Literarishe bleter · 1930-12-26 · 52 (26.12.1930) · p. Seite 984

?'ססר^רישס םלטסטר נום. 52 <347) זײס 984 ז װאס דד ביסם םאד מיה דעם ײדישן לעזעד, א, שלדם אשו דעם מײםטער םרימיקירט מען ני׳טט ער איז העכער םו; יעט- װעדער קריטיק. צו אים הײםט מען אויף די אויגן םיט דרך-ארץ א־ם באװונודערס מען, אים דערקצערט מען; דער מײםטער װעהט :.א־־ אינסערפרעיטירס, קא&עבטירט, גצ>זם־ױט. ווײיל יעדער מ״׳םטער איז או־סער א נוטער •םריפטששעוצער ציונלײך אויך די מאם פזזר זיך >זלײן; אין דעם באישיטײט זײין ,נדויםקײט. װען :אד דעייעניקער איז א גוטעד שריפסשטעיןעד, װער עיס קען גוט ראיםיאעבן — ׳װײ< נוט קענען ראם לעבן, דאם איז טא- אענט — איז אבער נאר דעריעניקער אנרויםער שרי,פט- יםשעאער, װער עם קען גי/טי זיד א;ײן װײא נוט קענען ז־זך אאײן — ראם איז תכמה און מײםטערםאפט א־ז פריער פון אצץ הכסר,. דען די װיר- קאעכע ק־נסש ןדי װירקאעכע ציטעראטור) א־ז רער העכםטער אמה; ז־ א־ז די אכסאצוטע װידקצעכקײט רעועאר אייז אונז דער מייםטער אזוי ט״ער. א־ן דער צײט, וװען עס װעחט, יװאס אנבאצאנגט מאטעריעצע ניטער, צום גענויסטן גערעכנט מימ דער נ^ענםטער מאם-אײנהײט, ־וערט אכער, װאס אנבאצאנגט גייסטיקע ניטער, תמיד צום נע- נ־־םטן גערעכנט מיט דער נרעםטער צײםטיונג, מיט ידעם העכםטן, ,־ואם איז דערנדײכט נעװ.ארן; דא דינט/ אצם מאים צא־ ראם גרויםע, דאם פוצקאמענע, דאס מײםטערריאפטע, דער אידעא< איך פ״ער דיך — א, שצום אשן — װארום אין מאנכע בצע- טער פון דײינע ביכער האםט דו מיך באשאנקען מיט דעם פוצקאמע- נעם װערק, װארום אין מאנכע שודות פון רײנע בצעטער תאםט רו מ־ך באשאנקען מיט דעם פוצקאמענעם װארט. און איך װינש מיר צו חאכן אין שצום אשן, אויםער ״דעם ני־עםטן ײדישן שריפטשטיעצער פון דעד הײנטיקער צײט*, װאס ראם א־יז נישש ק״ן םך, צו תאבן :אך אין אשן דעם ינרויםן י י ד י ש ן שריפטשטעצער, װאם דאם איז א םך מער אין דער ה״נטיקער צײט, גאך צו האבן שצום אש דעם ניןןזר זאצ צעבן שצום אש דער מײםטער 1 װ״וויײ באגדיסףכג פדן ב. קלעצקין צד שלום אש טײעדעד שצום אש ן אין דעם הײנטיקן ױם-טוב דײנעם — פ־צ איך זיך אויך ױם־טויבדיק. דער ױביצײ םון דעם ײדישן שרײבער איז נצײכצ״טיק אויך רעך װב־צ״ פון דעם ײד־שן םארצעגער שװער איז דעד שאםוננם- ־ועג פונם ײדישן קינםטוצעיר, נישט גריננער איז דער טעטיקײטיץוענ פון דעם ״דישן פא־צענער. װי ידעם ײדישן קינסטצער, אזוי אויך ק״מט אוים רעם ײרישן פארצעינער צו שאפן, צו פרארוצירן ב״ ר• אימנא־מאצםטע, אומגינםטיקסטע באדינגוגגען. אויב םען איז אצץ גויםד, און מען רערצעםט צו א ױביצײ און מען קאן אנװײזן א־י־ נרויסעד אפגעטוועינער ארבעט — איז עם אן אמתע שמתה, א נױיםער יי־ם-טוב. ׳באוזװדע־ט פרײ א־ך זיך, טײערער שצום אש, טיט ודײן ױם- טוב. װ״צ אין משך פין פיצ יארן איז אונז אויםנעקומען צו צעבן אין דע״־ נאענט, א־נאײנעם פאיצונעמען פארשײדענע נעװאנטע אינטעתיגוט־גגע;, זואס ינא־ א טײצ םון זײ זענען פאחװיחקצעכט נעװארן, — און פיצ איז דורך דעם װעצטיסו־יג צעשטעחט כעװאו־!. עס ױעצן אבער אין םײן זכרון פארבצײבן הײציק רי צײטן, װען מיר האבן בײדע, — און בײ דעם בײזײן פון פדץ און דינעזאן, כע־געציסאן און יװ״טער — געטדוימט װעגן נראנדיעזע פצענער, װאס האבן נעזאצט אויפדיכטן ׳די ײדישע ציטעראטור, דאס ײדישע כוך, דאם ײדישע טעאטער עם א־ז מ־ױ באזוונדערס פר״ריק, װאם איז ד״ן 50־סטן נעבוירנטאנ ביםטי נאך אצץ דער זעצכע־ פרישער, אימפעטופוצעי, ק־עפטיקער שצוב איט, װעצכן א־ך קען פון צור־ק מיט 20—15 יאד זײ טיר װײטער נעזונט און שטארק און פואףהיט יאויך אויף װייטעד ד״ן גבורה א־ן ריין שפע צסוובת ידער יידישעד ציטעדאטור און די ײדישע פאצקס-מאםן, װאם דו חאסט אזוי ש־טא״־ק ציב. דײן ב. קצעצקין צו חיהלע גראבערס קאנצערטז אין פוי?