Literarishe bleter · 1930-12-26 · 52 (26.12.1930) · p. Seite 990

4 6193-7ר'0!1 190973 012. 52 (347) ש 990 * װען םיקען •)נקוקן דעם םוי* םי* א רויק פר״נגזלעך אויג — איז םען ני־זופ ק״ן 6שום װעזן. א •זוםה איז דעםיןלם •) חכס, אן אוסגע־ בילדעפע •רוי, א *רוי א •טר״בער*. און איבערגעקוםען א לזונגע ק״ט *ון יםורים, ג״םםיקע און פיזיבוע, ז*)נט זי אויף זיך: .*ון *וים *ו םוים— דזאם איך ענדלעך דערקענם דעם :)•ים״. איך האב נ*ך ק״נמזןל נישט געל״ענט ק״ן רירנדיקערע געשינםע, װי די םזועגע, בעת עם קונוט אן די ידיעה, אז איר געליבםער מאן איז געיטפ^רבן, און די ןדוי האלם א״ן איר געװ״ן און ג״ט גזןר םר״סטן די בײזע שװיגער. דןןם איז אפשד שקלאעער״ — װעם עםעעער זזןגן — אבער םען םוז םודה זײן. אז זו אזא אקם טוז םען חזןנן אן אוםגע־ וו״נלעך שטארקן סזןראלישן כח, ורזןס םיוועט זעלםן געםינען ביי דעם היםםערישן א״ראטעער, בסרם ב״ ,־ער טרוי. דזןם בוך לאזם איבער אין אונז א רושם. װ>)ס ג״ט טינקפ אין היטוכדיקער ליניע *ון זייער םױיעריקער םעסע * * * אויך םאראן איז טרויעריק. אבער די סיבה *ון זיין םרויער, אין קעגנזאץ ױם טרויער *ון שענג נדםענג, איז די שווערע םשא *ון ל״דנ־ שאםם. װאס דריקם אויף זיין אפייקאניש געסים. ד*ם איז די םעלאנבזיליע *ון שטארקע עקפדענטרישע *ארלאנגען, דואם באגריי*ט, אז די םעגלעכ־ ק״טן *ון געניםן זענען ב״ם מענםשן באגרעגעזום. םאראן באקלאגם חןם רעבן, װייל עס איז קורץ, און א״דער ידיו קוקסם זיך ארום, םוזםו שןין אװעקג״ן ״דורך די שװארגע געדיכטע וועלדער זװם שםילן דער*ל אויף קאריקאםבאס בזןדן* מיבאוו״זט נישט א לעבם גו םון ווי םינעהער *ו זיין, האכפ זיך נישט אנעגעזעםיקם םיטן םעם, עםנווארג, מאניןןק, טענץ א־ן װ״בעי — װי ער זאגט אוסגעזער. אין השארה־הנזש גלויבם נ״םט םאראן. ״אזםזיםם — זזןגם עו— גלויבן די מענטשן׳'... אא׳יוו. ווען רענע םא־אנס חעלד -עדם וועגן גערעבםיגן״ט, אז אלע םעננדטן זענען ברידער, אז םיאיז נ״טט קיייז אונטערש״ד זוווישן א וו״םן און א שװאיגן, איז דאם די דייד *ון אן אונטערדריקםן, סאלשן, באי־ בארישן •טקלאף, װאס האט א שפוםען זװנג (װ״ל ער װאלם זיך באגאנגען נאך ערגער) און װאס ז״ן •טטארקםטער ארגוםענט אויף מיםגעפיל זענען זיינע ל״זעדיקע בליקן. •טענג אבעי •טפאחט זיך אן אן א הויכער, איי־ רעלער יעליגיע; זיין קיק אדיץ דעי ײעלם איז א קאםם״טעד, און בעה םאראן, יעדנדיק דועגן אײראסעישן איםסעריאליזם, שויםט *ון בעם און יגיחה, ווי א געפאנגענע חיה אין •טטייג. דריקט שענג ט־טענג אויס ז״נע ליידן, ווי אן אסתער אריסטאקראט. די ליידן פון זיין *זןלק נעםכ עי אויף מיט יענעם באליידיקםן שטאלץ *ון א *רינץ. וואס גים זיך אונ־ טער