Literarishe bleter · 1930-12-26 · 52 (26.12.1930) · p. Seite 986

?יסער^רישזז 3?סססר ז.<ס 52 ($47) ז״ם 966 איך װא׳זז זיך דאס פנים, איך װאש און גװ־ינק פונם טארגז דאום ליכט, ם״ז סוי5 םון דוחעט װי א קריג װעו־ט פול און פארטרינקעז צום ראגד די א׳־ינז, דא׳ם װונדעד, די װעצט, די װן א׳■; דאס גאלד אויוי מײז סאפ — א זים װערט אין אטעם םיר זים, און םיװינט זיך די ערד צו די םיס. די װייכקיי-ט, די שטיאקייט, דאם ציכט, דער םארנן-, װאם קושש מײז געזיסט, דעד מאדגן דאם זילבער, די װענט, די היםלען, װאם כיטראנ אויף די הענט, ד• היט5ע;, די װאלקן — מיין בעט, םיין ׳טקאם און -םייז ׳טיפל יצום םרענ. פ־ז װייטע פיז טוינקעצע כעדנ, נייט די ז-ון איבער זיאבערנע טרעפ, און םארמא־ די זייצן, די װענט זעגען דורכז־כטיקהיעזצ, און צעברענט;;לאז א־ז דאם װאםער, דאם קלייד, װאס זי טדאגש איז א שצעפ איבער טרעפ, א־ן א־בעד א־ד קאפ ביי דער זייט שטייט דאס הויז, אונזער ה,־יז םיט ׳עינדצען צערוקט אויפן דאך. ׳נ־טייט דאדיט מיין םאםע פאדװײנט: פאדװאם האט איר זון זיך צערעדט און צאכטו אזוי קינד־ש אוז קלאוץ און זי רייםט א,־יפן קאפ זיך די האר. בלײן פכים האט איצט אריפגעשײכט אין ט-אצן האט דאם װאסער זיך פארנוםען פון די בערנ און רינט אין גאצד פון ׳טטיין או־ף ׳עטיין נעמדאגן א־ן דעד זון - ם־ין פכ־ם האט איצט א־־פגע׳טיינט, צום גרויסן ציכט נעװענדמ, און םיגייט ם־ין האריז. אין װי־טע טריט, אנטקענן יעדן פצאם. יע־עם בלאט פון בוים, װאפ בציט, טראנט דאם ציכט פון דיין געזיכט, א־ן ־עדע־ ׳עטי־ן א־ן פעלד א־ז אנגעצ־נדן פון דיינע הענט. טאצן האסטו אויטנעהויצט א־ן הו־כגעמאיכט ד־ בערנ אױן װאלקן א-עד ז־ך געצ־־ט פון אאע װ־נטן - װ־־ט - - נעכ ם־־; ־אטעכ צו דעד ה־־ך פון ה־םלען, װאכ ד-ו פ־דםט. אז, א־ך װ־ כ׳בין געװען זאל ז־ין א־ן פ־יעד דיינעם העל. פרן ררײטע, פרך טדכקלנלע בעדג א־ן מא־נ; ד־ פענכטעד פון ׳נ־טאט ־כטייען אפן און העצ, א־ן סיגצ־ען ד־ דעכעד ם־ט זון און ז־צבע־ צעדינט פון די װענט בייםעד פיון טונקעלע ה־יױ ט־אגן ד־ צװיינן צעבציט, א־ן כיד־נט דודכאינאנד, ד־דכאנאנד פון בלויקייט דער ט,־י אי־יף םיין האנט. ם. ניאטי־ש ני51סק־ס־?זוס^׳ א. דאעיזנעם דאםאז ״שטאדהע אוז שװאכע״י) אלטעדלעכער, נאםן-לאביר־נטישער און קאטאקאמבי׳טער טייצ פון װאר׳טע, און זײן פעדער — באהויכט מיט ראמאגטי׳שן אסעם — צייכנט דינע, ׳נזאטנדיקע ׳טטריכן, קאנ׳טורן, ם־לועטן פון דער דא־ ז״קעיר ׳שטאט-יטײל. דא, אויף אלט־שטאט/ דארפן מיר זיך פארתאלטן. דא גע־ פינט זיך פײנע-פעםע מונדלאקם ״קאםונע״. די דאזיקע שליממזל־ נ־צע, פײנע-פעפע, װאס איז אמאל נעקוםען ק״ן װארשע מיט א םאן, א חזן, און צװײ קלײנע מײדלעך, איז ״פאפולער אויפן םקום״; בײ איד, א־ן דער נרויםער דירה אויף ״אלט-שטאט״, האבן זיך אנגעזאמלט סובלאקאטארן און בײ איר האט זיך עם מיט דער צ־יוט פון דעד עדב־רביקער קאלעקציע פון װאד׳שעװער אײגנארטיקע טיפן נעבילדעט די ״קאמונע״, אין יװעלכער ם״װערט פאר אונז אויפנעבונדן א נרויםער טײל פונם פערםאנאז׳ש־ן־קנופ אינם ראמאן. אויף