Literarishe bleter · 1930-12-26 · 52 (26.12.1930) · p. Seite 988

£ בלעסער ג*ם. 51 (347) 9 ,ײזב 983 בעדא *ועז׳ןײדט דיט זיין וױיב, םיג* ״נ$ר 8 סציינער פארטיעי $ז5ץ געװעזענע קװאציפיצירטע ב&צסלאכעם״,;עפע;;יך צו ״ת־וינע; ד$ס (ײדישע) צעבן ד$, אין פויען, מימ א זין דו׳רך *רבעמ דורך א ׳טעפערישער מ*ט״, װי בער< ה$ט זיך ״בע-־מױ באמיט״... ער, בער?, — דורך אדבעט, זײן זון דער םוזיקער, הײנץ, — ״רודך עוײנקײט״... און אז ער בערל נײט ארוים םיטן איןער — װערט דעדצ״קט — ׳םפילמ אין ז״ן הארצן א גרויס?יד — דאם ״?יד פון מעשה-בראשות״ן און צו די ארוםיקע רעדט ער: ״סיר (ײדן) הייבן אן פין מע׳עה־ברא׳עית... מויזנטער יארן האבן אונז גע׳ש$>נקען הוצטור און ביטערע דערפארונג... זעט, יידן, װי םען אקערט ן אט — הא&״!״ דערמיט האמ אצטער האצ־זנע װי אויפנעפצא׳נטערמ די א־דעאצאנא־ע אין זיין נרויסן ראמאן ״יעטארלןע און ׳טװאכע״ן מיר האבן װייט ני׳עט אויסנעשעפט ד׳עם צעצװײגטן אזן א־יעהגעצארענעם מיט מענטזטן, ב־צודער און םיטואציעס אינזע*צט פונם ראמאן, װייט זיך נישמ אפנע׳עטעצט אויפן פצאסטיש־קעסט- צערישן און מוזיקאצי׳ע-סטיציסטי׳ען ׳טצצ, װאס איז צעזייט און צע- ׳טפרײט א־נם װערק. סיאיז א טןע״ע או־ך א באזונדערער ארבעט איטער קאציזנעם דאנ־אן װעט פא־בצײבן, װי א ברײטע, צאננע. פארביקע טאםכ־-ע פתם ײדישן נרויסשטאט־־טן (װארשעװער) צעבן. נע־אגט און נעטריבן םיטן א־םפעט פון א ■וװצקאניש-פאהגאנגעגער צ־יט... א װעג האםמו רורכנעםאכט א היפשן: פ״ין די ס-ערן, ז&גםטז, צו די צױניסטן, שפעסער צו די טעריטאר־אציסטן און געבציבן העננען צװי׳פן זײ און פועצי-צױן... און איך, בדודער, געזעם;, מעשה-פויער, או־ף מיינע קארמאםצ און נעטרוקנט םײנע זוםפן״ אויך ־שראצ באװענט זיך אין אן אױםגעשםדאכענעד אידעא- לאג־שער ריכטוגג. ״דאם גאנצע ייד־שע פאצק — זאגט ער — אי־ן א־נטעצ־גענטי׳נזע־ בטצן״ ן דעם ייד־שן פאצק — האצט עד — פעקן ״די רו־ע פרינויטױוע חושים, װאם ציען זיך װ־ װארצקען פון ־ער ערד״... פון דער גאזצער נאצעדיע צײכטזינ־ק-׳נ־טאט־שע און ביר- נע־דעכע פרו־עין״טיפ; א־ז אירע, ד־ פאדדאטענע דודך איר מאן, אש־ פאדצאפקי, פארבקיבן אצם רי ראציאנעצ-אידעאציסט־שע הקוצה, װאס צוזאמען מ־ט איר מאן, ־שראצן, און צוזאםען ״•־ט א פא־ט־ע א־דעאק־סט־שע הקוצ־ם, װאם האבן ז־ך געא־בט א־ן ע־ד-ארבעט און בערצ פאדצאםקים נוט, צאזט זי זיך א־ועק קיין א־ץ-־ינ־אצ, בכד־ רארט א נײעם דור צו געבוירן... א נײ קעבן צ־ ב־־ען. (ינ־י־קע פ־יפער, דער רויטע־ בונטארישער ד־כטער א־ז נעפאלז א־ן באקינ־עװ־םט־שן קאמ־): א־ן בערק פאדצאםק־ מ־ט דער ״נענ־צוקטער״ ־א־אט״נ־קע;, מ־ט ז־ין אםאק־קן, צור־קגעקעצטן פון בעדקין װ־יב, מ־ט ז״ן זון דעב פ־דצ-ק־נםטקער, ׳װאפ צוציב זײן פ־זישעד פארקד־פצטקײט האט זיך רענע מאראן ש. ןןןוזןסנ/ןןןןדזע צ ו ו י י ע מ ז א מ י ש ע פ י כ ע ד (רענע מאראן באטואלא, פון פראנצויזיש ק. בראקער, ־גענג :דגעננ ס״ן מוטער, פון פראנצויזיע מארק רא־ קאװםקי י— ביבדיאמעק מארק ראקאװסקי, װארהוע). שענג -ט׳נ־ענג פרן די פראנצויזן״. באטואלא, דער סאקדנדז׳נזי (א מין עדטססער, עופט), א גדויסעד נענעד סיט א דיזיקעד קראפמ, ׳צסארק באריסם צװי׳ען די נעגער־׳דבטים, װעחמ, בעת א גרויסער איניע אין אן עזמםלעכן מילה־ יום־טוב, אייפערזיסמיק צו זיין װייב, די יינגםטע צװי׳םן ז״נע אבט װייבער, װאס פארראט אים, אים איז די אויגן, טים זיינעם א פריינם, — א ױנגער?