Literarishe bleter · 1931-01-23 · 4 (23.1.1931) · p. Seite 59

זײט 59 'ל׳יטערארישע בי־עמער נובו. 4(351) קעדטאן דעלכעד האט א״עפ־רט מיש די ־,־'פפ־אקצ־עפ פ־ן פ־ם״ם- רעריף לטזבת אונזעדע ־נרלן. צ־ איז דאט :עלע;ן א־ן א״זע־־ע א־נטעדעפן אפצ״טטו־פן די ,־עבטע פועלי־צ־־ן און פא־שטא־־,; -עד< ר־ט דעם ״שזלקולט״? ל־;ט ־א נ־ש א:־לכול םון אן אלטן;־ג־ן - א־ מ־ד האבן :־ט דךן מודא פא־ א־זאלאצ־ע? ל־־.ט דא נ־ש א פאדבלענדענ־־ט מ־ט דעד א״גענעד :בודה, א ליי־בטז־נ־קע גאוזה מ־ט דעד א־־נענעד מאבט - ״מ־ט די ה־טלעך װער׳ן מ־ד פא־דא־פן?״. ד־ א־־אנ־ע םון דע־ גע־ט־כטע האט געב־אבט :־א־ איא ב־ורי ם,־־ז, אז ג־אד צוליב א פא־־־ט״טע- אדןציע מ־ט צוליב ד־ דאלן צוט ,־אד ־א :עקאנט אלעקזעצן ב״ ־*־; םען האג £**דיײ ט־־־ט כ־ט ד־ דעבטע פ״צ, א־ן צוזאמען פ־דן ־־ •ט־ל-א־בעט־-דאט א־ז מ־ש אונזער שול־בו־וט א־ן פו־לן, ,לעט מוזן צ־ זעען מ־ר ניט אפט, וו־ א־ן אקל־־ן ־טטעטל א־־ף ־עד פױל־שער םראװינץ גרינדן זיך איינצ־יט־ד, צװ־י ־אי־ענט״ט־ע אנ־טטא״ט־ן: צ־ד־ שזלכלעך, צװײ קיגדעדדװמען•. אי־נעד געהערט צזש בוגד, דעד צװ־י׳ טעד צ־ פ״צ, און ב״דע מאטערן זיך, ב״דע ־.וטשן - און דאט קוםט םאר אין דער זעלבער צ״ש, װען א־ן העכשטן אװ־״אן פון דעד ש,־ל-באװע;ונג, אין דעד שדל׳אנגאניזאצ־־ע ז־צן און אדבעשן האנט ב״ האנש םי־ ב־נדיםטן, ם״ ם״צ. צ־ ק־ען מען זיך פא־־טשעלן א גרעסעק אבם־רד און א גרעםע־ע עװלה ל;בי די אלגעמ״נע א־נט־ע־עשן פון ׳דער ־טול־באװעג־נג, װעלכע מ־ז דאך באטראכט דעק װ־ אענין א זעלבשטענד־קער, אענ־ן, װאט םאד ז־ך האט עד אגװאל־ ־יקע באדי־שונ; א־ן װאם טא־ ניט צונעט־טעפעט װערן װ־ אמ־ן ט,־״ף! און או־ב דעד ב־נד האט זיך לעצטנט;ע־טטעלט א־יף דעד עטך ן ״ ד־ ־נװ־׳-א־־-אנ־זאצ־ע על את־ פ״אט־פא־ט פון פ־־נצ־־פ־ע״ע־ דעטא־־אט־ע מ־ט אין זוטן א־נטעדנאצ־אנא״, מענ דאן ־מה וימה א־בערגעבו־ט װערן א־־ף דעמאק־אט־־טע ־שו־ו־. ״מ־ר מוזן זען אר״נצ־ו״אז; אב־של םר־־טע לוםט אין אונזעדע א־נשט־טו- צ־עש, - האט געפאדעדט מע־עש - און א:ב טוז םען צוציען ב,־־־• טעדע ק־ייזן םון שועד — ש״ פא״־ט״־מיטגלידע־, ט״ ס־מםאט־קעד, ש״ אומפארט״ן־טע, װעלכע ־טט״ען םונ־עדװ״טנם, װעלכע װעדן ממ־ט א־בעט דורך דער שמאלעד פא־ט״זשק״ט, ששויטן םון העד אפגעי מ־ד ז״נען ז״עד א־עט א־ן קדעםמן געדענקען, אז דא־ף י מענטש א־ז ,װ־כט־ק א־ן נ״טיק״. יעדע־ר או:זע,־ע שול-ט־עד האט ז־ך נ־ט;עװאלט די מערדדמ ס,ין התױאות. דאש אל־ן האט ז־ך ז״ או־ש;, צר די דאדקע העדן גאנ ־ד- —״י״ריי א״ט-פדענק״ט. אזא נ־ט כא־ערן, םא־עלטער צו־.