ן נאך >וידע גרויסע דער־ פןןלגן אין פארזויידענע לענדער און יהטעש, איז די באוװסנדע ארציסםין חידזלע גר*בע־ר געקומען איצמ קײן װאריסע, װו זי :זרעש אויף דעם קו־ מענדיקן זונםיק, דעם 28. דעצעמבער, אין זאל פון קאנסערװאמאריע מיט אי־ רע ײדייןוע לידער און ני־ גונים. אין די פאייזזיידע־ נע צײםונגען זענען?ם״ געדרוקפז פיל לויב־געזאנ־ גען װעגן חיד^ע גי־אבעיס קאנצעיםן, װעגן דעם אײגנארםיקן אופן פון טײנמון אוין אויפעײמיכן די ײרישע פאלקס־ און חסידייצע לידער. חיהלע גרןובער איז געװען׳ װי באקאכם, אײנע פון די #נגעזעענסטע םיטגלידער אין דער חעבדעײדער ״הביסה ־םרזפע, פ:ן ודאנעס זי איז צזריק מיט עט־ לעכע יו>ר אװעק. סיר האבן זיך געװענדמ צו דער קינשטלעדין םימ דער בקיעה צו אינםארמירן אונז וועגן אירע ײדישע לידעד־קאנצע־םן. מיר פרעגן איר: — פאירואפ זענמ איר אװעק פזן דעד העבדעי׳סער ״הביכם־ד און אויב ועוין יא אדועק, טא פארױאס זענכ איר נייכט געגאנגען צוש יידיעון סעאםער. נאי גאר עפעס גענומען זיך צד ײדי־צע פאלקסדידער און דער־ גאנגען אזש ביז תסידיש?... — פא־־װאב?' ווײל אזוי חאם געםוזט זײן. י$רנלא;ג חאב איך חעק געחאנו, אפילו זײענדיק אין דער ״חבימח׳*, אױיסציגײן אוי*5 דער בינע און א זינג םון פאי־ן עולם לידער און ניגונים, װאש האבן אי ן מיר געזונגען פון קינדװײז־אן. דער קװאר פון דעש פאלקםליד חזמראכןצ פון ערגע״ך־װ־ אינעװײניק אין םײן הא־צן.. — איך װעל אײך דעחצײלן א מעחוהלע, װאב איז נייעע א־יסגע־ מ־אבט, זי איז א רײנע־ אמה. אין מײנע קינדעי־זוע יארן פלעג איך פאר־ ביענגען די זוסע־־־חדשים אין א קלײנעס נעממ׳ יחןפ הײסכ סילעם־היצע. דאס *דמענועלע ליגם אינגאנצן אין װאלד. קלײנע אײנגעב־יגענע הײזקעס פ־ן ײדן •בטײען דארמ צעװאי־פן אוי ײדן — װי די חײזקעס. דעיפאי חאבן פיר געתאט דאי־מ א *ממ״ב אן אסתן מנגן. װען עס פרעגט קומען די צײם פון יכליחות, חאט עד געדאיפט װעקן ײדן פאי־טאג. א דארעי, א קלײ־ נינדבקער, מים א?ויטערע בעידעלע״ װי גײ אן אלטן ציגנבאק. פלעגצ ער אװעק*סטעלן זיך אויפן בדיק ביי דער קרעניצע אזן נעמעז אויסױפן: — אין *בול א־א־ר־ײ־ן!... אין לױל א־א־רײן!... דאס פלעגמ עי איבערחזרן א סך מאל און •ממענדיק מיט אזא חאר־ ציקע*־, .ױאיי־עמע־* מעלאדיע, אז ביז הײנמ העי־ איך זי, װי אן אי־יע פון אן אפע־ע, אין דע־ מעלאדיע פלעגמ עי א־־ינרײגן א מאפע תא־״ן א־ן מיפן הײליקן גלויבן. עס איז פא־ אים געװען א גאנצע עבודה. איך תעי־ די מעלאדיע ביז איצמ... אויך איך באמי זיך אױיסצוב^ענגען םון ליד די נ־דמת, דעס מתות. אזוי איז אין די פאלקסטימלעבע לידער, אזוי איז א־יך מימ די תבידי־דע כגוניס... — עס ױי׳נרערפ פיך גארני־סט, װאפ גאג*? באזונדערס חאמ *עמענ־ דיק אויסגענומען אוי,־* םײנע אװנמן חסידיש. אויב מען נעכצ: חסידײצע ניגוניש אלכ אן אויפד־זק פון א םיפער יטמימונג אזן גלויבן א־?ן איבער־ צײ׳גונג און פײעיי אויב מען מאבם נייסמ פ״ין חבידײבע ניג־נים קײן פ־בזמ• זינגען, נא־ מען באגײמ זיך פימ זײ פא־זיבשיק, װי מימ צאדמע שײערע זאבן״ מוזן זײ ווירקן זײער ־במא־ק און א׳י־ײגדרינגען טיף אין דער נ״טמת :ון די צוהערער. א באװײז דיאב איך געהאמ אומעםום, װ״ צוזאמען פימ ײדן זענען אין זאד געזעסן קריסמן. זײ חאבן זיך גדפ צו־ געהעיע צו אזא פין זאך, ון׳ ״השיפנו אױך וג׳עדבה, חױע יםינו כקדם״ אי־ז *איגז בלײבן געמלעפט סון דער מיפקײט *ון דער דעזיקער זעלטענער חסידײגעד םעל^דיע. חיהלע גראבער (איז םרצעס ״נאך קבודה,״) ^י-