Literarishe bleter · 1930-12-26 · 52 (26.12.1930) · p. Seite 987

1"ם 987?'ססרןור'שס בלסססר ספ. 32 (347) * נחת ניעזט אין רעבן; זײן װײב, דינח, געבוירט איס 8 *װירינג זג,! שמארבט צםוף... דער ״בארעבאם-חבר״, איפר 8£דא*סקי, פאו־נאכצעסהט ז״ן פאבריק, װערט — צוזאטען פיט ביםטריצקין — ארײגגעזװינן אין רי םרחמה-םפעקוראציעס און אין עפעם א 5יבע־*װא:טורע נויט א״נער א קאקאטע, האנקע, — דעם כ|$לעד ריטאװם א פאזעדין א־ן ׳םײקע םײפערם, דעם דיכטערם, אן אבםטראקטע ׳טװאבקײפ... אינם נעװירבצ פון פיטואצ־עם און נײע?עבנס-פאםירוגגען װעדן אינם דאמאן ארײגנעװעבט׳ ׳טטא־קע א־טפדעםיעם פוגם ׳טטאטייטן װאד׳עעװער?עבן•. נויט, כזרחמה-בהרה, מיריטע־-ר״ס. פ־צם צװיה א. א. װ. צו א באזוגדערע־ טערקװירדיק״ט דעדגרײבמ דער פעטעד ר.ע־ג, איט־ פאדלאםקיס ג־ודע־ ס איז א טין?ענענדארעד טיפ םון א ״דייען נוט-באזיצע־, אן אידעאיציםט ט־ט ״פריצ״עע פרינן אין ־ע־ :אז״... *״ד — א גב־, אן אויםטע־קי׳צע פיגי־... װענן זייע־ טיטפהח, ד• פא־לאםקים,;״ען טאקע א־ום פא־יצ״דענע װערםיעט, װ' װענן ״׳ט—טרעך•■; יטרייט בװט רינט. אאזא, אין פעטע־ בעײ (קאפ. ״׳טדיטרעך״). נאך א ר״ נע־טעעני׳צן און גרגורים פארייינט דער פעטי&ר בעד< א ״נ״-יעטעטינ• טיט םיפציק ״ר״צע כדטפחיח, זיין דעװיז: ערר־ארבעט. יטפעטער נעפינען טי־ אים אין <יאםאװע, א טיפ־ט האצצערן קקיין ־טטעטר בײ זיי נרויכער נוט׳ פאריאםיע... אבער דער שדישער בע־< רוט נייטט. ע־ בו־ט א טאיזא<יי א־בער רי קבר־ם פון זײן טיעפחה; ע־ הברט זיך טיט זיין טערקװירריקן בוכהארטער פ<טיא<ן (קאפ. ״אין ,װארד״, װאכ פארבאפט ניימ זיין פאר.ב, רימם, סט־ל און <ענענדארישקײט...); עד טיי<ט ריזיקע :דבות (דעם ׳ציאםאװער רטר-װניקר, ר נחוטטיטי, <ט׳צ<) א. א. װ. ריאםאװע װערט דער נ״ער צענטע־ אינם ראטאן; דא קוטט די צעבראבן-אויםגענוצטע ־א־אט״עקע און פרא׳װעט נעה״טע ריבע-ארנ־עס טיט בע־רען אריין; רא קיטט בעירם פארדאטענע —׳עװענערין, אירע, דעם פאבריקאנטם. איער פא־ראםקים, װייב און פאדבינדט ז־ך טיטן װננן ארטן ייעראר א. א. װ. א־נם צװײיטן קינםטרעד־׳ט-אױםנעװאקםענעם באנד םונם ראטא;, און דער טייר ״א-ינטערן אײז״, הויבט זיך אן פונאנדער- װיקרען נאר א נײע עפאבע, די עפאםע פון ׳שטרעננ־אײזערנער, דייט׳טער אקופאציע אין פוירן... ױנגע טענט׳טן נעפונען זיך ״ביים טייװר אין די צײך, אין די נעפאננראנע־ם, ביי ׳עאם־י-א־בעטי וכו. אינזער באקאנטער נערט-טאננאט, טאדעויצ ביםטריצקי םין דע־ פירטע ״הערקורעם״ אין װאר׳עע, נעפינט זיך אויך א<ם דאר- טעש׳עער אינם דײט׳ען נעפאננראגע־ אונטעד דער אייזערנעד ׳עמירה פונם ױנקעדי׳ען באראן פאן קאדאר ק־אנע... ם־װארט אונז צו װייט פארפירט, װען מ־ר נעטען דעדד״רן ־י איגטעדעםאנט-אװאנטודיכטי׳עע נרנורים, װאם ב־פטריצקי טאכט ־ורך בטיעך פין דער אויפגעפירטער צ״ט, ב־ז ער װערט (׳עוין נאך דע־ טרחטה> אונטער א פאריען נאטען פונם דורך א־ם איטגע- ב־אבטון באראן פאן ק־אנע, אן אנפירער פון אן אנא־כיםט״׳עעד באנדע ןביי ריאםאװע), װערכע טע־אר־זירט רי רעװארוצ־אנע־ן- באר׳עעװיקעם... עם נייען פא־ב״ אין רער טײר ״אונטערן א״ז״ כרעיר״ ־עטארקע ב־רדע־ פון רע־ אקאפאצ־ע-צ״ט א־ן װא־׳עע א־ן אי־•׳ רער פראװ־נץ; ב־רדע־ פון דער רעװארוצ־ע, פ־ן פאנראטען א. א. וו עם טאבן פא־ א־נז דו־ך זי־ערע רעבנם (און םוף-רעבנס) רעאז ם־וינע־, פייגע־פעםע, יע־יקע פ״פער, ־ע־ ־עװאריציאנעד שקיבל פרמ־אר א־ן נאך א גאנצע ד־י ט־פן, װאם זענען אויפםניי א־״ננע- װעבט א־נם צװ־־טן באנד פונם ־אטאן... כ־ז דע־ טחבר — באפ־ייט פון צ״ט-נעיעעענ־יען, פא־אנקערט זיין פערער אין ריאםאװע, אין בערר פארראםקים נוט. רע־ א־יז האט ׳מוין נעפראצט. פריריננן כיא־ז ד־ תקופה פון ״טע״עה- בראיעות״... פוירן איז אוטאפהענניק::: :אצ־עם ־ערװאב;::: בע.־ר פארראםקי און דער נעװעזענע־ ט־ריקאטאז״ע-א־בעטע־, '׳עראר, װערן די צװיי פאריוםן פ־ן דער א־דעאראנ־ע א־נם דאטא;: בעײ פא־ראםק• האט ז־ך ראך פון ראננ ׳עוין א־־טניעט־אגן טיטן נעדאנק צו ב־רדן א ײדי׳ען פ״ער (זײן ריאםאװע — דער עקםפעדימענט) —; ״זעםטו, זאנט ער צו זײן םריינט חיים רירין— םיט דער צײס באריינעדט זיך די ״קאפנינע״ םיט א ם׳עונה- דיקן ריסװאק, פיגעם, װעםען י׳עראר תאט אפאר א־ויםנעדאטעװעט פון םוחו־ים-םפעקוראנטי׳ען גע׳ערענ אויף די נא?עװקעס; דער ראזיקער ריטװאק טראגט זיך אדום מיט א נעצײכנטן פדא־עקט װעגן באװאםעדן טעסאפאטאםיע פאד א ײדי׳ען ראנד... אויסעך דער ״קאמונע״ ׳עריסן םיד נאך באקאנטיעאפט מיט י׳ערארם בארעבאם, דעם סריקאטאז׳ע-פאבריקאנט א׳עד פאדראסק■ עט םרוי אידזג דעם דאזיקן פארראםקי, װאס איז עפעם א פין פא־- שטערטער פאבדיקאנטי׳עעד דעפאקדאט, רופן רי ארבעטע,־; ״חב־ בארעבאם״. —; מיט די צװײ ׳עװעםטער באסיע און פראװע; ם־טן אינמערינענט-בארעזענעם ארבעםעד-םוער חי ׳עפואר (םראװעם און דינהם ״שװאכקײט״); מייטן בירגעררעך-ענאיסטי׳טן, טאראנטפורן באקאנטן יידי׳ען שדיפטשטערער-דעראקטא־, רעאן ברוינעד (זײן (זײן װײב; באסיע); מיט אשר פארראםקים םארנעב ב־ורע־, בעדר פאדראםקי — א מין רעװארוציאנעדעד דאן-קי׳עאט א. א. אין דער צװײטער טײר פונם ראטאן — ״שדים-טאנץ — חויבן זיך אן צװי׳ען אונזערע יעוין באקאגטוע ט־פן װעכן נעצן פון?