Literarishe bleter · 1931-01-02 · 1 (2.1.1931) · p. Seite 5

זײט 5 דםעדארישע בלעטער נים• 1 (348) אױף ױץ גאננ װאונדערנארע ם־נהק. א־ך האנ אננעטאן ם״נע ברילן. :ד• בעשער צ־ ־אט־אכםן רי קה־־אוע אויםם־רוננען םון יער םטכע. איך האב אקוק געטאן אויף די שםוק, װאט רער דאלאד האט א־- בע־עלאזן אויםן זאטר, און בין נענליבן שט״ן צ־נשראק;. נא־ צו נוט האנ איך געקענט אט די םיגוק. א־ך האנ אט די קנלד,-צ״ננט געלערנט ב״ דעט לםק, ב״ ם״ן לאנג שא־שטא־נענענ ז״קי װען ער האט ם־ך אריינגעםירט א־ן דער ה״ליקער קבלה םיט ־עט צ־װעע צו כאקעםטן די שלעכטע ליידנשאשטן און נ־ענן רעט נוח פונט שטן, צו לויבן דעט נשא הנבוד, דעט אםגלא.ץ םון נאט - אםה- םאד דעד מענטשה״ט םאד אלע צ־יטן. א, יא, א־ך האנ אט ד־ צ־־ננט ם־ן כישוף גאר גוט געקענט. דאט זײגען יעװען די צ״ננס םון דעט שקר׳ג״טט םונט אשםדא*. מ״ן זילבערנער דאלאר האט םארגעזעצט צו םאנן ז״נע מאדנע פיגוק או־םן זאםד. ער האט זיך געדױיט אין אצירקל, געםאנט קגיםלעך אויף קניםלעך אדוט ס״נע םיט, און בלו־ע םלאםען האנן זיך באװיזן א־וט יעדער קניםל. ױ צירק־*ען, דדייעקן, צלם־ט, האלנע לננוה א־) געדאנק-שטױנן האנן או־סגעםלאנטן א טעםעך םון או־• סטעדל־שע קאליק אדוט מיר. ױ צװ״גן םון ױ ב״םער איבער מיר האנן אנגעהוינן םװ־םטשען און איך האנ געהערט שט־לע שוהקעױ־ען און זעםיר-ענלענע תםן. איך האנ געםילם, װי איך װאלט װעק צע״ ױסן אויםן טארט־ר־נאנק. מ״ן הארץ האט םא־לאק ו״ן עלאם- טישק״ט. מ״ן נלוט איז םא־גליװערט געװא־ן אין מ״נע אדעדן. א־ך האנ קאנצענטױרמ אלע מ״נע ג״סטיקע נוחות אין מ״נע אויגן. מ״ן בליק האט זיך א״נגעגעטן אין יעדער לינ־ע אין קניפל םון אט ױ סאדגע פיגוק, נ־ז װאגען ז״ער העלישער גלאג׳ן האט אנגערױנן צו פארשװ־נק. ױ באװעגונג םון מ״ן טייװל׳דאלאר איז געװאק לאנגזאם. מ״נע םינגער האנן זיך באװעגט צו מאנן דעם צ״נן םון ״זעיר אנםין״ (םיקר־אקאטםאט), און מ״ן זעזנג איז םארשװ־אונק. עטלענע קאנאליטט־שע װערטער האנן אםגעשטע־יט דעם ז־לנער- נעט ט״װל און עד א־ז געשטאנען םאר ם־ר. א־צט האנ א־ד גע- קראגן אגעלעגנה״ט איט צו באטדאנטן סון נאענטן. נאר װאם האנ א־ך דעדזען. עט א־ז נ־ט געװען סער ק״ן דאלאו־. עם איז געװען אקא־ליקל. קענט איר, מ״נע לינע ־1עזעד, אט ױ קא־ליקלעך דא־^אק? האט איר געזען װי אזױ אט ױ םינקלדיקע בליעלם (בלי׳־אעלם) קאגען רעםרעזענטירן ם־ט אן אםזאוהױקע ראםקע ױ אינױסטױע און ױ װענט םון קאםע־ץ? ז״ קאנק עט טאן, װ״ל ז״ םראגן דעם שילד םון םױיה״ט ארומגעױנגלט םון הימלגעװעלב מיט די שטעק. נאר ם״נט ניט, אז ז״ערע םענט־קע אדם״ען װעלן עםעם װאם אױםטאן. מ״נט ניט, או דאט א־ז ױ אםהע פרייה״ט, װעלנע ױ וױנטשן צו רעשרעזענטיק. ױ ה״בן זיך אםשר ארו־ס א־נעק שילד. נאר װאם איז אונטעק שיל,־? און איצט קוקט אויף דער אנדערער ױט םון אט-ױ קארל־קלעך דאלאק. זעט א־ר דעט שטאלק שנאנל ם־ט ױן קתק און די שרעקלעך שארםע נעגל, װעלכע צע,־ייפן ױ םלייש םון אלע שװא׳ כעדע נאשעםענישן? זעט איד, ט״עדע לעזער, װי אזױ אט׳ױ מער• דערלענע שאדפע נעגל טי״טלען דונעק און בליצ;, גױיט צו םא,־' שםױ־טן םארנינטונג איבער דער גאנצער װעלט? ,װען ױ לעננס םון מענטשלעבע באשעםענישן ױנען א־ן געסאר, גיט אנטינג װי ױ ,װיגן דך וארגלאז און זאגן: ״מיר םארלאזן ױך אויף נאט, ,־ױםנדיק גומ, אז ױ איצט׳עקםיסטיתױקע געטער און ז״ע,״ע םארשט״ער אױף דעד ערד ױנק שטענױק געגר״ט צו באש־צן אט׳ױ קארליקלעך דא׳ לאק און ראםע לױט דעד ה״ליקער שריםט. קענט א־ד, ליבע לעזער, אט ױ קארליקלעך דאלארן? אזא א״נעם האב איך געזען םאר דך. * סהרן לינערמסנם םוסער *יז געװונן < םןנםער סון דעם רנ סין לונע, נרןדנער גונערניע, 8 נעל-םקונל• — ק• ם• אפשר װ״זט םיד אן, אגוטער או׳םאםאן*, אז אין דער םױיער אמעױקע ז״נען ױ אינױאנער ױ א״נציקע םר״ע בירגער אדער, אז די ארעםע דארםן נימ האנן ק״ן אנדער םױיה״ט װי קאםלא׳ זע םרייה״ט. איך האנ ניט געפילט קק םך פארדתס א־נער ױ סוםטע׳ םאםניקשע שטיקעד. ז״ ױנען געװען אםגעױבענע אלםע קרעםער׳ שע דאלאק, װאם האנן אין דעם אומרו פון דער װעלט שוין לאנג םארלאק זיער פרצוף און װי אלע אלטע או־םגעשם־לטע •בעלי׳עבירהניקעם;עטראגן אויף זיך דעם שטעםםל םון צביעוה: ״א־ן גאד װי ט־אסט״ (מיר פא־טרויען אויף גאט). נא־ דער דאלא־, װאס האט זיך םעסט געקלאםערמ צו מ־ר, איז געװען אן ענטער םד״נד, א ם״־ע םטנע, װאם האט געשטדאלט םיט ־וגנטלענע־ םדייטי ק״ט. עס האט געטראגן זק געב־רטט׳דאטע 1880 און געשי־נט צו האנן ױ װעלט נאך װ״ניק כעזען. איך האנ אטאם געטאן אין דער קעשענע סון ם־ין זשילעט צו זען, אויכ מ״ן זילנערגער דאלאר איז גוט באשיצט צװישן ױנע קוםערנע חבריט, און ב־ן את־םגעלאפן םון מק ציםער, א״נצואטעמען