אב צו אן אנדע״ זאך, װ־ װ־כטיק די זאך זאל ניט ז״ן. מעדעש שטעלט זיך גענויעד אם א־־ף דעש מע־קװערד־קן םאקט, ,װאס בנוגע צו אזו־נע א־אנ־זאצ־עש, װ־ פראפעש־אנעלע םאדא״נען און קאאפעראט־װן איז ־טו־ן לאנג אנגעװמען געװאק א־ן ד,־,־בגע- ש־דט אין לעבן ז״עד םזלע זעלב׳טטענדיק״ש, אן װעלכעד נ־ט א־ז אד״נטישונג מצד װעלכע ניט א־ז פא־ט״-א־תאנען. דאש א־ז דעד עלעסענשארסשער ילל םאד יעדער לעבעדיקעד אדכאניזאצ־ע, װעל- כע מוז ז״ן םד״ א־ן א־ר זעלבשטעט־ק״ט, און דאט א־ז טאקע דעד ט־מן םון איר שטאדק״ט און ר״םק״ט; בװגע אבער צד קולטורעלע א־נםםישוצ־עם װעדט דאט א־ן אשך עװטער, באזונדעדט א־ן די גרוישע שטעט לחלושין ניט אםגעהיט. עכ פ־ע־״ט ז־ך, צ־ רען האט נאך א־נזעד ־טו״-בא־ענונג פא־ די 18 יאר פ־ן א־ד עקש־םטענ־ן נאך א י :עדעכט װע־ טיאיז נעבל־בן אונזעװ באדעגונג האט באד־זן, םון ױ זאל ענט, : ,עבן פ׳״״ע ד; זאל קענען א־ד . -5^ -ו׳ ^><ן :וה, צו צ.י :־:;־־ סאיז געדא־ן. ץ איז א-ױט:עטדא;ז דעד פשק־די אנװלט עס דיי אפוטדופש־ת? װעמעש ניט א־ז א־נטעױ <•% •**■•*** ■4ו ״״ ו %*•% —** * * ו חו , •>**<%*** וי.**•.■*• < .<. א * ױאס דער אםדיענטיקײט, <וש, ם־ן םון דעט י< נען װעגן ,>.- :אד הויםטזע: ימעלע מנ־עזת, ע:ן פאר נאי' ׳װ ז־ך ניט א־־ף א־נ- דען אזא מאמענט, איצט, אין צענטעד, אונזער ־נװל־ א־ז דעם, פאר מזרא האבן פון אפהענג־ק״ט, פאװ ־נאלאנ־ע הער פם דעטוגנט• ירז ך נ־ט ד.עדט זי ט:דת. עס אז־־ם־ל ***•^ ^*•**^* ״י ־ ׳ י *י ו זעד ־ אזא ׳ע, ב״ ט;אגן ױעד צענטעד; ב״ אזא מודא-פש־גא״אגי ״אט װע מז :ע־וען מעדעט; יוף נאך ה־״ף. װען בט־קע־ ־ ***♦*.•*• ***** ■*** ױ < *■ 1 , /| | 5< פענ׳ וזױנע ישן מ־ט ־־ : װ־ל האש א״ג־־ יװע־ מוװא-פט־באלא־-־ע ד־ װאר- ׳ אז ־ד־עדי ^ען ד* איז דע״: אמעױקע א־ן צו א־ט א־ן — <׳ איניציאטיױ, יךן נז **■* ^ז•**■•****•* ••** *•**■• א.. ^,ו 11 ק ן קעז ז־ד *טעד.ס עד אױ־ט איז ■׳*׳ ו׳ ״א:ט צ.י טינה פא־: ־ג־עװעד שולן שט״ען א־ן אדזאציע א <י . ־־א. ■״ : ־־אב־״ ז־ו אין ,־ג־ע. עט קי־ן ענע :■א־נעם׳ ״פא־װעדטס״ מ־ט אפ״אמענד־קן פראטעטט, מ־ט אן א״דלמ־ ■ און א־־צט, אז דעד;אנצער ״ד־שער ־גװלװעזן װא• א־ז דעד גדו־שעד רוף, יעלבעד זאל גע- ם־קן װ״-־״עשד״ - שט״ט א־ן א;עפא־ פ־נען אן אפקלאנ: א־ן ־עטװ־דעד ״ױשן ־שוב, װעלבעד זאל מאבן צ־טעדן ־עטװ־העד ד־ש האד־;? מק װעט אנװ״ון א־־ף דעד איצט־קעד דעלט קר־ז־ש ב־טעדעד צייט, צ״ט פ־ן מאשן-אװבעטס״אז־ק״ט און אבעד פא־װאט ג״ט אזא א־ן דעד זעלב־קעד צי־ט לעבעד־קע, אזא מונטעדע א־בעט א־ן דעט ״דיינון װינצשאפט״עב; א־נטט־ט־ט, װעלב, ז״נע בו־עד האבן נ־ט;עלאזט פענטען מ־ט ק״נע ־נװש פארש״״נוע ...