Literarishe bleter · 1931-01-02 · 1 (2.1.1931) · p. Seite 10

דיט 10 ליטערארישע בלעםער נומ. 1 (348) דאס םאל האט דער װײלעד געזאגט מיט 101 צעטל קעזגן 2 <בײ 17 כלאשע>: ״יא״ - יאד־ - צו דעד שיטה פון קאנסער^זענטן אר־״אניזאציאנעלן באװאוסטזיץ: ״יא״ - צום ״םארלאמענטאריזם״. דאס איז אײן געװינם. דער צװײטער: ניט באזיצנדיק קײן בוקעט םון מױחםים, אן די ״םליכטן״ צו ״רעםרעזענטיק״ בלםי תוץ, - איז די ליבע ם*ר- .דאלטוע באםרײט םון יעדער םבנה צו שװעבן אין זײ וזאסעק פון ״פ־עםםיזש״. זי װעט ניט האנן קק אמביציע צו ״מאכן געשיבטע״ און אונטערשםארן די היםלען, און זי װעט קענען םשוט ארבעטן... דריטנם•. םון גרויםקײט-מאניע םרײ, האט ד אבעד די גרעםטע מעלה םון יענער םארװאלטונ;: זי אנטהאלט אלע ריבטונגען םון דער אקטיארישער משםחה. אץ דער נײער םארװאלטונג האבן מיר סײ באװאוםטזיניקע - שוין אין אהיםשער מאס חטינירטע - ״פארלאמענטאריער״, סײ די װאוילע, םשוטע ״יאטעם־ םון ״עמך*. אין ח אלע אוימערעכנםע מידות שטעקט די ערנות םון רעגל- מעסיקער טעטיקײט. זי איז ניט מי-ױדע װי רעםרעזענטאטיװ לױט אירע ״םא- ליסטן־; אקער ^ין דעם םאל איז עס אםשר ױ גרעםמע מעלד״ זאל נאר איר םראגראס ארויםםליםן םון דער אידעאלער קאנ- םעקװענטער ריכטונגס-ליניע םון דער גאנצער אדגיציזאציע. זאל ד זיך תרכדדינגען טיט די סטאטושן, זאל ד םארשטײן אירע א״־דאניזאציאנעלע פליכטן און םארמען, אבער געדענקק, אז אי- בער אלץ שט*י.ט דער אינהאלם - דער לעבעד־קער נםש פון אקטיאר: אין די גרענעצן םון ת ענגע 4 אײלן לעבט ײדיש-טעאםער לאנגע יאו־צענדל־קן און דין קױם איז אצינד נים באדראט, װי אץ ױ צײטן פון פארבאטן - צו רײק, צו שםילן, צו װאוינען, צו לעבן, צו שטארבן. ײדיש-טעאטער לעבט שוץ: איז דינע הארבםשן װעלקט עס, אין זײנע סרילינגן - בליט עם, און עם שטוסט ױ יאדן און ױ אװנטן - עס סונקציאגירט. אבער דא װאו עס םאלט ארק אין צוגװינמ םון עקסםערי- מענטן, דא, װאו עם װיל אויםרײסן ױן ענגשאםט, אםםרישן זק געשטאלט - אט-דא דארף עם האבן ױ האנט םון גערטנער, ױ שולטעק םון םירער. ױ נײע םארװאלטונג האט םאר דך ױ אויםגאבע קודם-בל צו ל־קװ־דידן ױ חודמ־ת פון א דױיםשן, שלעכמ צוגענרייטן און שוין דערםאי נישט געלונגענעם עקםםעױםעיט. זאר זק געבענטשפ איר אנהײב און איר ארבעש. און װיסן זאל זי, אז איגנאריק ױ םתיױת םון ײױשן טעאטער-װעזן א־ז - גרעםטע םכנה. םען מוז זײ נעמק אלע אין באטראכט און אײנשםאנען א־ן װאגן םון דער אלגעמײנער אידעאלאגיע. דאן װעלן ױ אלטע ניט זק קײן ״לאםט״, ױ ױנגע הין ״געםאו־״, די םרעמדע - קק ששרויכלוני״ ױ אורחים - קק נאיע- באטים. טיר װעלן אין אוגזעדע יעזונטע לעבנם-זאםטן אויםקאכן די מ־קדאבן פון אוםםאימײדלעכע םיבער-םראצעסן. און דער יױשער שוישםילער װעס דין, וד געװען - אין דער ערששער ױי פון קאמף םארן דערהויבענעם ײױשן םנים. עקספעױםענטן אץ קריזיסן זײנען נישט טער װי םלאכים םון לעבן אץ װאוקס. א. סאמבעהג — לאטיר שױן קוטק צו ױ נעמען - איז אן שום סםק דער איינציקער א־ן אונזער משפחד״ װער