Literarishe bleter · 1931-01-02 · 1 (2.1.1931) · p. Seite 7

זײט 7 ליטעראיישע בלעטער נומ. 1 (48□ געװק: ״כדט א געשראלן סנש, לײבט-געםידבשע ל־םן, אונטערגעםירטע, אפגעבליאקעװעטע אױגך. א־ן משך םון זנען יאו־ האט דך ז״ן נאש־רלעכער םנש םאר- װאנדלט אין דער עובטטער, אםגעט־אגענעד שטאט-סאטקע םיט אלע אירע קנײטשן: ציל־נדער, קאקאין, קרענקלעבע באצלינג צו םרוי, כוליגאנישע <אין ערגםטן דן םונעט װא־ט) און אםילו אנט־טעםיט־שע שטיק. מיט אײן װא־ט מיט אלע קנײטשן םון דער שטאטס אויםער- לעכער ״אלטקײמ־־. םון אוא ״אלטקײט״ געעלטערט האט יעםענין געענדיקט מיט דעם, אז עוכעץ א־ן אםארװארםענעם מאשקװער רעםטאראן האש מען איס געטראםן שט״ן צוגעטוליעט צו אםייור םון אכער. מ־ט א־ין האנט האט ער ארומגעבאםט דעם האלז םונם בער, מיט דער אנדערער געהאלטן אםלעשל װײן בײ ױ ליםן און איז דך אזוי ״איינזאם געשטאנען, אײנזאם געטרונקען און ־א״ניאם יעװײנט־־. םון אזא אלטקײט געעלטערט, האט ער שוין געענױקט מימן ״שװארצן מענטש״ (אנגעשדיבן אין נאװעמנער 1925). דורך ױ קינםטלעױשע ראמען םון אט דער םאעםע, װאס דערמאנט שוץ אין איװאן קאראםאזאװס נאכט-זעענישן, ױיסט זיך דורך דדהשער שרעק םא־ םא־םאלגונגק, ה״בט אן אױיסקױכן םשוטער טענ- טשישער װײטאג, װאם איז שוין קינסטלעױש ניט איבערגעױכטעמ. יעסענין האט שטענױק געשריבן מימ נלוט און מארך, אבער ער האט דעם שטאף שעפעױש איבערגעשםאלצן און א־בערגעגאסן אין ױינע םארמק םון קינסטלעױשע ״בלוט״ און ״םא,־ךי׳. אבער װען ער האט אגגעהוינן שרײבן ױנע לידער מיט בלוט בםועל מםש (אינעם לעצטן טאנ םארן טויט>, װען.היהשער ױח םון בלוט האט זיך גענומען טראגן פון אים און םון ױנע לידער - איז געקוםען דער םוף צו אים און צו זײנע לידער. ״דאם לעבן איז אװאלװעלער קונץ, אבער א נ״ט־קער, און איך בץ גאטכ אםײםעלע״, — האט יעםענין עטלעכע טעג פאר ױן טױט :עזאגט, - דאם הײסט, װק אםענטש םא־שװענדט אלץ פון זײן אוצרות־גרוב אין מיט װאם זי אנצוםילן צוױק איז ניטא, און עם א־ז אויך ניט אינטערעםאנט״. און מיט װאס האט ער געקאנט צוױק אנםילן זײן לײױק געװארענע אוצרות-גרוב? דער דארף, םון דאנק ער םלעגט םױער קוםען באנײט און בא־וזקט, האט גענוםען בײטן זײן םרצ־ף, און צו דער עםענין םיין תם זײדנס קולטוד, װאס ער האט געטראגן אין זיך, האבן גענומען א־״נטױםן נ״ע טדאםנם, םם-טראםנם םאר אים. ״א־ר הערט, װ־ עם װאקסן רי ה־םל-ק,־אצע,־ם, - האט ער געטענהט נאך ױן ,־ײזע א־בער גאנץ א״ראםע און אםעױקע, סון װאנען ער האט זיך א־םגעקערט נאך מער אױםגעלײױקט, וױ ער איז אװעקגעםאק, - באי*ד איז שוין דא אויך אםעדיקע, םונקט אזא פארשאלטענע א־ן םערדעױשע״. און אנזאםלען נײע כוחות, נעםען זײ םון דער בױענױקער נאך־ױעװאל־צ־ע דוש־יאנד האט עד ניט געקאנט. ער האט געקאנט װערן אנגעצ־נדן םון דער רעװאל־צ־ע, צעשם־ײםן זי ביז קאםםישע ג־ענעצ־ן, אבער דער געבױ םון א־ר איז א־ם געװען םרעםד. און דעױיער איז שװער צו דערקאק ױ :ױנט׳אידעק פון ־עםענינס קונסט, דעױבער האט ער נ־ט םארשם־צט זײן ״װאױלע לירע״ ב־ז אהױפט-אידעע. ער האט אםילו געשױװט אין םא־ש־דענע צײטן צושט״ן צו עטלעכע קונםט-שדלן. צו עטלעכע ױכטונגק, װע־יכע האבן, יערערע אויף א־ר א־םן, געשל־־םט אין א־ם ױן מ״סטערשאםט, אבער ניט ױ; םאעטישע ״װעלט-אנשוױנגי׳. ער איז געװען םױער צװישן די סיםבאליםטן, באלד נאך דער