Literarishe bleter · 1930-12-26 · 52 (26.12.1930) · p. Seite 991

זײם 991 * 3?זזםזזר נוס■ 52 (341) נ ח ם ן םײזי7 /זז ארש* ש. אנםהים פאמױנבעז אויפעופידז דעם ״דיכוק״ אינט׳ערעםירט דאפ וױינית. און םיא־ז ׳עוין אנב ״טפעטלעך װענ; א־ר צו ־אנדזנעך אנםר־ װעחט ארײנגעצוי׳נן אין ר■ תייינ־פורענײתן פון רעם םםעציעאן ײדישן ״פרא׳נטי; ער װער״ נע״ךןען ד.ךך ד. ײר״״ע פ״ן און יםורים פון ן*רט צו $רט, און פרװוט צ.י •לינדערן די נרוי־ ו׳אטע װײטיקן פון דער ײדי׳שער תפקר-נעװארענער ט.אםע. פין צײט צו צײיט דערטאנט עןר זיך אן זײן ״בן־זהינ־ם״, אן זײן פיעםע, או; ער אייעגט זי פן*־ פאר שרייבער און טוער אײ פא־יםײדענע ׳םטעט.;ס ,דעחנײאט איצט ים. ׳נינער (אין נװ־י^רקע־ ״טאג״): ״רער אטת איז, אז װען אונםק• תאט צים עריטטן טאי פא־גע- ילײענט זײן רראטע אין פעטערבורנ פא־ א נרופע יםריפטיטטערער אין קדי.טיקער ןדאס איז נעװען אין יא־ ס1ו>1), האט ע־ אויפ קײ- נעם נ־״״ט נעטאכט קײן ״.וטאקן אי״נררוק, און עם ר.אט נייטט נע- ־א־פן ראם, װאם איחנער פון רי ציהערערם האט זיך נעטיט יצו נע- פינען אין ״ריביק״ נאך עפעס, אתוץ ,א ,,קארעקצ־ע עטנאג־אפ״כע טאטע־־א:;״ רער עוצבפ ־אט אט ראם ״נאך עפעם״ נ־יםט נעזע;. נייםט נעפיאט, און כטעט ארע זענען געבריבן ב״ רע־ ד״׳נונג, אז ״רער ריבנ־ק״ איז נ״טט טער װי א צ־קר קעצילראינ׳םצענ־־׳טע ײדי- יעע פאאקם-םנתנים און פארקם-נאויבו׳ננע;־. ראמ זעאבע איז געװעז אין קיעװ *אין 17*11), װען אנםקי תאט פא־גערײענט זײן רדאטע פאר ד־ ־א־ט־קע ״ר״עע יטדײבע־ און ק־רטי־-טוע־ (איך בין דאן נראד נעװען אפנעפא־ן פ־ן ק־עװ),— און אויך פון זײ תאב איך געהערט רורב״ם-נענאטױוע ט״נונגע; װענן רע׳ה פיעםע. פיהאט בארויערט רעם גיטךטײע־ן אנם׳קי, װאם האט זיך אויף ו״ע־ עייטער ״אזוי באנארייםט״. דעי עטפ־נדרעבע׳ר אנםקי תאט נעװים ׳ניט געפ״לט אט ד• טײנוננע;, חגם זײ זענען טסתטא א׳םן א־ם אין רי אײגן נ״טט א׳־ו־ס- געזאנט נעוהארן. אזוי װי קײן ״ד״טע אײט״עע ט־׳־פעם זעכען ראן אין רוםאאנר ני׳םט געװע;, און רערצו — בײ רעם ׳־עװארוצ־אנע־; אויםברו־ז פון ׳רעם דעטאצט־קן רוםראנד װאאט קי־ן ר״ר ג״ניט גע- קאנט זײן, ט׳זאל אין ײדיינ־; טעאטער זיך נע׳טען צו אזא טין מים- ט״טע־ היןאטע, יתאט אנםק' אצ־ז נעווןאד׳ט און געהאפט א״ך רער רו- ס״״ער םטיר־ע בײם מאטקיןעד קינםטצעד״ען טעאטעיר, .אז זיי ׳װער; ר־ פ־עםע אויפיר;. אבער נייטט נעקוקט א״ק ר־ איע תבטהוח, תאט ע־ דא׳־ט נעהאט נאר ענטת-נפיני און שפ־בת-רט־ם אט ־ני־ײבט ע־ א■; א ברױו פ׳ון א-טן טערץ 18*11: .מיטן קיגםטצערי׳םן טעאט״ער איז ׳ני״טט גוט. םטאניםצאװםק־ איז קדאנק, איגט. טיניעבאזו (.דע־ זער׳בע־, װאס האט אעצטנם אויפגעפירטי בײ דע׳־ ״תבימוד ד־ יניעקםפיר-פא־׳םטעצ׳ונג — ג. ט..) איז ק׳־אנק, נערװעז-צעינ״טעדט איך בין נעװען בײ אים נעכטן און האב ׳םיעור נ״טט געװײנט.