Literarishe bleter · 1930-12-26 · 52 (26.12.1930) · p. Seite 983

זײס 983 7'ססר€ר'0ס 0073!! נונ. 52(347) ר״ר גרעםטער טײל #ון זײ שטייט, איידער, *ין *אטן, — באגאבניע און זעלםן־סרײע דער ״רישער!)ולטור־ארבעט. :וא-אן דא אויך ךער קיוװנער רינמוער נח גאטאיב א•ן י׳טראל ד*#ביג4-ויטש, א גוטער זזזורנאלישט און נלעכעגדער עס״איטס איבער םוזיע און טעאטער. אויד אין *1יחינטז), װיניפעג און אפילו טאן־סראנעיסעי) זענען!אז-אן •טריעט׳טסעלעי־ גרופעש. אין םאןרטיאנעיםקא, לסיטל, — עטל גןואדבערג (סטעלא גלאך) בבלל זענען פאדאן א םך ״די־טע דיבטערינם אין אםעריעע, 6ון זיי א םך אין לאם־אנרזםעלעס: יעםרה װײים, אירע טיאעם, טינע סםן!ליאד, א םיאלעטטעניסטי׳םע דערג״לערין, ײעלבע איז געגאנגען זי*ן אין תפיםר״ בעת מ״ן באזוך, *אר *אליטי׳םער טעטיק״טן ברבה רןףרלי, דאן די בא־ ריסטע?ינדעי־דיבטערין און רי־אמאטויגין לאה ק ד^גםסאן־מןופעלא• וויגדע, װעלבע תאט איעט ארויםגעגעבן א ניי בוך עינדעי־פיעםן, װאט װאלט איצט ז״ער זװנוץ געקוםען אין פוילן. זי איז זייער פאפולער אין דעי אמערינןאנער ״די׳דער קינדער־װעלטן צילע ררא&יןין (איצזט איו :ױ־יאיק), װעלבע ראם אנגעהויבן ׳טר״בן דערע״לוגגען ביחאב, ליירער. ני׳םט געקענט אויסנעפינען סדואדל ".}רבנןנה, װעלבע איז לעמזנם אינ־ גאנען אװעק: פױגז ײעי׳נדיק אויפן חזן. װיל זי מער ני׳טמ ענטפעין ק״ן אמן. אײ לאגדםמאנסע, די גאליגי׳םע מלבה לי, די פרוי סון דינסעי אהרן ׳־אסאפא־ט, גרייט *ו א בוך לידער און א ביד *־אזע א־ן װי קען מען נ״סט אפגעבן ק״ן גו־ום פון יגיװא־ץ, ײעלבעי האס פאי־ לאזמ קענטאקי אין ז״ן פאעמע. און איז איעט א לערעיי פון א יידישעי ׳ם־ל אין פילארעלפיע און גײיט־גו א באמת קאנגעניאלע איבערזעעוננ פון דעי סיסלעלטעילעבעי העברעי׳טער פאעזיע א״ציקע טוםטערן פון רעי־ ראזיקער מייםטערהאפטע־ אדבעט זענען געדײקט געײען אין ״גו־ קונפט״ אט װער עם װאלמ אונז געקענט געבן ׳םעקםפירן אין ״די׳ע! אבער ׳םװארץ װאלס דאן געדארפמ אוים עסלעבע יאר באפי״ס ײערן סון דאגות־טרנםה... אגב, װען מירעדס ׳םוין װעגן איבערזעצונגען, װי דעד־ מאנט םען :י׳םט די׳ר אכררים אייסען, װעלבער האט באר״בעיט רי ״דישע ליטעראטויי מים צענדליקער א׳ן צענדליקער איבעיזעצונגען פון די ענג־ לי׳םע און אםעדיקאני׳םע רזלאסיקעדן ז״ן איבערזעצוגג פון ב״ראגפ ״קין״ (וואם דעי״םיינט אין קלעצקין־פא־לאג), איז בלויז א קליינער ם״ל פון רער אי־בעט, װאם ער האמ זיך גע׳םטעיט פאר ז״ן לעבנםגיל, ריארדי יטלױיר איז צופיל פארנוסען מיט זיין טעאטעײטעטיק״טן ער איז איצט :י׳טט :אר א״נער פון אונזע־ע נעםמע •םוי׳םפילעי, נאר אויך די־עקסאי און יעזתויםע־ פין ״ד״םן קוסםס־טעאטעי אין ביאנקס עי קען ני׳םס :אי אנסר״בן א גוס און יאפינירס ״ד״ם ליד. :אי־ אויך איבערזעצן גלעגצנד פון עגגל״ם. פדן די ״ד״םע ליםעראטור־קײטיקעי דאיץ םען ־עימאנען חיים ליבע־טאז, וועלבעי האט איצס אײיםגעגעבן א בוך ײעגן ױדזיםין אניעל זלנין ײיזען