צ״ -ו ע״בן פקע קאמב־נאצ־־עט א־ן השבונות, דערעד, װאש פא־שט״ט נא־ ז״נע צ־־״ן און א־־פנאבן ׳ו*ו אהאנט ־ע• .ן %*, ן .י. _־.ה.ן ־. בלו־ז ד־ א־גאנ־ז־ד-א־בעט א־־ט דעט ״דישן װ־טנשאפט״עכן אינשטיט־ט קען פ־ן דעד גװאנדיעזער פאדא״נ־קטער סהאט געטױימט דע־ פא־שטא־- ־עד אליעמ״נעד ש־ל א־ז אל׳ן;עבליבן װ־ מען אננעמען פא־ אהתחלי־■ װעלכעד װעגן דןולטור״ארבעט, בענער מעדעש - געװען. עט א־ז אבעד ־ג״־ן לאנג צ־־ט, מען זאל ז־ך עדנסט פא־- טדאבטן װעגן א־בעדבו־ען די ־סודות םון אונועד שול-באװעגונ:, א־ן די עד־טמע, װעלכע מוזן ,לע־״ן דעש אקלעד געבן, ־א־פן ז״ן טא- קע חבדיט םון דעד געװ. מעדעש-םראקציע; ו״ מוזן ז״ן די ערשטע, װאם דארפן זען, אז ױ צװאה םון םאדשטארבענעם װלא־־מ־ד מעדעם זאל נימ םא־געשן װע־ן. באדן םאד אשויק בי״ר־אק־אט־זש. שוין מימ 10 יא־ צ־וױק האט מעדעש :עפאױע־ט, מען זאל װאש בד״שער עםענען הי ט־רן.• ״מ־ד ז״נען גיט ק״ן קלו־ז און :־מ ק״ן ק־־־זל; מוזן מ־ד ז־ך טאקע ם־ק אזו־ וױ עם פאדעק די באדעד- פענישן פ־ן אבר־יטעד מאסן-אװבעט, װ־ עם פאד־ע־ט ־־ קאלא- :אלע אויםגאבע, װאם שש״ט פאד אונז און װאדט או־ף א־ר ל״- ■־;:״. װיםיל האט מען גע־עדט און נעשױבן װע:ן דעד אזו־ גע- ־־םענער פארבו־י־טערטעד באזע םא־ אונועד שול־באװעגונג ׳ און אלע ז״נען געװען, דובט זיך, מסבים, אז דאש א־ז אן אומבאױנגטע נו־טװענױק״ט, - פ־ע־״ט^ ז־ך, פאדװאס האט מען געטאן םונקט ־אפויער, םא־װאש האט מען, .למשל, נ־ש;עקענט באפר־ױקן די םא- ־עדזננ םון ױ דעכטע ם״צ און געבן פאד ז״עד פאדשש״עד אן אדט אין דער שדל-אױ״אניזאצ־־ע? צ־ דען פא״מאגן ױ רעכטע פ״צ אזא;װאלױקן בוח, אז ז״ װאלטן געקענט אװעקשלעפן ױ שול-באװעגונג א־ן אן אנדער ױבטוג־.? און אויב ז״ האבן ױ םאדער־נג אדויםג־ע-;־טעלמ, האבן ז״ דאך װא־שיינלעך;עהאט אגעװיטן *״דונט זעדצו. .־־ האט מען געגעבן א קלער ,װעגן דעש, אז מיט אזא שחיט קען מען ־.פשטויסן אונזערע ס־מםאטיקעד און ס,־״נד, ס״ דא א־ן!װילן, ם״ ־ארט אין אמעריקע, װאו, למשל, ױ נאציא־.אל-,־אױקאלע עװלן. ״עלכע שט״ען אונשעד דער השםעה פון ױ רעבשע ם״־צ, שפ־לן א באד״טנױקע ראלע א־ן דעד שול-באװע־.ונג און םאדםאגן ענער- נ־שע און א־בעתעגעבענע שול-טועדס, װי, למשל, דעס ח׳ נחך צו-