Literarishe bleter · 1931-01-02 · 1 (2.1.1931) · p. Seite 9

זײט 9 ליטערארישע באן-ער נומ. 1 (348) און די פארהאלםדנ־., װאש האש געצייליש אין זץ־ די עלטסשע און אננעזעענששע נעשען םון אונזער װעלטל, װעלבע ד,אש גע- *שאנקען דעד זאך אומציישיקע ש־*אםלאזע נעבש - זי איז :עשלאגן. אדן אנדעריש האם נים;עקאנש זיין. און םון דעש קאן םע;, - מוז שען - אשך לעתען. ערשםנש און הויםשזאבלעך: מיד זײנען קדאנק אויף אמביצ־ע. םשוש קדאנק. אז עםעצער זא־1 אינז אזא־. שאן עשעס, װאס ם־ר װ״סן נישש, א־ו אונזער ערשםע תשובה דע־ו־ף אם־ן קרענקלעך :עםיל םון :עםראפענעס ״םרעסשיזש״. מ־ש דער קרענק האש די םארװאלםונ:;עליםן םשדם ניז טויש-געםאד. םון אש-דעד קךענק האש זיך א״עהו־נן א־ד צעםאלו::. א־ך דערלו־נ מיד קאםענאדיש צו דע,־קלעק, אז הן ױ אנששםיװנג סון דירעקטאדיאם, הן זײן םוף, װאלשן ניש אםגעקאסש דעש םא־א״ן אזוי םייער, װען א־וש דעם א־יעס װאלשן ניש :עהול־עש ױ נ״זע רדהות ם־ן קרענקלעבע אמנ־צ־עש אויף די נ״דע עקסש־עםע םלאננען פון אוםאויפהערלעבן קאמף - אויף די ״שםיצןי סון ױרעקשאױאש און םאדװאלשונ:. צװישןדירעקםאריאשאוןםארװאלשוגגהאשניש :עםארט זיין קיין קאםף. ער איז יא;עװען - און :עװען אױ ער אויששליסלעך צול־נ אמניציעס•. װער װעש פד־עד זא־.;•. ״אהאד דאס איז דער ערששער שװע,־עד חשא - םון תר םארװאלשונ: און פון ױתקשא־־אם. אץ דאן קוםם אצװ״טע,־: ױ םא־ש םון ת־ שעשיק״ש. נ״ם ױתר פץ ײתקשא־־אש א־ז :עששא־.ען אםענשש, װעל- בער נאהערשש הונדעדש-םראצ־ענשיק ױ קונסט - ״קזגץ׳ - פון םא״לאםענםאד־שז שם־ל. און - אדער־אדעד: או־נ װאלן, אוינ רעזאלוצ־עס, אױב ת- :־לאםץ, דצונגען, אםשש־םונגען, דאן טא־ן ױ םאדםען םון קאםף םון ױ דאזיקע:דענעצן ניש ארויסנ״ן. אין װעד עם איז םאד־^אםענטאױש נאהאװנטעד, :עלינקטער, ־עד םוז זיגן. אנעד עש קאן קוםען אששיש םון א־נערלעכן :עװישן און םילן. אז דער ױשר, דער אמת, ױ ערלעבע אינםעת־שן םון דער עצש זאך ז״נען װיבםיקער, װי אלע קונצן םון ״םא־לאםענטאריזס״, - יעמאלט קאן תר געהער־קעד מענטש א־ן ״עהעױקן םאמענט א קלאם טאן אץ ט־ש אץ זא־.ן= - אזױ װיל א־ך!״ און םיק אױף ױנע אחױות. דאס ־איז נאכן הערשן םון דירעקטאריאטגעשען. דער ״םא־לאםענשאױזם״ איז *״עשליגן געװאק, ז״ן שדעגער - אװעק, ױ םאדװאלשונ:, אנ־״עפ־דש דורך תר האנש םון שםא־קן, דר״סםן און נאהאװנםן, איז גענלינן. און :עדובש האש זיך, אז אצ־נד, װען דעד קאםף םױ ״אםניצ־עש״ איז פאתנדיקש, װעט קוםען ױ ישועד״ איז אן םא־לאםענשא־יזש, איז אן ״י״ראםאש־קע״, אױ אן ״םינטאקםים״ - אני אלשון װעש ז״ן. :עששערט האט ק״נער ניש, װעםען עס האש ניש ״גע- שםעקט״, יענער האש זיך יאז״ש־קש - אן ק״ן שוש ז־םץ, נױ נ־ט צ־ ששערן דער זאך״ און םוגדעסשװעי״ן? ם־נדעסםװע־״ן האט עש געקאנט האלטן אקנאפן חודש. און ק״נעס קאן ת־נ״ ניט :עםאבט װעק ק״ן קלענסםער סארװאורף. םױטער םידק״ט, םון ־אוש, םון נ־שש-ױן - ניז עס שלאגם ד־ שעה םץ נ״עש אויםשװאונג. און דאן, און דארט - אין ױ ױ אמות םון ױן ענגשאםט לענפ נישם ״ד־ש-שעאשער: עס םונקציאנירט נא־..