Literarishe bleter · 1931-01-09 · 2 (9.1.1931) · p. Seite 20

ליטערארישע גלעטער נום. 2 (349) זײט 20 םון די װעלמן ז״־נק ארױמעשפרונגען צוױי אנדערע װעלטן, די אינעדלעכע און די אױםערלעכע. דער עולם-האמת - דאס איז דער היכל פון מענטשן גוםא. יעדעד מענטש האש א ״יענע-װעלט״, םאר- בא-גן טיף אין האחנן. װיכאלד אכעד עד לאזט זיך כאאײנםלוםן םון אױםערלעכע זאכן, װי נעלט, תאװד״ ככוד אאז״װ, װערט םארשװאונק פון א־ם דער עולם-האמת... ער איז ניט םרײ נאר אץ אהםקר- צושטאנד. עם כלײבט אין אים ״די װעלט״ בלױז מיט אירע קא- פתזן און םוםטקײטן. דאס א־נערלעכע אין תם מענטשן םליט אתים און מאכט פלאץ םאד דאם או־םערלעכע. רעי מענטש װערט םאר- חומרר און ער װעדט שוץ אלײן כמעט אזא אויסערלעכס װי א שבײן אדער האלץ. אונזערע װעלטן ז״נען נאך ניט אױסנעשעםט. מ־ר קומען ערשט צו די װעלטן, װאם זײנען באשאםן נעװארן א־ן אונזער צײט אץ װאכ װעק א־צט גענויט אויף די חורבות ם־ן ת םױעדדיקע װעלטן. דאם װעלן םיר כאטראכטן דעם קומענד־קן מאל. (ה ם ש ך ק ו מ ס) ד י ם ײלונס . , סקקק״קל ג*ר די ״ליםקר*רי*ק גלקמקר״ םיװ״כ, א קנױל לאטעם, װאם האט םארדײשט דעם ק־וםנ־ק מיט א צ״כעלע, ז־ך אנגענומען םארן געזעלן - א מארדאװאניע א־ז עט, נישט קי־ן ױרתו כיבין שי־ן כאלר בל־נר און ײ ונואלעדעםט אן עוק־ן נאפטז ב״ אונזע״ע לאקאטארן ברענמ די לאמם א גאנצן טאנז - געטראםן אײף װעמען ז־ך ׳צו פא־קוקן - תאט דעד שוםטער אדאםגעשלעםט פון דך םב־עלצל, צונױסנעשטוקעװעמ בון װ״כע און שװאדצע שסױסן - םון עדשטן אן הו־בן זײ מיר נ־שט אן צו געפעלן. און װאם זײ טוען, װײסטו? כ־װעל תר זאגן דעם אמת, אז םי קומט מ־ר אײס צו בל־־בן א־ן שטרי אן תר, נעסט ם־ך אתם א םהד. װארנען ױנגע מענמשן א־בער דער טיר שו־ן באל־ א װאך, א־ן מען הערט קק םיםם נישט. און ד אױ :ראר א לעבע- תקע. קיםט ד אדי־ן - איז א שטיף, א לאך און װי ת *־עטן א־בעד ת שװעל איז שא װי ת מענטשן װאלט געזעםן ״שבעה״, צי געשלאםן... אז װע.י װייס װ>וס ת טוק דןןרט? דער שוסמער האט געהאלטן םאר איבעתק צד דעדםיק ם־טן וױיב א שמועם ביזן םוף. דא װאו װע־טער ד.אכן או־םגעפעלס האט ער מים א קריס טימ א הײב םון ת זמןםל, מכטל געמאכט דעם װ״ב טענות. דע.־צו האט דער ק״וםנ־ק םארשמעקם ת שטוב, נישט נעלאזט א־־נדק, כאטש לאב ױך סיטן תוצ לײזער האט צעבונק דעש זאק ק״לן, װאם ע־ האט געקױםט פא־ ת לאקאסארן, און אנגעקלאםט אין א תטיקער פיר: - קױלן, פאניע גראםז - אט ג״ איךז אין תר געעםנטער טיר, א״ן מענמש ואל דך קאנען ארױם- רוקן, איז געשטאנען גדאס. ת ארבל םונם גתיק העש־ל םארקא- שערט, ת האריקע הענט אויםגעשמיחט. עד האט א תק נעטאן ת ברילן ארםן שטעק, זיך געתבן ת שװארצע, טארזשס־דעטע אױנן א־ן תנע גאר ד־נע נאז׳םליגל