Literarishe bleter · 1931-01-02 · 1 (2.1.1931) · p. Seite 8

ליט-ראיישע ביע״ער נומ. 1 (348) זײט 8 לונג. ער דאט דך ניימ אײנטאל געקלןגט, אז יעדעד אײנזױקער קאן א״נארדענק זײן לעבן. װי ער װיל, אין נאר ער מוז לעבן, װי אנדערע וױלן. אזוי ביזן טויט. אינעש פארלעעטן טןג זײנעם האפ ער זיך ארויםנעזעצט אויף די קני צו זײנעש אחבר, און אזױ קע< דעױש זיך נעקלאגט אויף זײן ג־ט-נעלוננענעש לעבן. סון די ־־ננטטע יא־ן האט ער געזוכט און געבענקט נאך ליבע, און אין די לידעד ששענדיק נעהאט טענות: ״ױ באלייױקוננ םײנע האט אױף דער בלאטע באװײנט נאר דער קלאנער-קוליק״. א״נמאל האש יעםענץ נעםרעגש בײ אן ״איזװאזטשיק״ <םור- מאן>, װער םושקין און נאנאל איז. יענער ד,אש ניש נעװאיםט. אבער װען יעסענין האט אימ אײסנעמאלש ױ צװײ דענקמעלער פון פוש• קץ און נא־-אל, האט דער פורמאן אויסגעתפ;: אך, ױ טשינינענע, איך וױיס, װי דעןז״ יעמענץ ד,אש לאננ גיט נעקאנש פאתעסז תם פאל. ״דאדף םען טאקע, יױ צו װעיץ יאװאוסט, פאױואנילען דך אין בראנזע?״ - האש ער אלץ נעםרעגט. ער האט אזוי ניױק, מיט םויערשעד א״נגעשםארטקײט און קמצנישקײט נעװאלט זק באװאוםט. און געװארן באװאוסש איז ער נאך בײמ לעבן, איער בױ נאנץ תסלאנד זאל :עמען באװײנען ״ױן יאל״ױקונג״ האט ער זיך נעדא־פש פא־װאנדלען א־ן ירא־.דע. ״בשעת דער לװיה פון יעסענינען, דערצ״לט דעד ױבטער שע,־שענעװיטש, - איז פון אנאבטלענע־ א־־יס א ־נולעזער אץ געפדעגט. װעמען מען ס־דש עס. האש ע־ זיך דעדװאוםש, אז מען פ־רט יעסענינען, װאם האש נעשדיבן לידער. און מיט יעםענינען האט עד דאך פא־ב־אבש עטלעבע שבית נעבש, און יעםענץ איז אים געװארן נאענט און טתד... האט תר שלעפער אםאל געטאן אױפן באת שנײ אויף דער ע,־ד און האט זיך צעװ״נט, וױ אקלײן קינד. ױ לװיה א־ז שוץ לאנג פא־בתעםאיץ, אץ תר שלעםעד איז נאך אלץ געלענן אויםן שנײ און האט געװײנש. ״און אזוי האש געװײגט דער שלעפער, - תתײלש שערשענעװ־טש, - געװײנש תר װינ- טער, געװײנש מאםקװע אץ גאנץ תסלאנד״. יא. געװײנש האש נאנץ תסלאנד, נעװיינט מיט פיל שתח, ארטיקלען. תדעם אץ ליתר צו יעסענינען; געװײנט, װאס תםלאנד, װאו ױ נשמה םעסט זיך אויף םוק, װי יעסענין האש דך אײנםאל או־םנעדױקש, האט אזוי מערדעױש םארשםילט אגשמד,. אן א״גענע שול ״אנעליזם״. ער א־ז געװען פארזיצער םץ דער ״פר״דענקער-אסאצ־אצ־ע״ א־ן צוזאמען מיש שערשענע־דטשן אץ מאױענהאפן האט ער געשאםן תם ״אימאזשינ־ש״. תר אימאזש״- ניזס האט א־ס טאקע געדינט אששיק צײט םאר א םראתזא־־שעד א־תאלאניע. אבער װק יעסענין האש אנגעהויבן זוכן אץ א־ם מער, װי פא־ס-באפ־יד־קונג, א־ז תר אימאזשינױם ״געששארבן״ פאר א־ם. ״מײנע הנױם האבן צופיל א״נגעגלויבט אץ תס אימאזש״ניזם, האט יעםענין געזאגט, אבער איך פאתעס קײנמאל ניש, אז ער א־ז נאר איץ ז״ט פון דער זאך, אז ער א־ז נאד אױםערלעבק״ט. א סך ,װיכט־קער םאר אפאעט א־ז ת־ םאעטישער װעלט-געפ־ל, ױ פו*׳ . עטישע װעלט-אנשו־ונג״. און אױף װיםיל עס א־ז .