רעװאלוציע מיט ױ ״םקיםן״. ער האט געפחװט אױינט־עטן א־ן דער םארטײ (1019>. ער האט געדאלט שאםן טאנצט אץ דעם דעדבירפן גרויםן זאל, האט יעסענין אץ אהאלב- פוםםער אויױטאריע געדײענט ױנע לידער. גיט געלײענט, נאר ער גוםא האט דך אינגאנק ארויםנעױבלט תרך זײ. אלײן םאף- שיבורט געװארן און אנגעם־לט טיט שינו־ות ױ לוםט אױם זיך. און װײמער אביסל, סונקט אנטקעגן דער עסט,־ארע, האט ארוםישער סטודענמ, אין אלאנגן זעלנעױשן שינעל, געטאנצט א״נער אלײן םאר דך אונטער ױ טויזנמער קלאנגען ם־ן *עסענינם לידער. מיט אמויט-עתםטן םנים אץ מיט גרויסע ט־עק אין ױ או־גן האט עד געמאכט םרײלעכע םום-דרײדלעך. און עס האט דך גע- דאבט, אז ניט נאר זיך, ניט נאר יעשענינק - גאנץ ױםלאנד טאנצט ער אדויס, גאנץ ױםלאנד, װאם יעסענץ האט ױרך דך און זײנע לידער אנטםלעקט. האט עם דך נאר אזױ אין יענע יאץ :עדאכט? האט טאקע יעסענץ דודך דך און ױנע לידער גאנץ ױסלאנד אנטםלעקט? ״מײן ליױק לעבט םיט איין גו־ויסער ליבע, ם־ט דער ליבע צוס םאטערלאנד, דאס געםיל םץ םאטערלאנד איז דער עיקרױקער אין מיץ לעבן״ - םלעגט יעסענין אין משך םון ױן קורץ לעבן זאגן אץ אויסדנגק אויף םאו־שײדענע אוםנים. אץ ער האט טאקע :ע- מו־אנן אץ זיך םארשײדענע געשטאלטן םון םאטעי:1אנד, און ניט נאר םץ רעם םויעױק, דארםײןץ םייל א־ק. ער איז אױיםגע- קומק םץ דארף, אבעו־ נים ם־ן או־עמע הארעםאשנע םויערים, נאר םץ םארמעגלעכע, באלעזענע ״םטא־אאבױאדטשיכעש״. זק פאטעד און דץ ױדע טיטאװ, בײ װעלכן ער האט דך דערצויגן, ױנק געװען דערצײלער סון מעשהלעך און ״בילינעס״, געװק מרעגער סון דער עסטער, אלט-רוסישער קולםור. םץ דאו־ף אץ םין דער אלטער םאלקס-קולטור איז יעסענץ געקומען ט־ט קרעםטיקע ערדישע כוחות אין דך, םימ םויערשן, געזונטן חוש זװם לעבן, מיט אן אומיא- גרענעצטן געסיל םון נאטור אץ שםראך און מיט א םעכטיקן װילן אױםלײדיקן דך, בױ ױרך קאנקו־עטע געשטאלטן םא־קערםעק ״ױ גרױםע ליבע צום םאטערלאנד׳. אץ ער האט ד םארקערםערט םארש־ידנערלײ. ער האט ױרך באקאנטע רעליגיעזע געשטאלטן געםתװט געבן ױ םאםיװע, םאודליװעו־טע ״מיסטישע״ ױםלאנד, אבער םון אט דעם האט עד דך גיך שקאציש באםדײט. ער האט אנגעהויבן נעבן ױ געזונטע, םיזישע לעבעױקע דא־- פישע נאטור-רוסלאנד, אבער שםעטער ױער װײט, צ־-װײם אװעק סון איר. ער האט :ענעבן דאס אױםגעבױיזטע רעװאלוציע-ױשלאנר, אכער נאר אץ דעו־ ערשטער בונםאױשער שעה אירער. אץ ער האט לסוף געגעבן ױ ״געםאלענע״ ױםלאנד-שענק. אבער ער, ״דער בעםטער ױם־שער פאעט״, װי סריער עד אלײן אץ נאך אים אלע האבן איס :עקױינט, האט ניט געגעבן ױ םאײ- אײניקטע, גרויםע, אײנציקע ױםלאנד-געשטאלט. ד ניט :עגעבן און םאר איר אומגעקומעןז אויף א םאטאגראםיש בילד םץ זק ױדן טיטאװ זיצט ער, טיטאװ, צוגעשםארט צו אבוים, זיצט װי א״נגעװארצלט א־ן ־ער ערז־. ױ האו־ ױנע :יםן דך צונױף טיטן שטאס םון בױם, און ױ הענט מ־טן באדן. און צוזאמען מ־ט דער ערד, דאכט דך, מאנט ער מ־ט א שטרענגן אוראלטן בליק צוריק בײ דער װעלט ױן אייגן בלוט און סלײש. אץ ער װעט נאך לאנג מאנען. ער װעט מאנען ביץ גרױסן ױס-הױן, װק שמאט װעט געבן ענטסער דעש דארף פאר אלע חמאים אץ אױך םאר דעס לעבן און אומקום םון יעסענץ. יעסענץ סערכעי. אין 1915 איז ער געקוטען םון דארף אםױשער, ױרכדכט־קער, ״אינגאנצן אהעל-בלױערי - און שוץ אין 1924 - 1925 איז ער