- טײן פיעסע א־ז ני׳טט א׳־ײננענוטען אין ־עפע־טוא־ םין הײנטיקן םעזא;. םרטיקעװיט׳ם האט דאם טיר טוה־ע נעװען כטעט טיט טרערן אין ד־ אויגן. ״א״ע׳ר פיעםע נעפעקט׳ אונז אצעטען ז־יעי, טי־ האבן זיך אײננערעבט טיט איר אבער׳װען םיהאט זיך נעיעטעצט רי פראנע װענן אײםפירן ז־ איצט, — האבן טי־ ז־ך נ״ניט אנטיניראם;. זי פארערט אזא אניניטרעננונ:, װעאכע טיר קענען איצט ג״נט נעב; בײ אונזע׳־ע צעינייטערטע נער׳װ;. א־ר האט׳ נעזען, װאם סיא-ז נע- װא־ן מיט טיםעכאװן און ג״־אט;. סיזענען ׳םוין פאראן נאך קאנ- רידאטן. הוצרעם װעט דער עףלם ב־י רער איצטיקער אאנעט־־נער יניטיטוננ ני׳םט נײן זי זען. יםוין צו יםװער איז זי אין נ־ויזאם דע־ עוצם װיצ זיך איצט פא׳־געםן. רעריבער האבן טי־ זי אפגיערי־נט אויפ דעם צװײטן סעזאן״. ״םיאיז טרויער־ק — ׳ני׳־״םט אנסקי — אבעד צו עגטפע־ן איז נ״סטא װאס״ אין רעטזעא׳בן ם־ױו ןפ־ן 8־ט; טע־ץ 18*11) דערצײצט אנםקי, אז די ״תב־טוה״-פטוד־ע װעט ד• טענ אנהויבן ד• פ־אבן פון ׳דיעם ״ריבוק״ א־ן העברעיש^װי באװוסט, איז דער ״תדיבוק״ אין ״תבימה״ א״פנעפ־־ט געװארןן נאך רדײ יא־ צוגר״טי׳ננע;, עױטט אין אפר־א 1יט9ו. — א ״ ה־׳ניים נ׳אך אנםקים טו־׳ט. *זע אנםקי-העפט פון ט ״טאריטם העפטן ״דאס אעבן״, װיר־ נע, 1921). דעם ״דיבוק״ האט איבערנעזעאט ה ג גיאריק׳פון ײריינ• אוײ־ העבדע־׳נ סאר דע־ ״הביסת״, ב־אציקם איבע־זעצו׳נג תאט זיך אװך עם װעחט איצט צען יאר זינט עם איז דאם עריעטע מאצ א״פנעפ־׳רט נעװארן ׳ני. אנםקיס ד־אםאטיינע רענענעדע ״דער ריבוק״ (צװי׳שן צװ״ ׳װעילטןן, — א פיעםע, װאם א־ז נעװען דער נ־עםרדער םצעג״טער ערפא־לנ נ״נזט נאר אין דער ײד״טעד ׳ש&ראך, נאר או־ך א־ן העבדעיש און אין אנדע־ע יטפראכן — א־ן רײטיני, פ־יאנצ״ז״׳ע, עננוצי׳ם, פײציש, נא״װענייס, ׳םװעדיינ, ױנאםצאװ״ני ןאין אםש־ א־ן גאך ׳אנרערע שפדאכן). אין ײד־שן איז רי פיעסע ציער׳ניט אײפנעפירט נעװארן אין ׳װאר׳נ־ע ד׳ורך דע׳ר ״װיאנער טדיו- פע״ יוי׳ט דער איגםצעגיזידוננ און רעדםי פון ׳דור הע׳־שאן צו רי ׳ניקינ״ם נאך אנסקיס טויט (אנםקי איז גע־ניטארבן רעם 8־טן נאװעט- בעד 11920. ״רעד דיבףק״ א־ז פון די אטטעדםטן יגע׳םפיאטע פיעםעם אין ייד־קן טעאטער א־׳ן נא־ רעד װעאט, — טםתטא נעיםפיאט נע- ־ואין טער װי א צװײ-דד״ טו־ז׳נט טאא. די ״הביכזה״ תאט ׳נױי; ־,ם ״הדיבוק״ אויפנעפירט איבעד ססד טאא, און דע־ א־נטעו״עס צו רער פאר׳טטעאווגג איז ביז איצט נ־שט געפאאן, א־ן אין יעדער ינשאט, װו די ״הביטה״ קובזט, איז דער ״ד־בוק״ פון די ערפאאג- ר״כסטע פאישטעאוגנען ם״ א־ן קינסטאער״םן און םײ טאטעריעאן זינע;. אװך א־ײ־ אגדערע ׳ניפ־אבן האט דע־ ״־ייכוק״ נעתאט גרוים ׳,נדפאאנ, און רעזשייסער;, מוז־קע־, קיגםטאעד-רעקאראטארן און א־- ט־םטן האבן זיך את״םגערוקט אדאנק די ״דיבדק״-אויפ־רװגע;. קײן ינום אנרערע