Literarishe bleter · 1931-01-02 · 1 (2.1.1931) · p. Seite 13

וײט 13 ליטערארישע בלעטעי נומ. 1 (348.) פון דער;װעלט־ליפעראטור א דד^פז ויענן דעי םשסחד• ראטשזילד אױף די תיטשע נינעם װערט איצט ר.יט;תים עדשאלג גע- שםילט א םיעםע םון ד.א;ם םאםראן א. נ. ״דאט ראטש־לד-הױד. אין רער ררארע װערט םאתעשטעלט די געײדנטע פון דער משםחד■ ראטשילד םון איר אגטשטיין גיזן הייגטיקן טאג. ןן *ריװ םון נאםאלעאן אויף אליציטאציע א־ן לאנראן איז םארקויםט געװאוץ א נריװ, װאם איז א־־גנהענטיק געשדיבן;עװאדן דורך;אםאלעאן אין ־אר 1796. דער ־אז־קע־ר ה־םטאר־־טער ־אקורע;ט א־ז םאר?ויםט געװאק םאר סס6.6צ שרא;ק. רער עלםיאריקער טיאנדאף ם י ן םדעזידענט הזװעי דער עלפיאר־קער װ־ליאם מא־ש, אשילער םון אםאלקם-שול >ק נױמילםארד (םא־אי־נ־קטע שטאטן), האט אנגעשױבן אביא- גראם־ע םון םרעז־דענט הוװער. ױ דאז־קע ניאגראם־ע האט דער קל־־נער װיליאם אםגעקלאםט א־ן סס עקזעמםלאדן או־ף אהעקםא- גראף און צעטײלט זי צװ־שן זײנע קאלעגן. דועגן רער ראזיקער נ־א- גראפיע האט זיך דערװאוםט דער םרעזידענט היװער און מיט אן א״גנהענטיק געשױבענעם נױװ אײנגעלאק צו ז־ך ראם ײגגל, געטנ- ױק איפ םימצונרענגק דאם נ־כל. דאם ײגכל האט צו דעם צװעק אפגעדחקט אק עקזעמםלאד אויף םארמעט. װי ױ אמעױקאנער פ.־עסע גיט א־בער, א־ז ױ ביאגראםיע א־נטערעםאנט און קלוג אויםגעשד־בן. אן אמעױקאנער םארלעגער האט דעם מאנוםקױםט אםגעקויםט נײ דעם ־יגגן םחבר םאר אגרויםער םומע. ױ ניאגראםיע װעט אינגיכן דערש־ינען א־ן נוך-םארמאט. דױײםיק-יאריגןער ױבל םוקם ״:אבעל־םאנד״ הײנטיקן ־אר סאלט או־ם דער דרײפ־ק-יאױקער ױנל, ז־גמ אלםרעד נאנעל האט םא־שר־נן זײן םארםעגן או־ף דעם ל־טעראר־שן םאנד, װאס װערט ־אר-־־ערלעך צעטײלט צװישן ױ גדעםטע ק־נ- םטלער און געלערנטע. קאזש־מיעוש װיעזשינםקי אלם םראזאוקער דער נאװאוםטער םוילישער ױכטער קאזש־מיעזש װ־עזעױנםק־. דער מחנר פון ױ סםארט׳ל־דעד ״אלימם־ש־ער לארנעד, (גערהוקט אין נומ. 6 ״ײד־שע װעלטי' 1928 א־ן דער א־בערזעצונג םון ש. ל. שנײדערםאן> האט אםגעררוקט אנאװעלע, ויעלכע האט אדויסגע- תםן אױי ענטוזיאםט־שע א־טיקלען א־ן רער םוילישער ליטע- ראתשער םרעםע. א־ן די אדט־קלען זײנען אונטעתעשטראכן געװאק ױ באױיטנױקע קינםטלעתשע װעױמן םון ־ער נאװעלע און או־ך ױ גרויםע מעגלעכקײטן םון קאושם־עוש װיעזשנםקי אלם םרא״ זאלקער. פ׳איז א זעלטענער םאל, אז א ליטעראױשע שאפונג, װאס װערט געדרוקט אין אצ־יטשר־םט, זאל ארויסרוםן םםעצ־ע־׳־ע ארשיקלען, װי דאס א־ו געשען מיט קאזש־מיעזש װיעזש־נםק־. ױ נאװעלע איז שק דערשינען אין אםראנצו־דשעד א־נערזעצונג. בזנינארד שאו קאנטרא רעםביאנרט ױ לאנדאנער מאלעד האנן א״נגעלאק נערנאדד שאון אויף אפײערלעכער זיצונג מיט דער נקשד״ ער זאל זײ עםעם זאגן װעגן קונםט. בעתארד שאו האט זיך געלאזט אײנרײדן און אנגעװארםן