עם װאלט געקאנט טראגן ױ ױקשאטור. און ער האט ד אין דץ האנט געהאט און ער האש זי םון זק האנט אדו־םגעװארםן, - װײל אין א םראםעס־אנעלער ארגא- נ־זאצ־ע קאן םק ניט זײן ק״ן ױקטאטאו־, םען םוז זק אםאר- לאמעגטאױער, אץ א םאדלאםענטאױער א־ז א־ן אײן פיט זײער ענלעך צ־ אקינסשלער - ער מ־י קענק פארטדאגן קר־ט־ק, ער טאד זיך קײנםאל ניט םילן געםראםן םון פארװאורםן. אלע מענט־ק האבן חםרונות. עס םעגן האבן חס־־נות אויך פא־לאמענטאריער, אויך קינ- םטלער, א־־ך ױקטאטארן. אבעד - װעלכע, ,װען א־ן װאו? - אש דא איז ױ םראגע. א־ן ײױשן ארט־סטן-פאדאק א־ן האגל ם־ן ױ עקסםעױמענטן, צװישן די טרץמםן םון ספ גראשן און גס־ונות םאר אונזערע אײדל- םטע כוחות, האט מק געמוזש םױער װי אלץ קאנען קוקן און שװ״גן און נאכדעס םארזיכטיק שאן. ױ םאדװאלטוננ האש געהאט דעס חסרון ם־ן טאן אײליק, ג־ך, עפעס אזוי װי עמעצער חל־לד״ זאל א־ר נ־ט א־־סכאפן און ניט שלאגן אזוי אדורך א־ר ״פרעס׳ ססיזש־־, נ־ט שנעלן א־ר ״אמב־ציע־־. אץ או־ף דעס װעי״ א־ז זי א־־־נגעצויגן געװאו־ן אין שפיל - אץ דאב שםיל םאדלארן״ או־ײץ פאו״לאדענטאױשער דועשז װעגן געטראפענע אמביציעג קאן דא ק״ן שוס רײ־ נ־ט זק אץ װעגן געשלאגענע רעפוטאציעם - אװדאי און אװדא־ נישש: דער שדײבער םץ ױ עױחת א־ז א־ן םארװאלשונג או־ײן םימ אגעװ־סן םארבאדינג, װעלכן טען האט א־בער ױ צ־ אםטע קױט־שע מאמענשן ניש באװ־זן צו דערםילן... א־ך םרעטענױר רעריבער װײניקער װי װער עם איז אויף פארדינסםן, אץ, הגס אװעק איידער ױ םאיװאלטוגג איז געםאל יפאקטיש פא־ 2 װאכן און םארמעל אויפן צוזאםענםא־), נעס איך אוין• זיך אץ פולער מאס די אחרױת םא־ איר שעט־קײש און מעלר עםנט- ־1עך, אלס עדות: - א״ביק װעלן מיט טיםער ליבע און אנערקעגוגג מ־ון דערםאנט װערן ־י אװנטן און נעכש, װען מיר האבן ניט געזשאלעװעט אונזערע בוחות פא־ דער זאך פץ םא־אק. יעדער פװ א־נז - און אונזער פארזיצעד נ־ש וױיניקער אויב ניט מער פזן אלעםק, - האט געזען פא־ ז־ך ױ נו־טן אין -׳ײק פון אונזער כ־״ע־ען, דעם ײױשן שױשםילער. ק״נעד עדגעץ װעט אונו נ־שט חושד ז״ן א־ן אײגננוצן, און ב״ אלע אינזערע חסרונוה און פעלעק פרעטענד־ק מיר - ױ געשלאםענע פארװאלטונג - צו װעק פא־שױבן אױף ־ענער בלאט דאס א־ו או־םגעװי־רט מ־ט ־אנקבא־ע שרעדן םון אנערקענונג מצ־ ־עם ״ױשץ אקטיא־ לגב־ ־־, װעלכע מ״נק עדלעך זק פאר״ ש־־ט און װאוקם. מיד נעמ־ק אן אונזער םפלה נאר אלם םארלאמענטארישע מפלד, א־ן װאס מ־ר דאדפן לערנען ־עדפון ־אל או־פן שװעל םץ דער נ״ער חקוםה טיף א״נקריצן א־ן א־ר בא־א־סטזק - ױ נײע םא־װאלטונג. אץ צו א־ר זאל מיר דערלו־בט ױן צו זאגן: ־ נ״ע געװײלטע פא־װאלםונג איז גליקלעכעד םאר דעה פױערד־קער. ערשטנם װײל ד א־ז אויפן שפיל םון ״אמביציעסי• נ־ט פא־משםט אץ ניט באדעכשיקט. א־ן ־עד אלשעד םא־װאלטונג זײנען בײדע ״צדדים״ געװע :אפ־לסעכטיקש מיטן מאקםימום ששיםען - 130 קעגן 132, - אץ אדאנק דעכ איז ־ע־ װילן פ־ן ,־ױילע־ געװק געשפאלטן: - וואס זאגט ערד - ער זאגט: ״יא״ און זאגט־ ״נק:״ װ*ר*ע, דזנמפנער 1930