אין שלאבטפעלד דעחפאי איז ער שטיל, דיסקרעט. אינסערעסאנם איז רזזס, װזןס ביידע ביבעי פיעטענדירן ױ *ארבינדן זייערע *עלקעי־ גייםטיק מיט אייראטע. אין ■טענג טדטענגם בוך דריקט פאל וואלערי אוים אין א פאררעדע זיין באזיונג און ז״ן באג״סטערונג ױ דער כינעזי־טעי קולסור. אויך םאראן הזןפ אונטער זיך א נרויםע װירדיקע םאראל״טע זזםיגע. אבער בעת ד׳ער מחבי פון ״ם״ן םוםער״ *ארוײנדערט אונז םיט רער הויכער קולפולר פון זיין *זןלק, דערשרעקם אונז מאראן מיט זיין אוי׳מענגדטלעכן בארבאריזם. די איבערזעױנג פון די ב״דע ביכעד איז אין אלגעםיין ז״עי א קאיעקפע פאדערט ארכזעד כײעם ± אילוסטרירטז קאטאלאג 188 זײטן סס2 אילוססראציעע םאד אלעמען ארבלזיסט קאןףפעראםױו ״ביכערי׳, װארשע 2-3 ו)1ע\316א ,3זװ$23ז3^\ ,"ז6ו1סץ8״ .12)<6ק5 גריפן. יו*ס סיד דיפן >ון גע״סיגםע. עהגנג :דסענג איז פראגדעסיסם: עײ ד.אם ריב זײן €*<*ג>ונגעכהײט מים יענער ליבע פון חבםים, וואס שראכצן *זײץ די שריזכט־יאריקע פאסיררנגען בײ זיך אין ח*י־יז׳ װי אײגענע, פעדזענלעפע דעי׳פאירגג. ער װײסס, אז די ורעדם איז הבי־ חבריס,?בעי ער איז בבח אריסצרםרן זיך אינגאנצן £רן ז״ן אײגעגעס ״איך״, *ורריסצרגײן פרן זײן ענגן באי־געכעצשן קר״ז, ארן רעבן מים א גױיב מעבמיק לעבן אין צײס און אין רוים. ״דענג :דסענגס מומעי ־ע־נמ איי־ זרן, אז ״דאס רעבן איז א ראגגזאמער מרימ״, ^בער״ זזןגט זי רוײמע־, ״איך חאב ליב זיך םקייב צר זיין״• אירע קינדער דערצײלט ז• געשיבמעס פרן אידעאריזם און מסײת־נפ״ס, פרן אבםאר־טער גוססק״פ; ״גימ ־ײז די הרנגעייקע ארן אײעי חאיץ — די לײדנדיקע״ —י איז דע־ מאמא פרן ברך. ררעגן די נאצױנגען אין דער םענמ־דלעבער געזעל־ *צאפמ דעיצײלמ זי מע״סירת, רראס דעיסאנען אן די םעעירת פרן חוכי חסעגי רואס זעמ אין דע־ ײגנמ, ררי אן אלמער מאן הלאנצב א מײמל־ ב־ים״ רראש דאי:״ וראקסן זיבעציק יאי־־, אײדער ער גימ איריס פיררת. ״ דאס יעבן איז קררץ. — זאגמ אײנעי אין ״סענג :מענבס א םע״צחלע— װען מיהאמ אין זינען אײן דרי אדעי אײן יחיד דאס לעבן איז ראגג ארן אײביק, רוען כזיחאמ אין זינען דרירת ארי־* דויות, יחידים ארייז יחידים אין ־רים א״ן אין צייב״ ״מ״ן מוטעי״ איז זײקר א טױיעייק ב־ך. די הויפפ־העלדין. דעכ מהכ־ט מוטע־. װאם :עספ דעם גיעםטן אנטייל אין דעי דערט״- ־ונג. האמ ״געהאט דאס אוםגליק געכוירן ױ װעין א פױי אין א כי-;עזיש :ייגעייע־ הויז״, אומגעכילדעט, אויםגעט״לט פון געזעי׳־טאפט־ 1עכן לעין. מיט א *אי זועק־יםלטע *יט פון דעי ׳־ג:ט אן, װאכ די כינעזע־ ־ופו אן "גאלדעגע דיליעם,״ — האט זי ממשיך געײען א טויזגסע־ יאײסע, זזו־אלטע, אייעגטאלייטע ט־אדיטיע, א פאטריאלכאלייטע מא־אל, אז די פ־וי איז אן אייגנטוס. א