הײזגטצײטיקע פ־עםע האט נ״עט נעהאט אזוי פיא קאנצעפציעם, או־םטײט׳נ־ו׳נונע;, װאדיאנטן, און ארום קי־ן יםדם אנרערער הײגטצײט־קער פ־עסע איז נייניט נעיטאפן נעװארן אזא קאאאסאאע איטע־אטו־; א&תאנראוזננען, ארט־קאען, רעצענזיעם, אײג־ הרוקן, פי׳רושי׳ם, יהײסע ויכוחים, פאאעטיק א־ן פא־אד־עם. עם איז באטת א נהויםעיר שאד, װ׳אם די טוער פון דעם אנסק־-פאגר, װעאכע גיבן איוים אנסקיס ׳װעחק און זענען אפטדופסים א׳ויױ זײן איטע- .־ארי׳ניער און מאטעריעאער ־רדסת, האבן ני׳םט פא־יניטאנען בא- צ־ײ^׳ם אויפצוזאמאען האים אאץ, װאס איז נע׳טריבן נעװארן אר׳ום ד־ ״דיבוק״-או־פידוננען אין פא־יםײהענע אעכדער עס װאאט געװען אן אומנעתויעי װיכטיקער מאטעדיאא, װעאכעד װאאט באװיזן װ• רי נרויםע,׳םרײטעװעאט זעט אוגז אדן באטיט זיך א,עז צו פארניטײ;. טען קאן אנ׳םרײכן א סרוים װעיק װעגן דעם נאנוא פון העם ״ריכוק״■ און זײנע װאנדאיונגען פון ׳װא׳־׳ניע קײן דײטיםיאנ־ פין דײנטניאאכד ק״ן האאאבד, און ם־ן דארט קיין זאנרעמב, און דערנאך ק״ן אטעדיקע צו,דעם עננןאי׳ני-אטע־יקאנע׳י עואם און אזוי װײטיער. ראס א־ז א נרויםע, ערנסטע און דאנקבארע אדבעט, װאס פאדעי׳ט פיא ארבע׳ט און םארבערײטונגען. צו דעם צענטן יארטאג פון דער ״ריבוק״-אויפידוננ װיאט זיך אביםא רערצ״אן די נע׳ני־כטע פון רעם ״דיבוק״ און זעען, װיפיא אנםקי תאט זיך אננעפאאנט טיט זײן פיעסע א־ן צויף פ־ן עטאעכע יאר װיפיא ע־ תאט זיך ׳באפוט מױאא זי אויפ־רן אויף רער בינע, אבעי נישט נעקוקט אויף אאע זיונע באטױנגען איז אים דאך בי־ זיין אעבן ני׳םט געאחננען ברעננען זײן פיעםע צו א םצענישן תכאית. אנסק■ תאט אננעשריבן די ההאטע אין אנה׳ויב פון דער װעאט- טאתמד, און נישט, װי אנדערע האבן נע׳עריבן, אז זי איז סארםאםט נעװוארן ערשט אין דער צײט פון דער רעװאאוציע. אין א בריװ פון מאםקװע צ.י פרא. מאנאסזאן (׳פון 30-טן דעצעמבעיר 1015> שדײבט שוין ׳נ׳. אנסקי מיט װײטיק און יםורים װעגן דעם, או ם׳נעאוגנט אים נישט מיז׳אא די פיעסע אויפירן, תײםט עם, אז רי פיעםע א־ז ״טוין גאך פריער נעװען אננעיטריב;. אנסקי שרײבט: ״םיט דער פיעסע קומט נאהני׳טט אד׳ו־ם. רער רעז׳נײםער פון דער םטודיע *געמײנט פון רעם רוסישן טאםקװעד קינםטאע״־ישן טעאטער—כ.מ.) םואערזשיצקי איז נעדװעז-קראנק און פארט עהנעץ-וװ א׳־ועק אין א סאנאטאריע און צו סטאניםצאװםקין איז שװערע׳ר צוצוקומען װי צו א םוניסטעך ׳רזןם אמת זאננידיק, האב איך פארצוירן דעם השק צו נײן צו זײ, איך תאב נישט נעוװםט, אז אויםן װענ צו רעד םצענע חאדף מען רורכגײן אזיוי פיא נידעריקע טיראעך בו, מיצא, זאא זײן אױי. אויב די פ־עסע א־ז ׳א נוטע, װעט מען זי שטעאן אין 50 יא־ ארום, אן מײן מיסװירקוננ, און אויב — א שאעכטע, — י״נט האך געװים נישט צו עוסקן זיך מיט איר״. — און אנםקי ענ- ־יקט רעם בריװ מיט■ םארצװײסאונג: ״נאר נאט׳ צו דאנצען, מיך