אםא־ נאמערקוגגען אויף דער דאז־קער טעמע. ״איך האנ אויף זיך גענוםען אשװערע אויםגאבע, - האט ער געזאגט אויםה־־בנױק רעם נעכער װײן - װײל ס׳איז שװער אזעל- כעג לענצנדע א־ט־םטן צו זאנן עםעם גײם װעגן זײער אײגענעם נא- תף. איך װאלט קודם-בל געװאלט אנװײזן אויף עטלעכע טעור״־ם, װאם ז״נען םארשםױיט א־נם ק־נםמלעױשן נא־וף. אין דער ערשטער ױ־ מוזן םיר םעםטשטעדן, אז א־ן גרעםטן טײל װערן קינםטלער װ־יניק געאכט. געװײנלעכע מענטשז װײזן נ־שט ארוים קײן אי״ נעױקע אכטונג סאי זײ. דער אמ־עד ק־נםטלער געם־נט זיך שטעג- ױק א־נטעק א״נםלום ם־ן עםעם אן אינערלעכער, געהײמעד קראפט, װעלכע שטו־םט א־ם נאך םון רער ם־־םטער ־וגנט אן צו נאגײן טאט;, פא־ װעלכע זײנע עלטעק געםינען נאר װערםער םון שאראכטונג. דאם קינםטלעױשע שאםן האט א־ן זיך אן אײניקן צ״כן: סיהאט אין זיך שטעגדיק אגרויסן טײל םונם שעםער. ם׳םארשטײט זיך, אז נ־שט שטענױק איז םיםםאטיש דאם, װאם רער אדער יענער קינםמלער ם־רט אדורך א־ן זײן װערק. ,־עמנראנדט, למשל, איז גע- װען אגרױסער ק־נםטלעד, אבער ה־ץ דעם ב־ן איך צוםױק, װאם ״ער האט מיך נ־שט געמאלן. אויף אלע ב־לדער םון רעםבראנדט װעט זיך לאזן פעטטשטעלן, אז זײנע מאדעלן האבן אין רעמנראנדטם נאגריף געמוזט זײן ש־בור, אזן רעמבראנדט;וםא האט אלײן אויך געםוזט נישקשהדיק שמעקן צו־ם םלעשל, אײדער ער האט גענומען דעם םענזל אץ האנט. דעױנער װענד איך זיך םיט אדוף צו אלע אנװעזנדיקע מאלער, אז זײ זאלן נישט טרינקען, װײל םונם מא׳ לערם בילדער קען סען לײכט אתיםםילן דעם װק... דאססאיעווםקי ױ םאראינטעדעםיתנג מיט דאסטאיעװסקין װערט ,װאס אמאל שמארקער מחו־ן ױ ג־ענעצץ םון תםלאנר. א־ן טשעכאסלאװאקיע איז אנטשטאנען אגעזעלשאםט א. נ. ״דאסטאיעװםקי״םױ־נד״, װעל- כע האט דך געשטעלט אלס ציל אתיםצוגעבן אלע געזאמלטע װערק פונם שױםטשטעלער און אויך םאראינטערעםיק זיך מיט ױ אומ- באקאנםע. לעצטנם זײנען דערש־נען אן אשיעור מאנאגראםיעס גע- װידמעט דאסטא־עװםק־ן. געזאמלטע אויפגאבע םון דאםטאיעװםקים װערק דערשי־נען איצט אין אלע אװ־אםע־שע שםראבן. דער םראנצו־ז־שער שתםטשטעלער אנדת זש־ד נאהױםט, אז ױ הויםט׳םראבלעם םון דאםטא־עװםק־כ ־ערק שטעקט דערץ, װאס דער מאדערנעד מענטש קאן ז־ך נאהערשן, און זײן נאםױױ- קונג געם־נען אין תר העכעתר גײםטיקער םױיהײמ. טטעםאן צװײג זאגט, אז דאסטאיעװסק־ איז אתנקער, װעלכע םארמט אינעד די װירקלעבע תלט א,ץ ױ װירקלעכע מענטשן און עםעם אגאר-אימםאר- שטענדלעכן, םאנטאםטישן כאאם און אין אן אײביק ז־ך בײטנױקן תאליזם. סאלאװיאװ און מאםאריק באה-יםמן, אז דאםטאיעװפקי שטעלט מיט זיך םאר אמיף תליגיעזע םראבלעם, דאםטא־עװםקי איז תר ױנטער-ם־לאסאף םונם מאתתעפ אטעיזם. ױ דאזיקע םארשײדנארטיקײט און סת־תתױקײט םון ױ אנ- שויזנגען װעגן דאםטאיעװםק־ן נאװײזן ױ אוטגעװ״גלענע גת־ם- קײט סון תם תם־שן שױםטשטעלער.