Literarishe bleter · 1931-01-09 · 2 (9.1.1931) · p. Seite 29

ליטערארישע בלעטער נום• 2 (349) זײט 29 האבן מיר צוגעלךאגן קעסטלעך םאר די קינדער צו דצן און ׳טדײין, און לייענען םלעגן ד אםט בײ די םענסטער אדער גא־ אן אדיט. די באצץנגען םון ױ לערער צו די קינדעד זײנען נעזען די ,זא־עמסטע און םריינדלעכסטע. אונז םלעכט אםט אויסקומען צו קײפן אדער ק־ען ערגעץ םאד ױ קינתר ש־ך און זאקן, קלײדדעך, אדעד שענקען ױ אלטע שטיזל און הויזן, אבי זײ זאלן קענען .זינטע־צײט :ײן אין קדאס (אזוי האין זײ אונזער שול גערוםן, אויך אין שטאמ א־ו אונזער ש*־1 געזען בא,זאוסט אונטער אט דעס :אסען>. אונזער שול האט אין שטאט גערךאגן דעס נעסטן נאמע;: א־׳ע האנן זיך נאצויגן צו אונוער דע־צץנגס״א־נעט מ־ט ױ זאױעטסטע סימםאט־עס. ױ קינדעד, זאס האנן דך נײ אונז געליע־נמ, האנן אונז פשוט םא־געטערט. אלע טאי. םלעגן קומען עלטעק פ־ט ז״ע־ע ק־נדער ז־ך נעטן נײ אונז, מ־ד ואדן אדײננעמען ו״ערע קינדעד אין אונזעד <קלאס> שדל. נאר מיד האנן בײס בעסטן װילן דאס ניט געקענט טא;, זײל אונלערע קלאסן ױנען שוין געװען םארנומען מיט צום־ל ק־נדער. זײ םלעגן אםילו לויםן צו אונזערע עלמעק םאר פראטעקציע. נאר עס האט גאר ניט נעהאלםן. :אך אונזער אזעקפארן האנן די שדל א־נערגענוםען ױ צ־ונ־סטן, דערנאך איז זי ארינער צו די בונױסמן, און ױ צױניםטן האנן :ע- עםנט אצװ״טע שו־1, א העב־עלסטישע. םדוק צו עםענען אזעלנע שדלן אין יענער צ״ט זײנען געםאנט געזארן אין ױ א־ומיקע שטעט׳ לעך נא־אנאזיטש, סטויםץ, גאראדעיע, זאמיױע און ניעסזיזש. ױ לעצטע איז גע,דען אגוט אײנגעארדנטע שזל, ־ נאר זעגן איר דעס צד־יטן מאל. ענ ז״נען אױבער דר״סיק יא־... און איצט, װען ױ מארעתע ײױשע םאלקם-שולן האנז זיך פאױטםרײט װאו ײק װאוינען אין קאמםאקטע מאס;, װען ױ ייױשע א־נטעליגענץ קעמםט םאר רער עקםיסטענץ און אם־ציעלער אגער׳ קענונג םון ױ שדלן, װען עס קומען אפט םאר צוזאמענםארן םון לע,־ער אין שול-מוער, װען עם װעק ארויצעגענן צײטשריםטן, זשזתאלן, װיםנשאםטלענע בינער, יןינדער״זיטותא־ין, םעדאגאגישע זשותאלן, זען מיר םא־מאגן אזוי םיל ױגנט״קלונן, ,זאס גינן ארויס ױערע אײגענע זשותאלן, װען ױ לערער האבן אזוי ם־ל ײױשע לעתביכער, מאדעתע טעקסט״נינער אץ טײערע ק־נדער-נינליאטעקן, װען םון ױ שולן און מיטלשולן גײט א־וים אגאנצעד נעזונטער אנטװיקלטער ױנגער דור, װעלכער הײנט שוין אן צו םאו־נעמען ױ פלעצער םון ױ עלטעדע, - ערשט א־צט קאן מען אםשאצן ױ קולטור״היסטארישע נאױיטונג םון אונוער עדשטער ײױשער שול אץ דער מיר, מינסקער גובעתיע. װ*יס ניט םארםארן, איז בײ פיר געבלינן אנװענק אן אלטע און צו דער זעלביקער צײט אסםעציעלע מעטארע: אויסלערנען ױ קינ״ דער דעם ײדישן א״ב, וױיזן זײ װי אזוי ײױש לײענט זיך און ־אן א־נערגק צו מעשהלעך. און, פארשטײט זיך, אז םאר מעשהלעך װעל איך דארםן א סך זונן און נישטעק. און איך האנ זיך דער ארנעט אינעחגעגענן. מיר האנן שוין פא־מאגט אײניקע ליטערא־ישע זאמלנ־נער אץ ײדיש, אויך האנן פיר שוץ םארמאגט זאמלונגען םון ױ װערק םון ממ״ס, ױק דינעזאן, םםעקטאר, שלוס״עלינס און םױ;. םא־ אויס״ װײניק זײנען שוין :עװען געדתקט לידער םון םדץ, םרוג אץ אנדערע. םאר לערנק שדײנן און םאר הײם״ארנעט האנן םיר געמוזט אנ״ קוםען צוס אמאליקן נױװנשטעלער. אריטמעט־ק האב איך באשלאסן לעתק לויט יעװטושעװםקי, געאגראםיע — סםיתאז, ײױשע גע״ ש־כטע - לויט דוננאװ. ױ אלע ביכער זײנען נעװען אין רו״ סיש. איך םלעג די לעקציעס אינע־ארנעטן אין ײדיש און אזוי ארוס אין ײױש לעתק ױ אלע געגנשטאנק. קינדער האנן טיר נאשלאסן אדײננעמען םון ױ סאמע ארעמע, און יעדער קינד םלעגט בײם םא־שדײבן זיך קױגן אקלײנעס ני״ ליקן טאםל םיט אגריםל און אבױװנשטעלער און אויך אתסישן לעתביכל. װען מיר, די םיר לערער, ױנען םארטיק געװארן מיט אונ״ זערע אלע םלענער, וײנען מיר צוגעטו־אטן צו דער םראקטישער אר״ נעט. מיר האבן נעדונגען אגתיםן צימער בײ אזאמד״פירער בײס עק פון שטאם, אויםגעהאנגק אן אנאנם בײס אױינגאנג אין שיל און אין נית-מדרש, אז מיר עםענען אשול, װאו מען װעט לעתען ײױש און רוס־ש, און מיר האנן אנגעהוינן צו רעגיםטױק ױ קינדער. װי געזאגט, האנן מיר ארײנגענומען ױ או־עםסטע קינדער, װאס ױעדע עלטעק ױנען אװעק אין אמעריקע אדער אנדערשװאו, קינדער יתומים, אדער װעמענם עלטעק ױנק נאזאוסט אין שטעטל מיט ױער א־עמקײט. מיר האבן ארײנגענומען ילוױ ױ, װעמענס עלטעק טיר האנן געװאוםט קענען ניט צאלן אםילו קק צען קאפיקעם א װאך םאר דער לערע. אזעלכע האנן מיר געהאט איבער״ גענוג. מיר זײנק צונעטראטן צו דעד ארבעט. דער צימער, אין װעלכן מען האט געקענט לעתק אײנצייטיק אגנ קינתר, אױ שױן נארניט געװק צונעםאםט פאד אשול-צימער. עס האט געױנט אי םאר א שלאםצמער, אי פאר א ״סאליע״, א־ן םא־ אן עס״צ־מער און םאר װאס ניט? דאם גאנצע הוױ איז נאשטאנק םון תם צמער מיט אםארהויז. און װאם האנן מיר געקענט קריגן בעסערס םאר צװײ גילדן אװאך? אין צמער איז געשטאנק אטיש, אםאד לאנ״ גע נענק און אפאר טאנותטלעך (אויך אםאר בעטן>, װעגן קו־יגן שזל״סעבל האנן מיר אםילו ניט געטראכט. םא־שטײט דך, אז דאס איז ניט נעװק גענ,יג םאר אדנזעת תלמיױם און תלמיתת. א. אלםי / ניו־יארק א נײעד ײדיש־דענעםאנם אץ אמעדיקע םילט, אז דער טי־־סטער איז סתם אן אפטימיסט, זאס האט ז־ך ל־ב צ םאו־ש־נוק מ־ט די אתענע רײד. תר אמת מוד דא געזאגט זערן, אז ױ קינות״זאגער א־ן מקוננים או־םן אונטעתאנג פון ײױש א־ן אמע־יקע שט־צן ז״עת ר״ד אויםן םאקטן, אויף געזונטע, א־נערציגנױקע ,־א־ות: ױ ײדישע נאס. זאו אונזערע קינדער ױיק ענגליש: ױ ײדישע שטונ, זאו צװישן ױ עלטעק און קינתר הערשט אשטארקע שםראכלעכע מחיצד׳; תר שװאכער םאדקויף םון ײױשן נוך - און נאך אזעלמ עכ איז שוץ נמעט אן אקם־אם, אז ײױש ג״ט״אונטער א־ן אפעריקע. דאס העחט א־ר םון ױ מערסטע אמעױקאנישע געסט, װאס נאפן זיך אראם קײן אײדאםע: דאס לײענט איד אתיס םון ארט־קלען אין אםעריקאניש״ײדישע ציטונגען. שוץ יאק, זי םיתדט און מישױיבט סנוח תס דאזיקן אונטעתאנג. אמת, װען״נישט-זען הערט זיך א זאחט םון נחםד״ או עם איז נאך נישט אזוי שלעכט, און אויב עס א־ז יא שלעכט, װעט עם מיט תר צײט נעםער װעק. אבער דאס נחמה״ װאחט אױ נישט אזױ םעסט, אזוי דכער, װי דאס ־אושדיקע זארט. מען