אנבדםולדיקט זיך, טאמע־ האט ער דו״בגע־יאזן דעם נאמען פון דעם ארעי יענעם •םריפטיטסעלעי. בעיקר פין די ױגנע. איך ױיל אים :אך בענזן, ע־ זאל דערצ״לן וועגן ייד״םן טעאטעי אין אסריקע, ויעגן זײנע אויפטוען פארן ייד. װיםנשאפסלעבן אינםטיטוט און אויך װעגן ״די־םן לאנדאן. אבעי ראס לייגן מיר ־םוין אפ אויץ אן אנדע־־ם מא־ל — איר פרעגט וועגן אויםזיבטן? װאפ הייםט אויםזיבטן? סען דא~ז איבעטן! דאם פעלד א־ז גײים אזן פאײואילאזס, מען רארןז עס באאיבעמן. סיר. אין אונזעי ה״ם, האבן אל־ן פאײאבלעםיקט, בעת א־נ־ זע־ע ברידעי און *י״נבו אין אסעריקע קלאמעין זיך :אך אלץ אן זייער פא־־אזענעי ה״ם. די בענק־םאפט פון רי ״די־םע ־םי״בעי אין אמעריקע נאך דעי אלטער ה״ם ל״גט־אײי־ז ארים אונז א גײיםע אחריות. מ" דאי־פן אײ זיין געטריי! רײזען, װעגן װעלכן איך װאלם געחאט א יםן■ צו דערציילן, און םיוואלמ גװען װיבטיק דאם צו ואגן, אבער... זלוםן רייזען בייט זיך איגגאגצן, װען ער רערט וועגן זיין בײדער. עס איז געװען אויסערגעװ״נלעך ריחנדיק צוצוזען זלסן רייזעגפ פאר־ לעגגה״ם, װען ער האס זיד אטנעשטעלט אין דעם ארט איגםיטן ־םמועם מען דארןז נעסען אין באטיאסט, אז זלמן רייזען תאט זיין ברורער, צו װעלבן ער פילט א גרויסע און חי״םע ליבע צויאמען םיט טיפםםער אגער־ נןענונג, ני־םט געזען׳ אייגנטלעך, 18 יאר. װען אברהם ר״זען האט באזוכב װילנע, איז זלסן ר״זען געײעו קראנק; עם איי זיך דעריבער גדינג פאײ צד־טסעלן זיין *־ייד, װאם ער האט איצט געהאם די מעגלעבקייס צו פארסרעננען םיט זיין מ־וז־ער. *ארברענגען מיט אברהם ר״יען, זיין אין זיין אינטיםער יטביבד״ באדייט — דעיקענען א גײיטן מענם-םן ני־םט נאר פון דער ליטעראטור, נאר אויך סון לעבן. אין דער ״פעדערי' באטייליקט זיד אויך דער גייםטדייכער עם״איסס און קריםיקער ב. ריװסין, ײאם נאר ביי אונזערע א־מנעלומפעיטע פאר- העלסעני׳סן איז סעגלעד, *ז מען זאל פון איא נײיםעי ליטעדארי־םער קראפס גאר קיין אנונג נישט האכן ביי אונז אין פוילן. װעגן ב. ריװקין און זיין אידעע פון אלאמעריקע, פאו־ װעלבער ער האם, אגב, געװונען א סך גלעגצנדיקע אינבועלעקטועלע *אר״םטייער פ־ן דעי אמעריקאני־טע־ װעלם, װעט מען מוזן ־םי־״בו באזיינדעי און װער ײ״ס דען ביי אונז אין פוילן װעגן דעם זייער אדיגינעלן עם״אימט, ראמיסיםס און דעי־ צ״לער י. ח. חײמ$וװיטי2? װען נ״םם די ״סר״ע איבעטעײשסימע״, װאס איז נאך מער װי אן אנארכיסטישעד ארגאן. א פד״ע טייבונע פאי• פאײ שייידענע שײפנדסטעלער, ײאט ק~לז ײד ני־םט א״נראסען אין קיין קלייזל, — וואלס אםץור אויך דער דאזיקער זייעד באגאבסער שריפטשסע־ לער זעלסן־װען געקומעו צום ײארט דא איז :ויטיק צו דערסאנעי טשעסלערן, אן אריגינעלער דערצ״לער, װאם ז״ן בוך סון אמעײקאנישן לעבן דערשיינם אינניכן אין קלעצקין־פאילאנ — סונדעסטװעגן זיצן אויד יענע, װעלבע באט״ליקן ויד נישם אין קיין צ״םונגען אל־עד זשורנאלן, נישט ל״דיק. און פון י״ט צו צ״ט ק־םען זיי אײים מיס זייערע ביבער, װאט װערן דאס ײב אײים־ געגעבן פון זיי אליין אדער דייד זייערע פארערער, װ״ל עס איז איצים :ישטא קיין ■ידישער פאילעגעי אין אמעריקע (די םיבות רעיפון האם אנגעװיזן ■וזלל .