תאבן ־אויםנעציטערמ. תד פעט- געשמאלצענער קרוםנ־ק דאם םריש-א״ננעלתמע קחי־ט, וו־אם איז שמ״נעד און א־יזן - א־ז תד ת־ײ־ן צו תם: ״אלע זאכן ז״נק טאקע דא, אבעד ת ״נ־ם-א־ך״-װעלט א־ז נא־ א אםשט,״אלוננ, אן אפשםיגלונג םון מק א־ך. ם״ן אײגענער ״א־ך״ כאשאםט תט ״ניט- א־ך״ אלם א) עזר כנגדו״. און טאקע דערפא־, װײל אלע װאס כאז־ק כאװאופטז״ן, ר״ה אלע מענטשץ, אלע ״א־בן״ קענען אזו־ זאד.ן כנוגע אלץ אנתרשם, קומס או־ם, אז א־׳ע צדזאמק ב־לוץ א־־ן נת־םן ״א־ך״, דאם א־ז ת אמתע װעלמ אץ װאם שפינלם אפ םון ז־ך אן אנדער תלט, װאם ה״םט ,.ניט-אינס״, א־נשליטנתק אלץ, װאט האט נ־ט קק בא־ װאוםפזיץ ארער װאם האט נ־ט קק שכל, - אין תם מוז א־״־נ- געתכנט װעק אקלײן ק־נד א־יך. ״מען האט געםרענט, - זאגט ם־כםע א־ן זײן ״װיסנשאפטםלע- ת״, - װאס א־ך כץ געװען, אײדער א־ך כץ יעװאק זעלכסטכאװא־םט (א״תר א־ך האכ מיך אליץ תדקענמ>. ת־ ענטפער א־ז: א־ך בץ איננאנק נימ געװק, װײל איך כין נ ־ט נעװען א־ך. תר איך עקםיםטירט נאר בעת ער האט זײן זעלכםטכאדאזםמזק״. י. אפאטא־כו ח 2 (ד ע ר צ א־ן א קעלער-שט־כ אױף תר א״זן־גאײ האט זיך תד פת- טארנן אנגעהו־כן מ־כ א פאר שעה שםעטער. ת נארנתקע תנט, אפגערךאכענע, נדתק־קע, האכן געשמ־עחט מ־ט תער פ־נםטערער נר־יכ וױ אמת־ט-קאפטן, נישפ צוגעלאזט ת דן כ־ו מ־טאנ. נאװאױנט דעפ קעלער האבן ט-עגעד, מי־ל־אתט און םאר- תכט־קפע פארשױנען, װאם תר טאג האט ז־ך כ״ זײ אנגעדע־כן כיט תר נאכט. א ״ד האט דא געקאנט אױםנק װ־ א ל־כ* א־ן פוגתםםװענן האט לײזער שדםטעד דך א״נגעלעכט מיט ת גוײם, יאק געלאטעט תעת ־כײך ת ט־ר כ־ם שוםטער האט דך געעפנט. תי ריגט־קער פראכט, א צעשױכערט-װ־יםע,״, תאט דך אױף אם.־־ער אר־־נגער־םן, או־ס־ געפרױרן דעם תח םון א גער״שמער צ־כעלע, תט שטא־קן תח םון פארכר־סן ״כ־ד-לײם״. תר װ־נט האט ם־טגעשדעפם לײ- זעק ם־ט צודי זעק ק״לן, י״־עםע־ םדן א־ט און צדנעתאקט ד־ ט־ר ט־ט אזא רצ־חד״ אז ת ש״כלעך האנן זיך צעק־־מםע־ט א־ן ת פענסמער. ת־ שדםמער האט א װא־ף געטאן ת קרלן א־נמ־טן שטדב. ת כלים א״םן װערקשיםעל האבן אונטעתעטאנ־צט. ער האט א װײלע ארײנגעהויכס אין ת שמ״סע פינגער און געםאםעט: — גײ דערשלאג דך צו א םד,־ל קרלן, אז םיא־ז אזא יקרות פ־מ א בלאד האט ער 'אױםגעלאײק םילעמםל, װאם האט געברעגט אויםן װערקשטעל, א־ן ז־ך צעב״זע.־ט אױכן געזעלן: — מ־־נםמ אװדא־, אז תר געװעלבנ־ק ג־ט נאםט בח־נם? תר געזעלן, א םארםמאליעטער, תאט נ־שט געענטפערט, װ־ תר ט־־םפער װאלט א־ם נ־שט געמ־־נט. ער האט ז־ך באקװעםער את־נגעזעצם א־ן דעם פלאטש־קן דתיםום־קן שוםטער-כענקל, אנ- געטאן אױפן ״ה־םלשטויסער״ א צעפארענעם שט־װל א־ן געש־קט םארקלאפט ת נעגל אױםן אםצאס — אז סיװ־ל :ישט גדאג .דעק אין תר שײנער תרד״ - האט