכן פאד־זא״טזננען אױשעד די יריר*- ״׳׳*1 מיטגרידעד £ין די ־ באט״ל־קן אױי ־ בא־אטוג; אוין ױ■ ײז יע־■ יקט ד־ פאעטן, עם״לםטן לוב, װאם פא־א״ני ״ױשער פען-ק .קלובן. דעד א• 1 <׳כ׳י ײ־ ^•■ ••••••••••—•<• ^•■ ■ א ן י-א -י*-ין א ן £ 7ן *א'. דד קדוב צד פיד גיפפידב עױ*ן נא־ כ ^־״ 1 <׳ ׳ <ץ- בעד 120 י ישער ייקט װי אפא־שם ־ך שו־ן באט״ו ער האט ז ־ע־ םעל <27־19>, װא• אננדעסן: א־ן ברי או־ף > פען-ק י■• *••* * * ״ױשער פען-קי־ב א־ז באשטעטיקט;עװאק, און א־ן אםלא (928 נ >, װ־ן <9׳:19>, װא־שע זסגסזי, װאו פיר ז״נען ׳;־־־;;עװען פא־טראטן װי גל״כבארעכט־קטע אנטײלנעמער. מיר האבן שו־ן או־ך באקומען אן אײנלאד־:; אויף ־עם נ״נטן םק-קאנגרעם, װאם װעדט צוני־פ-;עדופן הײ-־אר א־ן האאנ. א־ץ רעם א־נטערנאצ־אנאלן מאםשטאב האט דער ״רישער פען- קלוב מער-װ־־ניקעד דערפילט ז״נע התה״כות;. ער האט נ־שט װײ- ניקעד װ• אנדעיע פק-קלובן א־ויםבאװ־זן א טעט־ק״ט הן םאר ד־ קאננדעםן און הן או־ף ױ קאנמ־עםן נוםא. א־ן אדרבא, א״ניקע האלטן אפ־לו, אז כיד זײנען צ־-טעטיק און אז מ־ד נעםען דעם;אנצן ענין פ־ן דער פען-באװעגונג <שװין דאם װארט באװענונ: א־ז צו-נרױם א־ן צו-בױיט פאר דער ארבעט פ-ן ־־ פען-קלובן ז> צו ערנסכ. ז״ער װײניק ארער במעט :א־נישט האט דער ״ױשער פען- קלוב <ארער ױ ײדישע םק״קלובן>;עטאן אינעװ״ניק, בײ זיך נ־פא, א־ן דער ײױש־ע־ װעלט. די פען-קלובן א־ן װאדשע, נױ׳־אדק א־ן א־ן װילנע האבן;עפר־װט אנטװ־קלק או־ך ־אן איבעט כלםי-פנים. עם זײנען א־־ננעא־דנט נעװארן פען-אװנט;, פען-פארומם אין װא־- שע און א־ן נױ-־ארק, עם ז״נען פא־םעקומען פארש״דענע דים- ק־ם־ע-פארזאדלומען, ױ פען-קלובן האבן או־ך מקבל-פנים;עװק דא און דא־ט;עםט, ז־ך סתעםק נעװען מ־ט ־וב־ל״ען ־און, להםױל נ־ן הח״ם והמתיט, מיט לװױת. עם זײנען אפנעדרוקט;עװאדן טרו- קענע ב־ולעטענען און בלעטלעך, עם ז״נען;עקליבן;עװארן א־ן א־בעױעקליבן געװארן פארװאלטוננען און ראם :אר. ק״ן ברײטערע, ט־פערע ארבעט, װאם זאל :עװענדט זײן מיק פנים צ־ם ״ױשן שאפ;, צום ײױשן קינםטעלער אין צום ײױשק לייענער, - האט מען :מעט נישט;עפירט. און עם א־ז באמת אנדויםער שאד. ב״ ה״נט צו טא; נרופ־רן יקלובן בטעט אלע אננעזעענע ״דישע שױפמ- פען■ ז־ך א־ום; ױ ה״נטצ״ט־קע ־יױשע ל־טעראטוד און *טאפ װעלבע שטעלעד, שאפן. ק״ן אנדערער שטאם פין רעם מארעדנעט ילדן תט װעלבע ב• ן יעק לאנד באזונ- שױפטשטעלעד, ס״ א• 1 *— פ־ן אט פא־באנר דעזטא. דער פען- לענדער צוזאמען, איז אלע ם״ פ־ן דער איי קלוב איז די אױאנ־זאציע, װאם פא־בינדט אט די אלע 120 קינםט- לעד, ױעלכע האבן און מוזן האבן אלנעמײנע קולטור-קינםטלעױשע א־ן אויך פ־אפעם־אנעײע א־יפנאבן און א־נטערעםן. דער םען-קלוב האט ב־ז א־צט װ־יניק-װאם;עטאן ארו־םצורוקן אט ױ פדאבלעמען. א־־ם-נאבן און א־נטעדעםן םון דעם ״ױשן װאדמ-קינסטלעד. דער ״ד־שע־ ש״״בעד איז :עקניפט א־ן געבונק מיט ױ אנדערע שא-