Literarishe bleter · 1931-01-02 · 1 (2.1.1931) · p. Seite 14

ליטעראײשע בלעטער נומ. 1 (348) דיט 14 ו י א ל ןןן די 1ענםר8ל־ש*דװ*לםונג ,שול-קולם״ הןס ב*של*םן *נעונעמען *לע סיסלען *ו עשענען *ין *״נע םון די גרעסערע שסעם *ין *יילן * ״דייע מושםערישול ױישן נ*םען סון שםעון דוננןװ. *ו דעם עװעק *יז *ייסגעטײלס געװ*רן * סשעױעלע ק*מיםיע, װ*ס ד*רף פ*כן די *לע נײםיקע הבנות• טעאטער און קונםט ןןן >־ן ועם אומנ*רס*ל[, נישס״זינערן *ושס*נד שון דעם ײדישן סע*טער *ין *יילן שעילן ד*ך *ין װ*רשע נעסער *דע־ ערגער, סיס ) םל*ן *דער *ן' * של*ן, 4 ײדישע סע*םערם: ,נ*װ*ש*י״ םים לידי* ש*ס*זק* אין דער ששיץ (.מירעלע *שרת״) ן ז.ין .םק*ל*—טע*טער סים *ננ) י*קונ*װיסש ו,*ענסע *ויף נר#דװיי•), *ין ק*סינסקי*טע*םער מים םײדי שײננ#לד *דן םעם *ורנזך (,* ה*יץ, װ*ס נענקפ׳) *ון *ין נ״עם ײיישן ס*לקם-סע#סער די םיעםע .*וישן װעג קײן נוענ#ם**ײרעם״. ןןן *ין ל#דז ששילס זי:ם * נ װ#ק ש. נ*ר#■ ם#װ *ין זײן נ*ק#נם[ רעסערסו*ר. *ולינ די *ש• שײערונגען נאנײס .ג#ס סון נקמה״. ןןן *. ם*םנעינ, װ#ם ה*ס נעששילם *ץ ,ד#נ• ס*נם טדיס• ר#נעםשיערן *ון *ין בערגעלםןנס ,דער סוינער• דעם םוינן, *יז *שגעש#רן *ויף ג#םסשיילן קײן ריגע. די ײדישעירינע גרײס זיך םײערלעך םקנ5 שנים זײן דעם .עםך״-קינםטלער. *. םנמנערג װעט ױיך *ין ריגע נ#װײזן, *ז ער *יז * גרויםער קינםםלער. ןןן נ#ך * לענגערער השםקה *יז װידער געקוסען קײן שוילן דער נוװאוםםער װ#רם-ם*יםסער העיץ גר#סב*רס. דעם 27-טן דענעמנער דער ערשסער *ויםםרים *ין לעסכערנ, דעינ#ך ו םור ױיף עסלענע װ#נן *ין סזרח-נ*לי*יע. ןןן דער נןװױסשעי ײדישער ןרםיםס סעםועל ג#לדיננורג, װ#ם ה#ט מיס גרײם ערסןלג נעשסילס לעעפנם *יז *רנענסינע, קומס *ינגינן קײן ל#נד#ן■ ס׳װערן געםירם *ונםערה#נדלונגען םנוח זײנע ג#םם• ששילן *ין װורשע. ןןן די ,װילנער סרושע• (ױן װילנע, #גש. מ• ם#ז#ה) ה#בן נונײס יעקנ סרעגערם ,דער נםײן*• ןןן מנחם רונין ה#ט נעהום ק#נ*ערסן *ץ ני#• ליםס#ק, גר#דנע. דער ורםיסס הײנם ןן *ו שםילן פונםנײ *ין .נ#װ#ש*י״-סע*טער, װ*ו ער װעם ױיך גוםרעםן *ויס*וסירן ו נײע, *ין שוילן נ#ך נישם געששילםע שיעסע. ןןן דעם נגטן דע*עפנער די עשעניננ סון דער נילדער־אויםשםעלונג םץ ײדישן ם#לער נ. ק#זשען *ין װ*רשעװער קונסס־גולערײ גןרלינסקי. ןןן ױן װילנע *יז ס#יגעקוסען די עשענוננ פון * שםענדיקער נילדער• ױן סקולשסור־ױיםשםעלונג סון רי װילנעי קינםסלער אין ל#ק#ל סין םירקינם• נינלי#סעק (נרײםע 14). ןןן *ין ל#דזער ײדישן ק#מער־םע#םער ,ןררט• (קינםסלערישער לײטער משה בר#דערז#ן) *יז ס#ר• געקומען די שרעםיערע סון דער דריםעי שר#נר#ם ״װער מיר גוםס גינם״• רעדאקםןר נחמן מײזיל א ל ע ו ,םיסלשםאנד״, 8 ײנגערע, לזײגיק באהאתנטע נ$ך אין •*ליסיק. נױר װעלן זען, װי די איגסיקע נײע פ#יװ*לסוננ װעס *רויםסירן דעם םעאסע־־״װאגן םון דעם זומייקן כ$דן, אין װעלבן דער סעאטער איז ארײן