װיבטיק, זעען מיר ארף תםענינען אליץ. אץ מאמענט פון שעפעױשער געפאלנק״ט האש ער גיש געהאט אין ,װאם אנצ־שפאק ז־ך. אץ תן א־ן דעס לעצשן זוםער דאש ער ניש געקאנט אנשױיבן אליד מער װי פץ 8 ש־תת, דאש ער נענומען זא־.ן, אז ״צ־ אים א־ז געקימען דער םוף״. און דא האט מען א־ם פץ אלע זײטן א־נטעתעיאגש, געמאנש ב״ אים נאך און נאך, נעםא- ת־ט פ־ן איס, אז ער זאל או־ף קײן א״ן מינום ניש א־אפװאדפן פו׳ ז״נע דינע פל־־צעס דעם שװעק ־אך פון ״גרעםטן תס־שן פאעט״. - געשטארבן א־ז א םאעט, - האש א־יםגעשר־ען לעװ שױאצקי נאך ז״ן טויט, - לעבן זא־1 ױ פאעז־ע ז עם האט זיך אראםנעריםן אין חה־ס ניט קק באש״צש מענטש־ש ק־נד, לעבן זאל דאס שעםע- ױשע לעבן, װאס סעתעי יעסענץ האט ביזן ־1עצשן מאמענש א־ײנגע- פלאבטן אה־ן ױ קאבטבא־־ע םע־עס םץ ױן פאעזיע. אבעד צ־פיל האט מען זיך א־־מגעט־אגן מיש ױן פאעז־יע. אץ צו װי־נ־ק געט־אבט װעגן דעס נ־ט-באשצשן מענשש־בץ קינד. ױ זרעפלאסענע יאהעמ־שת סבינה האש א־*ץ געשאן, בױ אפצ־םמען אים מ־ט תס שא־פסטן סס םון ששאט אץ צ־װ־ליזאזדע, א־ער ק־נעי א־ן גא־נ־ט האבן א־ס ניט זרגעב־נדן צום לעבן אץ צו דער באנ־־טער רוסישער ק־לטור אזו־ םעסט, װ־ פעטש עד א־ז נעתן צ־נעב־נדן זװ זק פאעזיע. מ־ט אצארטן נלעט איבעק קאפ האש אים דאך מע־עתאלד שטענד־ק באױ־קט א;ן ױ ,װ־לדמטע, ש־בירסטע מאמענטן זיינע. און דאמאלמט פלענמ ־עסענין נעמען קלאנן, אז אלע באאומת־קן א־מ, דאק־טשען א־ס, צװ־ננק א־ס צו לעין וױ אױף אן או־סשטע- א. מ א ר ע ו ו ם ק י / װאוען נ א כ ן ק ד י ז י ס ״טרװמפן״, תרהעק תם אײנענעם קול פון פארשטיקטע - תר- װיסן זיך תם אמת װענן ״טפלות״... ײתש םעאטער - װי אומנעתבש דאס זאל ניט קלינגען - איז אלײן אויך אן עקסםעריטענט. אן עקספערימענט בעת עם װיל אױבערשפױיטן דעם שװעי1 פץ זײנע ״ד אמות״ - ױ 4 אײלן פון ז״ן א״עמקײש, צור־קנעשטאנענקײש און הילפלאזיקײט לגבי תר מאס פץ ״לײשן״... ײדיש טעאשער גיש אפט, - די לעצטע יארן רק אםטער און דרײסטער - אםלי צום היםל, גיט זץ־ א תס צו אוניתדסאליטעט אץ - גליטשש דך אומםאדטײדלעך א־אפ צו- ױק - צותק אין ת 4 אײלן זײנע. אין זק ששאלצקײס, ז״ן שאפונגם-קראםט, ױן אוניװערםאלער כודג ױן עםשעטישער נעװיםן בל״בם ליגן אין הינערםלעש - אין תר סינםשערער נירװאנא *ון תי הױ־צנטער ״אױםעדארדנטלעבע,״״ צוזאמענםאר פון ײדישן אװט־םטן-פארא״ן א־ן פוילן האט פא־ענד־קט אפעױאד, װאם א־ז נעװ־ק אױםערסט ר״ך מ־ט דרײסטע עקספער־מענטן א־ן אונזער טעאטעד-לעבן, און, א־׳ם פ־על-־וצא םון אש-ױ עקססעױמענטן, - נ־ט װײנ־קעד ר״ך מ־ט טפלות א־ן נ־צחונות. אין תר צעה־צטער אסמאםפעד פון אלט־ענ־יעבן קאמף פאק ק־ום באקומען אלע תד- ש־־נוננען פאלשע קאנטוק. אץ עט א־ז יאך נ־שש צ״ש אפ־לו צ• דעדצ־־לן װענן םרש־ס, אץ אפשא־ץ זײ אװדא־ נ־שש: דען עס א־ז, א־ן קאפ־טלען װענן טענ און נעבש םארנאננענע, תלן אנט״לנעמעד פץ תט םא־ענױקשן פעױאד האבן אסך צו זאנן. און יעמאלט, א־ן ש״ן םון עפ־שן שמ״בל, אין תר ל״כש- ק״ט םץ תו־זד־לעת־נץ פעתר, װעלן םרײנד פ־ן .־עש אוםבאשיצטן יתוס - תמ ײתעץ שוישםילער - תײען תס אםתן םנ־ס םון