יבע-אינטרינעם, ׳שטאטי׳עע פא־ראט;, פאפיריע-קאנפריקטן און פא־הערטעניש;,;עשעפטרעכע םפעקוראצ־עם א. ־ גר. ב־םרעב- װײז, ביסרעבװײז צעפראקערט זיך א ״שד־ט-טאנץ״ פון א״ן נרויםער, צע׳עפריטעדט און צעריכענער מ׳עפחה אי־ן דער נרו־םער װאר׳עע: ״עראר דער סריקאטאז׳ע-ארבעטער האצ חתונה פיט פײנע- פעסעס ערעטרער טאבטער — ד־גה; דינה און פראװע כראגן זיך ארום םיט פאר׳עטארקטע סרז־רעך-פארבא־נענע געפ־רן צום אר- בעטער-טוער חי ׳עפואר... דער ׳עריפטשטערעד א. א. װ״ רעאן ברוינעד, רעבט א־בער א שװערע פאםיריען-םראנע־יע; אײנפאר, קומענדיק באנינען אה״ם פון א שוטאמיש-אויםנעראסיענער ביבע, װאם דער כארער רי- טאװ האט א״נגעארדנט פאר זײנע פארעדער אין זײן הויז אױף ארט-שטאט (אויף רער ביבע זענען אויך געװען א כך םון אונזעדע ״קאפונע״-רײט און באקאנטע),—ג־ט א־ם דעד װענטעד א בריװ... און דער דאזיקער בריװ — שסערט א־יך פאר — א־ז אן א־נט־כוע ריבע-דערקרערעניש פון אונזעד ביסמריצקין פיט ז״ן, ברױנערס, װײב — באםיע... רעאן בדוינער—א צעבראכענעד אויף פיצרעך— צעשײדט זיך טאקע מיט זײן געריבטער פדױ, נעפט צו זיך ז״ן אכט-יעריקן זון, באריגקען, און האט רםוף חתונה כויט באםיעכ שװעסטער — סראװע... דעדװײר רוקט זיך אן או־ף װאר׳עע א ״ױם-טוב אזא״ — מרחטהן... טיריטער, געװער. האםטיק-נערװעזע, שטאטישע באװע- נוגג... םיהויבט זיך אן א סדדה; פפעקוראציעס, עװאקואציעם, הונ- נער, בידנעררעכע דעכאראריזאציע, גויט, קארופציע וכו,. דער אנארכיסט, טאדעוש ביסטריצקי, שראנט זיך אין דעד נוהופה װונ- דערבאר-נעשיקט א־ויף ביז א גדויפן פארמעגן; שוין;ישם דער ״קאמונאר״ מיטן ״װײסן, ארפאנענעם פריזירער־דעקר״; שוין ביסט- ריצקי םיט א זירבערנעם בײטשר אין האנט, פיט קראי״ע מאנקעט;, גירדערגע םפינקעם, פיט אן אײנענעם קאנטאי־ אויף רעד קדורעװ- סקע גאם, הכרר — אן אמת פרחפה-קינרן... טיט דער קר״נער, עפירעפטישער און סעקפוער-פאטאראני- שער דאראטשקען, םיט װערכער עיד איז,;אך אין רעד ״קאמוגע״ זײענדיק, נעװען אין אינט־מע באצױננען און צוריב װעריער עי־ האט זיך אמביציעז דערשראנן צו נרויסן װיםן, ש־ראנט עד, ביםט- ריצקי, :אטיי־רעך ״כפרות״ און עד רעבט בפרהכ־א מיט רעאן ברוינערם ״צעבראכענעם הא־ץ״ — נויט באםיע;... באסיעס כוף אױ אבער א װיםטעי־; נאך א רײ אויםנעראםענע גמי־רים אין מא- רארישע זערבסט&ײניקייננען װארפט זי זיך ארוים פון פערטן שטאה... די צ״ט בושעװעט װ״טער, שרײדערנד־ק די שםאט װארשע םיט אירע ״שטארקע און שװאבע״ אויף א־רע ברורנע כװאריעם: דער רויט-האריקער דיכטער, ש״קע פײפער, ישדאר דעכ טריקאטאזש־ארבעטעדס חבר, װערם מאביריזירט איײפן רוסישן סראנט, וװ ׳ער קעמפט הע?דיש און פונװאנען ער שדײסט האפער- דיק-פאעטישע בריװרעך... דער משונהדיקער ריפ־ואק פינעם, דער ײד םימן מעםאפאטאטיע-פרא־עקט װערט (צוריב זײן פראיעקט) דער׳עאם;, װי א דײטשער שםיאן עדנעץ אויםן װענ (צװישן ד• חעחעיסטר געםינט זיך בלא-ױדעיפ שייקע); ישראל האט או־ך קיין