״ ״עסן נױ צו שאשן״ איז אויםשװאוש. ״ױש-בדעאםער אין ז״ן דותשניש שפילש, יד־ צו עסן... און יעדער סרוװ םון העכערן םאתעם איז - אן ע ק ס פ ע- רימענט. עקספעױםענםן ז״נען ױ לעצשע 6 חדש־ש אין םוילן געװארן ױ סגםה פון ״ױשן טעאטעד. אדאפגעזעצשע מקח־ס, װירטשאפט םיט ס<; :ראשן - אן עקשפעױםענש; תר ריתקשאר־אם - אן עקשפעױמענש; נאך אטו־טער ששילק״ש םץ צװ״ םעאשעק ז״נען אין װארשע אנטשטאנען פיש אםאל - םיר - אן עקספער־מענט. ױ ערשמע װאבן א־ן ״ױשן ״נאדאשצ־״ - אלםע םיעסעס, אן דעזשי, אן יעדער שםור םון נאצייג:, אן א-נ םון פראםע- שיאנעלער אחר־ות, םיש א״חון״ אן ״םשוררים״ — ען עקשפע- ױםענם. אן עקשפעױםענט - ״שמעלע סאדאקער״ אין פלנושים ס־ן מאםקװעד שניש. אן עקשםעױמעגש - ת־ צאדטעד :עאת ניננער (״דאנשאגש םויט״> םאק עולש, װעםעס אנשציקונ: און אנערקענוננ אױ אקא־שש :עקװיקט געװאק כיש תר ניליק״ט פון םלאץ און מיט תר צו- פריםלעבק״ט םץ תר נינע. אן עקםםעױםענט - אםעױקאנער :עשש... און אץ דאזיקן הא־״ד םץ עקספעױםענםן קאן לחלומ־ז װער עס װיל קוםען און שױיען: - א־ך נין דער יעדתינשער מימן סאםע ױינסשן תיסאלג. עס אױ אשוםל, אתוהו ונוהו, א־ששױאש םץ מושנע ראשעק. אץ װעד עש אױ :עשיקשער, תר תט :אפן ז״נע א״גננחץ, זיך י״רויסן מיש ױנע תתר״בונגען אץ אתקג״ן - םיט תר ני- םערסטער קללה צו אים און צו ז״נע שםוק םץ תר עצש זאך. װייל געווינען אין דעם באאם םון אינזערע אומ- גליקן׳ - קאנען נאר קאלטע ציניקער, אץ פתמת אורחים... תן אםילו חשונע, ז״נען דאך-םרעשדע, תםעס געװיסן עס צאםלט זיך אין ױ םדאצעשן םון א־נזער זאך, װעמעם האױן עס גח־יםט זיך און םאלט איין, - תר קאן אין אזוינע צ״טן נאר םארליק - תר - געלט, תר - צ״ם, װער - םארדינשע ןםע־קעװנג... תר קראנקער אױ״אניזש םץ אונזער טעאשעד-קונסט םאדערט אץ זק םינער, אז פען זאל אים :ענן, מען זאל אים קװיקן- אופקעק, נאלוינק םאר תם - קאן ער נישש; און עד גיט אױץ נא־ אץ יענע הענט, װעלכע שלעםן פון ױנע קעשענעס, װ״ל ער ליגט אין היץ. און אקרנן םון אט-תש באאם איז ױ אקארשט-נעםאלענע פארװאלםוע םון ״ױשן א־טיםםן-םארא״ן. איך נעם אויף זיך ױ דױיםשק״ש צו זאגן, אז זי האט רע- םרעזענטירט אלע שאש־רונגען, זי האט יאםגעשםיגלט אלע נױאנסן, אלע טענער םון אונזער אקפיאתשוש. איך זא־.: ״אלע״ און נא- שט״ תרויף. אםילו עלעמענשן, װאס םיק זתר קייש אויםער ־י גתנעצן םון סארא״ן, ױנען געתן תםרעזענטירם װען ניט אויםן ױין םארלאםענטארישן אופן, איז - אוםױתקט״ , און ױ םא״װאלטוע אױ אתק אנעשלאגענע, מיט םארדתס און מימ אםארװאורף, תלכן ד האלט םאר ניט םארדיגש.