זײנער נעגער פון א צװייםן דארף. עם הויבם זיך אן א?זפיל אויף לעבן און טוים צװיינון די ביידע ריװאלן, װאם חאלטן אן אויםעד־ לעך די זעלביקע פריינט׳צאפט, װאט פריער. ביידע גרייטן זיך צו דער־ הדגענען א״נעד דעפ צזו״פן אזיף א ביטדען, אבער אויף א װאסרמער אבזרױחדיקן אופן. דער םוף ענדיקט זיך שלעבט פאר באטואדאן: ער װערט שװער פארװונדעמ בעת א געיעג אויף חױח דיח־ אן אנטלויפגדיקער פאנםערע, זיין װייב פארבינדט זיך מים איר געליבםן, דעם גוםםן מאן אין די א־יגן און אנמלויפם מיט אים אין דער נאבם״פינםטערניש. דאם איז, אייגנםלעך, א דערצ״לונג טים א דריי קאנם, א שטארק־ אנגענומענעד םױזשעט פון א״ראפעישע שר״בער. אין דעם זין האט רענע סאראן גישט באװיזן ק״ן שופ אדיגינאל׳מעט. נעשיבטעם פון אייפערזוכמ און פאי־דאט ז־׳הען אין דער ליטעראםור פאראן גענוזג פונדעםםײעגן, לייענענדיק רענע סאראנם ײעדק, באק־מםםו אינגאנצן אן אנדער איינדרוק. די באהאנדלוננ פון דער םעמע איז איזוי ניי — אז זי ראשם אונז פשוט איבער. רענע מאראן הויבט אן מיטן הינםל אין באטואלאס כאטקע. בדרך- אגב דערצ״לט ער אונז דאפ לעבן פון א הונט ביי א נעגער, װאס שאפט תיכף די םאדנע אנזמאספערע פונס ײערק. עד דעדט זועגן די קאטשקעס אין הייזל, די םוראשקעס, די ציגן אויפערן הייזל, און אז באפואלא ביידע ביבער, לפי־ע־ך דינע ביכלעך, זענען אנגעשריבן געװארן אין פ־אנצויזיש פון יענע עקזאטישע עמיגראנטן, מאם דע־ גדדל, — על פי רוב אן אװאנטוריטטישער, א פאנטאסםישער, — האט אפגע־יסן פון ז״ערע םראפישע לענדער, און נאך לאנגע שװערע נםיונות ענדלעך אריינגעװארפן אין דער װעלט־שםאט, וװ זיי טראגן זיך ארום מיט א שטענדיקער נאנעניש אין הא־צן, מיט א בענקשאפט נא־ זייעד היים פון דע־ קינדה״פ. אייגנבלעך קען סען װעגן די דאזיקע ביכער ,־יעדן ב־זאמען אויף אזוי פיל, װיפיל עס ט״לט זיי פאנאדער, װארום צװישן דעם צענטי־אל־אפריקאניש; נעגער און דעם הויך־קולםורעלן םױהפ פון כינע איז נישטא קיין שום בשוהפוהד״שם, — םיידן זייער געמיינזאסע, כא־ ־אקצעריםטישע פארביטעי-ונג קעגן דעד צױויליזאציע אין דער געשבאלט פון איײאפעישן אימפעדיאדיזם א־ן די אידעאליזירונג פון דעם, פאר אונז אזרי װ״טן, לעבנס שטייגער, וואם ווארצלט אין זייעי בענקשאפט צו דער ה״ם. אגב ש״דן ז״ זיך דא אויך אביםר אונטער: רענע סארא;, דער נעגער, באזינגפ די סנהגים פון זיין לאנד אין דער געשטאלם פון באםואלא, װאס לויבם די טיאדיציע און איז אליין איר בעסטער אויפדריק. שענג טשענג אבע־ איז א פ־אניעסיספ; זיין טאטן, זיין מומער, — די אידעאליזירטע טיפן פון זיין װערק — באהאנדלט עי װי רעװאלוציאנעין א׳ין װי קרבנוה םון דער טראדיציע. לאסיר פרװון געבן א באזונדערע באראקמע־ ייסטיק פון די ביידע, אין קינסטדערישן זין גלייך װערטפולע בינער. 1 ״דער ראםאן — זאגם רענע מאראן װעגן זיין ״באטואלא״ — קומט פאר אין אובאנגא שארי, איינע *ון די פיר קאלאניעם, וועלכע געפינען זיד אין רער עקװאטא־יאלער אם־יקע, אונםער דער העישאפב