ראנאח אין איינעם *ון די לעצסע :וסערן ״לים בלעסי,. און איך װיל זיי רא נישט איבעדחדחן). אבער די דאזיקע ביבעי־ וועין אפט גאנץ נוט פאײםאד״פ. אין אסעריקע וועם אײ ביי יעדו קולםוי־ מענםש געפיכען א ״דיש בוך און א ״דישע ביבליאטע־. װאס עם האמ ליידער. קיין איט :ישס ביי א־נז אין פוילן די ביבעײ װאם מען גימ אײים אויפן איינענעם חשבון (אין פוילן איז עם *ש־ט א ח־8ה, און צו אזעלבע ביבע־ באציט טען זיך מסש מיט אומצוקײי), פאײםפי״םן 'יד דאד אין אמעריקע. דער יידישעי פאעט א איצקי, װאפ האט פיי1 *אי־ד־עי יוייך־ זייו א־יסערגעװיינלעבער ־עציטאציע, גר״ט איצט א נ״ בוך א־נטערן טיטל ,,ביאשית אין מיטן״ עיב ם״ן אפפאי פון אמעייקע זענען אויך אױים די עישסע צװ״ בענדע־ פון גײיםן יק־בענדיקז יאמאיז פ<ן דיד קאוזאנסיןי. װעגן װעלבן איך האב אדיד געהעי־ט זייעי גינםטיקע מײנוכגען. איד דעיםאו דא נעםען פ־ן ■*מד־װאװניקעם. װאס יענען ײ״ניק באקאננק און אזעלבע זענען רא א סך אין אמעײקע (מען מוז צוגעבן, אי אויד אין פוילן — א. מ.). מען םוז בארויערן דעם שאבלאן, װאם האט זיך, ליידער, ביי אונז א״נגעשטעלט• ודאס מיי הינװקען נישט ק״ן אויפמערקזאמק״ס די ײיטי־ע און בא־םיידענע קיסבטלעי. װאפ באהאלטן ײד אין שאטן, אדן מײ אטדן אזוי־אי־ס גרװםע םעגלעכק״סז, אזוי, לסשל• װיים בי• אונז בסעט ק״נעי נישט װעגן יייזץ. װאם האט מייטטע־האפט איבע־געזעצט סמױוענזאנס ״דעי אוצײאינזלי'. באמה אן אויי פאי אונזערע שולן אוסעטום, אין דער גאנצעי װעלט. — אײד אין אנרערע שסעם, חוץ :יײיארק, זענעו חו־ו די אײ טיקע פיעםע. פאראן גי־פעם ײדישע שריפטשטעלעד אױ ׳טיליאנא דעי־ ש״נט דעי הוײם־זשו״נאל ..שיקאגא״; אין לןס־יונדדעעלעם איז אײים א פיינעי זשורגזיל ,.פאסיפיק" אוגסעי דע־ ־עדאקשיע פוז באװובמז ד־בצעי ה רױזענבליזט, װאם ב־םעה מיױ באױך אין 'יאם־אנרישע־יעם. האס מעז גראד געפ״ע״ם די דע־־ם״נונג פון זיין ני־ ביד ״חױדעד*. דעי באנקדם לבבוד דעמ דיבטער א־ז י״ו בוד איי געװען אזוי צאליייך און פ״עו־לעד, אז מען זעם גארנישט אזא װאיעמק״ט און *ארעײנג פאי א ײדישן דיבטעי ביי ארנז אין פוילו אױ לאם־אנדזשעלעם װוינט א•; ־ואפט אדיך ׳8. ד. בייללער אױ מונטחמוי װוינען און שאסן: דע־ אייגינעלע־ דיבטעי י י. סיניול. װעלבדי האט :אי־װאם אײיםגעגעבן א ניי בוך לידעי• די דיפטע־ין אםתיי״ פינא^, זיין שדועטטע־. ".זקא,5־ נייאוװ, אידע מזיע. טאראן װונדעדבארע מענסשן אין אסעריקע, װאס די העכסטע צײט! יערעד א״נעך, װאס הןייט א איכסע־עם :יאי ־עם ״רייעז יםאסן אין גן*ר דעי װעאט, דארו' לי״ענען א־ז אבאנירזיר• אײנציקע יידישע ליטעריאמור־ וואםנשריפט ״ליטערארישע בלעטער״ ־ער הײינטיקע־ :וםעי ״ליט בלעטער״ איז דער צעצ־ טעל פ״ יא־ 1930. _אבא; ־דם תיכץ די ״ליט בלעםער״ איײסז י|(ײ 1881.