זא־ פא־מאגט :יידכ ק״ן;שמה. כאזיזוט ניידט קיין װיל;, דא־ף זיין יטעמעװדיק און פאיכאינן אין זיך אליין. ני־טט אויכד־יקן אויפן קול אי־ פ־״ד און איר װייטיק. ״דעי סאן — זאםכ ד• כינעזעיין — איז געקומען אויץ דעי װעלט, כז־י צ• געניםן, די פ־וי — כדי גו ל״דן״ כדי ױ בזזכ־״פן. ־וזזס עכ כאד״ט א פױי אין א כײגעילעך :ינעזיש הויז. מוז מען הע־ן אי״ע אייגעגע דע־זויילונגען וועגן מנהגים מען מוז זיך ױקוקן ױם לעכן פרן דע־ 12—14־יאייקע־ פ־וי. װאם דעי סאן ״נעמט אי״ן אין הויז פון ז״ן טוטעי״. ײד׳כע הויכט גלייך אן ױ איגט־יגי־;. און מיגעװעכ אוגםע־ כיםרעכוו״ז דאם לעבן םי־ן דער יונגער *אױ די פױי, װאס מיי^אזט אוים־ גיין ווי א ליכט. אין איי א״נזזזמק״ט. אפטמאי פון א קיאנקה״מ. װאכ זי איז נישט די״םט אויטזוזאגן. די ליידנדיקע כינעזישע פ־וי לייגט געװים, אלם סומע־. א יטםעםױ אויץ דער סינעז״טע־ דעיױונג. ל״ענםטו יטע:ג :דטענגט כיך. פילסטו. װי א גרויסע־ י־ויקר יטווימט אױס. װי א נעבל איבןןר די זייטלעך. ער װעים נאך געדיבפער די־ך די וזסגעהאקטע זאין. װי פעיזן, װאט זעען אייט, װי דע־ מחב־ װאלט געזיפגט ״זי האט מיט מיי געגעםן אין קיך זי האט מײ געגעבן ױ עםן יייז זי יאם מיך א־וםגעםיאגן״ א א ײ די אוגטעיד־יקפע פ־וי אין אזיען איז א םך שולדיק אין דע־ הע־שאפט *ין א״־א*ע״גן איספן״־יאליזם. די ל״דנדיקע *ױי פון אייענט דעיזויט א סטאישן מענם־טן. װזזס זאי, ז״ן גל״בגילםיק ױ די ■1יידן אויף דעי ײעלט אין אונזעי ױיט *ון האיטן קאמ׳ ױוישן *על־ קע־ א־ן יהידים *אי דעי עקזיסםענץ. איז דאס געדוים א יטעדלעכע דער־ זיידנג; כאטיט אין גױנט שטידט ייד אײ גאצזועי־ געדאנקענגאנג, םפע־ זויעל כ״ דעי כינעזייטע־ *רוי, װאס מיר קענען דויך יטעננ טיטענג, אויף א טי׳ע טענכדטלעכע *״1אזא*׳־ װאם ־ײט מיט אײ גיטסקײט און אידעאליזט ע*עס א מאדנעט ברו־׳ *א־מאגט אט די דאזיקע װינדע־בארע כ־אניק, די א״ננםלעכע *א־ם *ון •טענג טיטענגכ װערק. זי גיט איכעי מיט די אייגפאכסטע.״*־׳מימיװםמע מימלען די א״דלסטע געסיל־גאמעס פין א הא־ץ כי• א פאלק. וואם מײ האכן, אין כעסטן פזדל געהאלטן *א־ -וילד יטעגג טיטדנגס םוםעי דעיז״לט די געיטיכםע פון פיל דײות דו־ ייק, פון ז״דעס און עלטקי-ז״דעס. כיז ׳■אאםגען. כיז קאנפוױוסן. •טענג :דטעננ אי׳״ז דעיי״לפ וועגן דעם םוים *ין ז״ן ׳אטע־ ז״ז פעבועי׳ זיינע כ״דע מומעפ. זיינק קוזינעס אוז אויך *רן ז״ן ז״נ־מוםעי. װעלבע ע־ האט •*יכ, ווי אן אייגענע מאמע. שענג טשעננם מוםעי ־עדם ױעגן טייט איז איעלכע אפא־יימען, וויז ״סיאיז אנגנעביעי ױ •סםא־בן, ױי ד• •1קבז״ ״װיין פאײטכויט או״• א ינע, און דעי םייט פארשכורב ווען מען קען איבע־םיעטז די ׳טװעל פ־ן טוים, אונז אויף אײ ׳׳* ׳