די לעגסע װאבן. ןןן רי ײדיש״װעלטלעכע שול אין קלעשנעלי, װאס איי סארגאנגעבעס יאר געשאפן געװארן/ איז ע*ס הײנסיקן שיל״יאר עוריק געעםבט געידארן דלרך ,שרל״קולס״. די מעג איז געםײערט געװארן דער 10י$י־יקער ױבל םץ דער שול, װאס סראגס, אגב, דעם נןמען פין םיץ הירשנײן, װעלכער איז גע״ בײין אץ קלעשאעלי. די שול״םאיװאלםונג הןס געשיקס א גאגריסונג או פרץ הירשכײן קײן קאלגארי. ןןן אינגיכן דעישײנט אץ פוענ$ס*אײרעס דער ערששער באנד סון ד״ר ל. זשיסגיאקיס סאר״ לײםער סינם װיסנשאםסלעכן םאוױאליזם״-^יד״ר ל. זש־סניאקי הןס אויך פארענײקט *ן ארבעט; ,עו דער געשיכסע סון דער ארגענםיניש״׳ידישער ליסעראסור״* ןןן י. באםאשאנסקי האס סארענדיקס א גיעסערע אי־בעש ״די ײדישע ליסעי-אםײ אץ ארגענטינע״• — די ארכעס נעםט ארום די אלמע ײדישע ליטעראסור אין אי־גענסינע (א. פראדםק־, ב. בעבדערםקי, מ. *לפערסאן, פינסשע־יסק*, העלסמאן, װיסאל, קליגער, שטי־ײכער, אײזנשטײן אאז״װ)- די םיסעלע: םלאך, גיםעי־, שסריבער מארגאלין, װאלף׳ כלאשטײן, װי אויך װעגן פאטאשאנסקין גוסא, געשײכן פון א װילנעי■ םחגר) און די ײגגע (י. יאבינאװיטש, גערל גריבבערג, מ. גראגיטשסײן, ש. בראניעװיטט, גאלדשטײן, גאלד״ בעדג אאז״װ). ןןן שכת דעם 27״טן דעאעמבער איד םארגעקוםען אץ דעי־ װילקאמירער ײדישער גיםנאזיע א סײערונג לכבוד דעם סױאריקן יוגילײ פין דער אײנגיקער ײדישע גיםנאזיע אין ליםע. או דער סײערונג זענען געקימען נעסס םון קאװנע און םון אנדעיע שטעם. ןןן דעי ײדישער ליסעראסן״םאראײן אין לעסלאנד האט אײנגעארדנם א סײערונג לכבוד ש־ום אשם יובײ לײ א רעפעראס האט געהאלםן װ. לאאקײבערסא די. ןןן דער ״פיאליסשאקעד אלמאבאך״, װ$.ס דערשײנס אונסער דער רעדאקגיע סין פםח קאסלאן, האס סאלגנדיקע אנסײלונגען: גיאליסמאק, אינדיםטריע אין האנדל, געזעלשאםסלעך לעבן, שול און דעראױנג, ליסעראסור ײן קונססי ןןן אין דעי• אלגעמײנער שסימיגג םון דער״ שלאגנקײט, קריזים — קומט אן א בײװל״אײבלא״ דונג סין דעם נײעס ײרישן קולסור״אענדעי אין האװאנע, קיבע (סון ליסערארישן פאראײן *ײדיש״) או דער סײעיונג, שבת דעם סג״סן דעאעמגער 1930, לנבוד דעם דערשײנען םון א. אר&באװםקיס אװײסן נאנד לידער ,סראסישע ליבם״. די האװאנער ײדיש״ סרײנד שרײכן. ,פיר זײנען שםאלץ בױסן פאקם, װאס אין קובע, װאו םיס אײניקע יאדן אוריק איז לחליסין ס־עפד געװען דאס ײדישע װא-ט — האלםן מיר שוין הײנס כײם סאיענדיקן א אתײסן באנד לידער סון א ײדישן םאעס, װעלבער איז סאקע געכוירן געװארן אין ס-ילן, אפעי- איז רײף און גײםיק געתארן אץ קופע, מיםן אייסװאוקם םון דער ארטיקער ײדישער אימיג־אפיע. גרוים איז דעדסאר איגזעד שםהה, םעכטיק אינזעד סרײד, אץ אויף או טײלן זיך ם־ם אונז לאדן םיר אײן די סי־לי־אנעי, מיליאנען סרײנד סין ײרישן װארס, װעלכע זײנען געשירײס איכער דער גארער װעלס״. פ ו ן ו ו ליטעראטור און קולטור ןןן די סופסידיע םאר דעם ײװא אין װארש.