אביםל םון ױ פױשע,יע לוםט םון נױ׳יארק און גליינצ־יטיק צו זען עמװאס םון דעט נאנטלעבן׳אומת א־ן דער אינזל׳שטאט. איך האנ נאװעגט מ״נע םױט צו דער נויעױ, צו זען ױ לעב׳ האפטיקע סצענע פון אט דער יתיסער םולזוכנױקער ארטעױע םון נױ׳יארק מיט א־רע אומאױםהערלעכע רײען םון ב-ד און בראגםן׳ םאלונם נשענקק) מיט ז״ערע ״װ״טערקעס״ <קעלנעױנט), װעלכע האבן געש״נט צו פארשטיין אויטגעצ״כנט ז״ער געשעםט אלס געלט׳ מאכערקעס. דער טומל און ױ קלאםער״ םון ױ ״עלעװייטערם״ (הויכ- באנען), ױ ז־ך נאװעגנדיקע םאםן םון פראםעס־אנעלע בעטלעד און גנבים, פאל־םלייט א־י םוםג״ער ױנען געװען צװישן ױ טע׳ נער און אנדכטן. איך בין דורכגעגאנגק דער נויעױי פא־נ״ ױ מוםז־*, װאו עס האני דך אתםגעשלאנדרעװעט ױ םיאנעק םון פ־ייעי לינע, װאס קלייבן יעטער אויס שאנד איירער שקלאםעױי. אט ױ אלע יער׳ ש״נונגען האנן מיך א־ן ־ענער צ״ט נ־ט אינטעדעםידט. איך ב־ן צו ױ געװען גל״כגילטיק. איך האנ שט־לעיה״ט װ״טער געװאנ׳ דערט צו זוכן א״נזאםק״ט, נױ אםצות־״ץ מ״ן םארך, איבערגע׳ ארנעט דוק־ אנם גדאמאםיק. איך האנ םארגעזעצט מק גאנג צו טשעמהאט םטױט, םארקראי אוןצולעצט צובראדװ״ ניטםאתעםנױק דערב״ אקוק צו מאן םון װייטן אויף דער ״טױב־ון״׳נ־לױנג. אט ױ געב״דע האט אויסנעזען ב״נאנט װי א טטאנציע פאר װעג-תיבער. איך בין געגאנגק ױרעקט צו דער בעטערי און קעםל׳גארדן. דארט האנ איך דך אװעקגעזעצט אויף אנאנק און זיך פאדטיפט און מחשנוה. דער ױגער םץ סיטי׳האל האט געשלאגן צװעלף. ק״נער האט דך נימ געזק. םלוצלוננ האב איך דערםילט, וױ עםעס הארמם האט אקלאם געטאן מיין נרוסט. איך האנ זיך אתמגעקוקט. ק״ן נפש האט זיך ניט יקק. ױ נאנט איז געװען קלאר, און ױ פאר׳ ג״ענױקע לננה האט זיך אקאדשט עהשט אנגעטאן אדורכג״עגױקע נאכט׳העמד פון לייכםע װאלקנס. ױ קלעם ױנען געװארן אלץ שטארקער. איך האב געעםנט מק ראק, אמאם געטאן םק זשי׳ לעט׳קעשענע, און פלוצלונג אױ מק דאלאר את־םגעשםתנגען פון דער קעשענע און דך אװעקגעק״קלט אױף דער ערד. א־ך האב דך געםלייסט איס אויםצוה״בן, נאי עד האט זיך מיט אויסעתע־דינלע׳ כער שנעלק״ט אװעקגעק״ק־׳ט װ״ט םץ מ״ן דערגױינן א־ס. ער האט דך געהאלטן אין ק״קלק אלץ װײטער א־ן ױן קױיז, דך באװעגנױק מאיעספעטיש מיט װיגנױקע באזענונגען און שאםנױק * אגב ווריחא, ם*ינ*יגײענדיק. •* * סרימע אין ניו״י$רק•