Literarishe bleter · 1931-01-16 · 3 (16.1.1931) · p. Seite 47

זי״ט 47 לימעראיישע בייעטער נום• 5 (550) א ה ר ן ם א ר ק / װ י ל נ ע דראמאטישע װעדק פון פאלק הײלפערץ־) הארסאניעזע װעלמ פון כרויםעד, אלץ-אדלד.:עמע:־ ד י ק ע ר ל י י ע א־ן דעלנע־ ז־, די ־־ד־שקע, ש־לט ו־ך;ל־קלעך. א־ן ״,?םילות״ ק־םט צום או־םדרוק די םאלקש־נענקשאםט - און אששר או־ך די םעתענלענע בענקשאםט םונם ד־נטע־ - עו אזא מין ליעבנם־ און נעםילן־או־םדתק, און בנל¥ צו אזא מין לעננם-םארם, אין דעלנער מען זאל :ישט םוזן, נדי צו היילן א־ין ־ואונד, עםענען א צװייטע... אט זאכט עם העלענע אליין צו איד מאן אין םשומע, אנער רירנדיקע א־ן טיםע װערטער: .לאמ־ד ה־ינט פא־נעםן אלע זארכן, ה־נט איז מ״ן פא־־ נ־־םװםטע מלנה־שנת א־אפ צו א־ד הו־םדאטע... זעםטו, א־ך נין פדי־לעך. איך זיץ לענן ד י ר און קוק אױף די ל י נ ט. ד י ל י נ ט- מ ״ נ ע, א ו ן ד ו - מ ײ נ ע ד... מ־ד האט זיך;עדאנט, אז א־ך ז־ץ און װארט אויף א־יך, אויף דיר מיטן טאטן, אויף נ״דן... דער טאטע מאנט קידוש, די מאמע דערלאנכט דיד אהלק םיש: ״עמ מ״ן זון, זאל דיד װא״ל נאקומעןר...;־; מי־ן זוז... מ ײ ן זון... גלאנט אין ויך, שט־ל>״. ״תםילות״ א־ז נעיכורינן מיט ענטן ל־תזם, מיט פא־לינטק״ט און פיעטעט צום מאט־װ, איך װאלט כעזאגט.- עם איז אםארנ־ טיקע םיעםע. באמת, עם דעדט צום האדצן, הכם עם םעלט ־א דאס ד ר א מ א ט י ש ע, דעד שטא־קעד נעם־לן-־א־־םנדאך. ד־ ־אז־קע ,־ו־ק״ט װאם װ״עט פון דעד ״ד־־נזער טאנטעד און אםילו םון א־ד מאן, ל־כט א־נם נא־אקטעד םון װעדק: - דעד דינטעד האט םוף׳־־י־ם־ף אי־ דעאליז־דט ז״נע כע־טטאלטן א־ן אם־־א־• ז״ א־ו־םכענומען מחוץ דעם ק־״ז םון ק א נ ם ל י ק ט <װאם װאלט, אכנ, א־ן א ־עא־^יםט־־טעד ם־עםע נעװען אנאטידלענע ־ע־״״ינ־נכ צװי־טן אמ־טומדת מיט א פו־לי־טן כדאף, װאם נ״דע ־טטעקן דאך, מ־ט ד־ װא־צלע;, ״עדערעד אין ו״ן נאזונדעדעד, א״כנא־טיקעד א־ן צו דעד צ״״טעד ם״נדלעך־ נעשט־מ&ער םנ־נה>. ד־ דאזיקע אידעאלױ־רונג מאנט םון ״תם־לות״, א־ן אייניקע עדטעד, א םטיליזירטן םאלקם־מאט־װ, װאם אױ עדטע״װ״ז ני־טט םדיי םון נוזמא א־ן אומנאט־דלענק״ט. אזו־, א שט״נער. װאלט מען געקענט םא־װא־םן םאלק הללםעדינען אזא מין ײטםעל: ־א ,פאד ד־ דר״ ־אד, װאם א־ך נ־ן נ״ דיד אין װאלד, איז װען ס־־ן קלייד. כעלענן אייף מיר, װי ה״נט? - זעםט: - װען האט זיך מ״ן קל״ד אדאםנעלאזט אין אזעלנע םד״ע םאלדן, װי ה״נט?״. אויף װ־םיל דער ע־יטטעד זא־ן אין ־עם צ־טאט אױ אםאד״ שטעגדלענע־ און :אטידלענעד, - איז דעד צװ״טע־ א־נילענטע םט־לױאציע פון אן ענטן;עםיל. דעד זא־ן געם־נט זיך מד״־ץ דעד נאט־דלענע־ און םאלקסטימלעך־ענטעד ־טפ־אך םון ״תםי־ לות״. אזעלנע זאצן ז״נען אנעד םאדאן אין װעדק י״עד װ״ניק. ״תפילות״ איז ני־טט ק״ן ה־אמע א־ן רינטיקן און מאי־עדנעם זץ םון װאדט. דאם א־ז כינער םון אלץ - אםצענייטע אדעד א־נםצענ־ז־רטע דע״צ״לונ;, א סצעני־טע, עדטע־װ״ז םטיליזכ־טע םאלקם־ נע־כ״נטע, אין װעלנעד עם קומט צום או־סדדוק א יט״נע און א־נטע־עסאנ- טע ק־נםטלע־־־טע א־דעע. אזוי־ארום א־ז ״תםילותי' אי־ך םאדן םאלקם־ דעםע־טואד אכדוים געװינם, און ד־ ״ד־שע םאלקם־נינע אין ־טטעט און יטטיעטלעך דאדף אויםנוצן אט די ־ט״נע, םאלקםטיםלענע ם־עסע אנ־ ־טטאט שםילן — װ• עם ק־מט ׳^־־ם אםט צו זען - אלטע, :ודנע און װעדטלאזע מעלאדראמעם. 