װער םאגיםסראס אייפן יאר 1931 איז אין געפאר. ײדישע ראסםענער — װ. אלסער, נ. בוקסבוים, ש. גילינ״ סקי, י. לעװ און אנדערעז די אחרױת םאר דער ײװא״םיפסידיע ליגס אויף אײך. איר קאנם נאך זיך פאמיע/ אז דעד ײװא זאל אײך אין 1931 באקימען ײ ם־פכידי: ס*ן רעם װארשעװעי־ מזיגיסס־אס. ןןן מיר װעלן האאן אץ װארשעװעי שסאס״ראם א ליםערארישע דיסקיסיע װעגן סרצן און זײן ראלע אין ךער ײדישער ליטעראםיר. עס איז אין אוזא״ םענהאנג מיס דעס סארשלאג, ס׳ואל אנרוסן די נן״ גליאנא״גאס אויסן נאםען סין פיץ. גי מ׳װעש יא באשליםן גי נישט — אכער ײ געגליאנא״גאם איז שוץ לאיב אײנגעכירגעדס אין דער ײדישער ליםע״ ראטור״געשיכטע װי ײ #רץ״גאם. און דאם, װאס װאישע קען פײ זיך פשים״אופן נישם פועלן — האס בײ ז;ך געפיעלס דער ביאליססאקער שטאט״ראט, ויאס האס ײ סעג לוימן פארשלאנ סון א. אלבעק כאשלאסן אנגורופן א גאס אייסן נאמען סון ד״ר יוסף כאזאגאװיטש, דער גרינדער סון דער גרויסער נאע־אנאלער פיבליאסעק אין ירושלים. ןןן אייף א זיאיגג סין דעד מארשעמער פאד״ װאלסינג *פרײנד םון ײװא״ האס י. עם־ויקץ, דער סיםגליד םון דער עענטיאל״שארװאלסונג פון ײװא, איבערגעגעבן אײניקע אינסערעסאנסע פרםים װעגן דער ארבעס פון רעי פאדיזער ײװא״אזםײלונג. די איכעם גײט דארס א פארשסארקטע. דער סעקרעסאר א. ײזשיר זזײזס *רויס גדויס איניאיאשיװ. פײ רעי פאייזער אפסײ־־ונג ארבעסן אװײ סעקעיעם — א היסשארישע (אנסיי־ער ם. םאזנעי) און א עקאנא־ מיש״םסאסיםסישע (פראסי כי• קיאל)• ס׳װערן גע• זאמלט און גאארכעם װיכסיקע היםסארישע און ססאסיססישע םאםעריאלן בו דעי געשיכטע און מאסעריעלן זנושסאנד פץ די אײנװ&נדערנײקע ײײשע סאסן אין סיאבקרײך. די ײװא״אפשײלינג שט־ים אין םערפינײנג ם־ם דער פעדונראב־ע סון ײ ײײשע געזעלשאפסן אץ פראנקרײך. ײ ײװא״אפטײלונג איז בכלל דער אײנגיקער ברײסערער ײדישער קילסור• גענסער אין פאריז. םאר דעם װילנער נענםער האס די פאריזער אסםײיונב געשאפן איבער 44X10 דאלאר״ ןןן ע. ם. רעמארקם כוך ,בדריקװעגס״, דער הםשך סון ״אויפן סערב״סיאגס קײן שום נײס״, דערשײנס אינגיכן אין קלעבקץ פאילאג אין א ביך״ סאיס. ןןן נװײ הײסע סעג אץ דעם ײדישן ארסיסטן״ סאראײן אין פוילן. דער 13טער אלגעמײנעי בוזא״ מענסאר איז געכוידן אין שסורעם. די אטםאססעי איז געװען אן אנגעגליסע. ס׳זײנען געסלויגן שװערע באשולײקונגען, סארװאורסן, געװען הײס״בלו©. ס׳איז געװען ײ סבנה — אז אס״אס װערס דער גאבבער סאראײן אויםגעריסן און אלץ בעסליט זיך אץ דער לוסם. אבער איסיססן זײנען װי קינרער: קאפייז און נאן״ז. ם׳האס זיך אנגענרוגזס, אױסגעזיריס, אדן װידער געס*לן אין ײ ארעםס. נישס פאידינס אינגאנאן האט ײ פריערײקע סארװאלםונג די םאד״ לונגען. דער סיף •— אײסגעקליבן דער זעלבער פארװאלםער פ. ױװילער, װאס האס געכאפס אזא יארגיע סארװאורםן, אין א נײע סא-װאלסונג סץ ח. ניזגאן, ניסענגװײג, לײפ םרידםאן אץ ש. ראזען. די סריערײקע סארװאלסונג איז געװען ײ ,יני״ ■ון ײ ײײשע *רסיססן, ײ איאסיקע — סון