דער זעלבעיר ״אלט־׳שטאט״ באקאנען מיר זיך אויך, אײנמאל אן אװניט, םיטיצװײ ייוננע ארבעטער-חברים; י׳שיראל דער טריקאטאז׳ש־ארבעטער און דער דיכטער און בלומען־׳שלאקן־מאלער, ׳שײקע פײפער. בײדע חבר־ם — צװײ כאראקטועידלעכע היפוכים. ״שראל — א םענטיםענטאל־בירנערלעכער, צױניםטי׳ש־גע׳שטימטער (ידערװײלן), בחור, ישײקע פײפעד — באהעמיקער, פאגסאזא־ און דע׳װאלוציאנעדער בונטאד (אין םוף פון ראמאן שט״ען די ב״דע חכרים אין ישפיץ פון קעננגעזעצטע םאציאל־פאליטישע לאגערן)—; י׳שידאל און ׳ש״קע זענען אײנגײער אין דער ״קאמונע״; אפ׳שר ציען זײ אהין פײגע־פעםעם צװײ מעכטער; דינה און דאראט׳שקע, װאם זענען אויך צװײ באזיונדערע כאראקט׳ערן; דינה — א קרענק־ לעך-כאנדענעצימ צניעותדיק־׳שיטיל מיידל; דאראט׳שקע — אן עפי- לעפטי׳שע, קדאנקהאפטע, םעקםועל־פאטאילאגישע נימנאזיםטקע, א ׳שאטן פון האנם עיװערס אלרוינע. אינם ״עדב־רב״ פון םײנע-פעסעם ״קאמונע״ טרעפן פיר ביםמריצקין. םיאיז א הארבע׳ר טיפ; א מענטש מיט שטײגערנע שטריכן און אנארכיםטישע אנשויאוננען, םיט אן אנואנטנריםטישער פארגאנגענהײט, הכלל — דער דאזיקער ביסטריצקי איז דאראטש- קעם ״לײב-שװאכקײט״; איר שװעםמער, רינה, — ישראלם... ״שטאדקע און ־שװאכע״ — א גדו־כעד, צװײבענד־קעד ראםאן פון א. קאצ־זנע. נישטא קײן באשט־ם-טעד צענטעד א־ן זײן אק־צ־ע- און־אינהאלט־קדײז; נישטא קײן הו־פטדט־פ, װאס א־ן יש־יכות צו אנדעדע פעדכאנאזשן א־נם דאםאן זאל עד זײ;, װי דער צענטער צו דאדױס;,- כםעט ־עדער ט־פ כאזונדער םאכט דודך זײן אײגענעם ײעג, ײאכ פלאנטערט זיך א־ײן און א־־־כ פ־נם קנויל דדאםא׳טישע, םאצ־אלע, געזעלשאפטלעכע א. אנד קאנפליקטן און צוזאםענשטויםן א־נם װע־ק און װאכ פאדענדיקט זיך ביז א כאשטימטין פאב־לאדן פונקט א־ן דעד ראםאן־קאנצעפציע. די אקציע א־נם ראםאן אנטװ־קלט זיך נ־שט נדאדליניק, נאד נעץ־און־נעװעב־אדטיק; די ס־טואצ־עם קנ־פן און בינדן ז־ך או־ף אן א־נטעדעכאנטן הגם אפט צופעל־קן, א־י־עאלן אופן... ־ע־ גאנצע־ ־אםאן א־ז צעט״לט אויף פ־ד טײלן. ־עידע ט־־ל האט א- םפעצ־פ־שע אטםאפפע־ א־ן װעלכעד טיפ;, םיליע, ישט־םונ;, אקצ־ע װעי־ט פא־פולקאםט און צוגעגרײט צו דעיד טע- םאט־שע־ און א־דעאלאג־ש-ק־נםטלעי־־שעד פ־ענטע פונם דאםאן... םא־ז כםעט אוםםעגלעך אפצװו־קלען דעם פאבולע-פאדעם פוגם דאםאן אן א־בע־ד״םן, אן פםיכאלאנ־שע פלאסט־שע, םיטו- אצ־אנעלע קנ־פלעך, װאי־ום — װ־ נעזאגט — אנטװיקל׳ט זיך דעד כ־וזשעט פונם דאםאן, װי א נעץ, װי א קינפטלער־ש־געפלאכ- טענע נעץ, א־ן װעלכעד כיזענען פארפלאנטערט און פא־װעיבט די נעשטאלטן, בילדעד און כלערלײ ״שטארקע״ און ״שװאכע״ כא- דאקטיעדן אינם ראםאן. אין דעד עדישטעד טײל —• ״אלט־שטאט״ — פארבינדמ אונז א. קאצ־זנע ם־טן בב־בה-םק־ר, פון װעלכן פיאנטפלעקן זיך פאו אונז כםעט אלע ט־יפ;, ײאס באװענן זיך אויף א נעװיסן אדעו גאנצ; שטח פונם דאםאן... דער םקוי־, כביבה־אנה״ב — אלט־שטאט, דאם אםאליקע ״הא־ץ פון װאד׳שע״ דער םחבר םאבטי א שפאצ־ר איבער דעד דאז־קעד מיטל- *) ׳£"; ג. קלעיקין, װילנע, 1929/80, 2 בענד, 809 ז.