1 פון א םאד־כוידענעם נאדאקטע־ ז״נען די דר״ װערק, װאם כ״ען א־־ין א־נם נאנד ״ב״ אםכדונטןי׳. ,.תםילות״ איז א םאלקםטימ־ לענע םיעסע, ״ױםף די לה ר״נה״ אײ־אמאט״טע םאעמע;עשטיצט אויף א״די־טער לעכענדע, און ״קינ־גין מרימ־״ - אה־םטא־״טע דראמע. דער מאטיװ םון ״תם־לות״ - א םאלקם-כע״ט־נטע װעגן א ״דישער טאנטער, װאם א־ז מיט א־ד,כעלינטן, דעם ם־־ל־־טן:דאף, אװעק םון א־ר ״ד־יטער ה״ם, װאו־נט אם דר״ יא־ אין א װאלד, װ״ט םון מענטשן, און װערט מימ אמאל או־םכעטר״םלט נ־ז די ט־םעני־טן םון א נדױסער גע־טעעניש: צו יאיר אין ־טלאם װאנדע,־ט-צװ ערנ־יכןיה א ״ד און נעט, מיזאל אים דא לאזן נל״נן ־טבת. א־ן א־ר דערװאנט די םארבא־כענע - און אם־ױ־ דעױטטיקטע-נענק־טאםט נאך דער אלטער ה״ם און נאנן ה־ימ־־טן ־טנד״ א־ן זי אינםצענױירט אסי־ מואציע, א־ן װעלנעד ז־ ־טאםט ז־ך אויף א״ן יטנתדיקן אװנט ױ אילוז־ע ם־ן דער אמאל־קעד צ״ט און דע־ אמאל־קעד ה״ם. א־ן םלת א־ז דער ״תם־לות״־מאט־װ נ־שט• ק״ן נ״ער, אלן עד כעהער נאך צ־ ־ענער םאלקסט־מלעך-אידעאל־ז־רטער ליטע.־אטוד- טעמאטיק. װאם האט אינסם־ױרט ם,־צן צ• ז״נע װאוג־עדנאדע ״םאלקםט־מלענע כעשינטן״. נאט־רלעך, איז מיט דעד דעדמאנטעד ״אלטעד ה״ם״ םא־נונק א־־ך ױ דאמאנטיק םונם אמאליקן שנת- חן-רעקװ־ז־ט; און מען װא־׳ט אם־טד כעדא־םט :אכן, אז םא־ ה״נט־קן לעזער אױ םאלק דױלםעױנם ״תםילות״, נ״ :ק כאנצעד ענטעד םארקםטימדענק״ט, אהיפש־םארעלטע,דטעד ם־וזשעט, - װען נ־־טט ױ ש־־נע און ט־פע קינםטלעױשע אידעע, װאס ליכט םאדנא־ן אין דער םאלקםטימלעך-פױמיטיװעד ם־עםע. ״תםילות״ כעהעד צו ־ענעם .־אמאנטישץ םעױאד אץ דער ״דישעד ליטעדאטור-שאםונכ, װען ב״ם ״ד־שץ ױנטעד האט געלענט דער דדאנכ צו םאדהעדלענן ם״ דעם הע,־א־זם םץ ־עד ״ד־שעד װ־דק־ לענק״ט (אויך העלענע םון ״תם־לות״ פאדמאנט, װ־ א םאלקם־ םרימיטיװע, אבעד טדאכישע םיגור, איד העדאלזם ס״ די טיםע װא־צלק םון ״ױשעד ט־אױציע און נאצ־אנאלן א־נהאלט. די ק־נםטלעױשע אידעע םון ״תםילות״, װעלנע מאנט םון דעם װערק אן א״נ־ק-אקטועלע ־ט־אםונג מיט אן א״ניקעד א־ן אלגעמ״ן- מענטשלענער מעמאטיק, איז•. - ױ אינערלענע ש״נק״ט, גנורה און גאנצק״ט םון דער ״ױשעד טאנטער דעלענע, װ אם א י,־ ה ע כ ם ט כליק איז געװען צו נאהעםטן אין א״ן גל־קלענער הארמאניע אלע אירע נענקשאםטן און םדוימען - פי־ איד ליבע צום גראף, א־ר מאן, ם״ ־איד א״ד־עלע צוגענונדנק״ט צו דער ״דישער פאלקם־טראדיציע און ם״ איר װ״טאכ און בענקשאםט נאך דער ה״ס, טאטע־מאמע, בדידעד און שװעסטער... ױ ״ױשע ה״ם און ־ער קױםטלענער םאן- אמ ד־ צװ״ אומגעה״עד־װ״טע א-ן שדעקנױק־םרעםדע װעלטן, צװישן װעלנע עם ליכט, לויטן ״דישן װעלט־באנעם, אאיינ־קער און ט־םער תהום - די דאזיקע צוױי װעלטן העק אויף צו ז״ן מתיתת, ד־םאנאכס;, ז״ העק אױף צו םיק צזישן ז־ך א קאמף און װא־םן א״נע או־ף דער אנדערעד אן אימזי״ - נ־יעדט ז״ נעמען לענן אין העלענען, װי א״ן •) ס*לק הײל8ע*ץ. .כ־י *סגרונםן״ װילנע, 1930. װ לנ?ר 1 סון כ• קלענקין. 250 ד. *יגהאלם: מסילית, ײםף די לה רײנה״ קייניגץ מריהײ.