Literarishe bleter · 1930-12-26 · 52 (26.12.1930) · p. Seite 980

?'ססר&ריש* ג*ס. 52 (547) 4$זײס 980 * (רער דאזיקער פאל איז אויסגענוצט נעװארן איז ״׳ט5טה;ניד״). געװען ב״ אונז אין ש׳טעטל א םופר מיטן גןזמען שסש$, איז ער אויך אזוי ננשא נעװארן, און םיאיז אנטושטאנען א ׳פאלד, ןװענז דעד כ׳פרות פון זײנע ספד-תורות און תפיצין, װעצפע זענען געװען די שענםטע אין שטאט. מיט אונז צוזאסען אין שטיבצ פלענט זיצן און צערנען א ״ד םיט אן אויםגעצויג;, דאר און געצ פנים. כצ ימױ איז דער ײר נעזעסן עצ התורה ועצ הע׳בוהה, פאםטסדיק און לעדנעזנדיק, ער ־אט געקענט נאנץ ש״ם נמעט פון אויסגװײגיה. אויך דער דאזיקער ייד, רי שצמה ניםן האט ער נעה״ם;, תאט נעתאט א־זא פארגאנגנהײט. די טראגעריע נ£ינם האזיקן ײד איז נעװען א מוראדיקע. נישט געקוקט אויױ זײן לוסדות און אויף זײנע סגופים, פצענט קײנער סיט אים נישט רעדן הײן גנײך װאהט, אזוי, אז ער תאט זיך אינגאנצן א״ננע׳עצאסן און פארפאנצערט אין רער תוחת. װען מיד, איך און שלו.□, זענען אויפגעװאקס;, פילעגן זיך אלע בית־מודורט-און שטיבל־,בחורים ארום אוגז נאביאגן נאך ימ״דלעך. שלום א׳ש איז נעווען אן אויםנאם. זײן באצױגג צו פרויען איז דע- מאלט געןוען א ראמאגטישע. ׳טײנע און געביכדעטע מ״דלעך פלעגט עד באטהאכטן פאר מלאכים. אמאל תאט ער מיר אפילו מגלה נעװען דעם פוד, אז נאט מוז ז״ן א שײן מײס־ל. * * כיפרוענ שלומען אפט מאכן פארװוןרפ;: א שרײבער מוז קודם- כל קענען נ־ינטלעך א שפראך. י שלום תאט עם זיך טכלומדשמ געגומען צופ הארץ און נעלעדנט ז־ך אמאל האט עד מיר דעצי״לט א װוסדער ,װעגן א כעבילדעט מײדל, מיט װעלכער ער האט זיך באקאנט פאחנדיק אין װאגא;. תאב איך אים געפרענט; — װענן װאם האסטו דיך אונטער- געתאלטן מים אזא מ״דל? ,־״ — מיד האבן גערעדט נדאמאטיקע — האט מיר שלום געענטפערט. אין שטעטל האט מען פון שלומם ״חשכלד,״ נישט פיל גע- תאלטן. ײען םיזענען אננעקומען אין שטאט ״הצפיחתס״ מיט אשכ פעליעטאנען, תאט ק״נער אין ׳טמעטל נישט גז1װואלט נלו״ב;, אז אונזע־ שלום ׳כדייבט דאם ובפרמ תאט דער װורקער מלמד דער- קלערט, אז דאם איז אויסנע׳עלאםן. װען איך תאב געפרװוט דעם װורקער מלגוד איבעדצײגן, אז א׳ט תאט טאלענט, תאט ער מיר געזאגט א־דאניש׳: — װען שלום א־ז יא אזא קנאקע־ זאל ער אהערקומען צו מ־ר און אויםטײטשן א פאד ׳טװערע שט״קלעך ״אבן עזראם״, װאב א־ך װעל אים װײזן,—דעמאלט װעט מען זען. פון צײט צו צײט פלענט טאקע ׳טלום אש דעמאלט קומען ק״ן קוטנע זיך װ״זן... סזתאט אבער לאנג געדויערט, ביז דאם ־טטעטל יתאט זיך איבערצײנט, אז שלום שר״בט אין ״הצפירה״. * * א־ך פלעג אין יענע צײ,ט.ן שטארק גלו״בן אין א׳טם טאלעגט. אין ד• ׳עפעטערדיקע יארן פלענ איך באװוזנדערן אש,ס װיםן — פון יענע צײטן. איך האב װי סיאיז נעתאט לערערם, מלימד־ם, אבער פיגװאגען דאט א־ע אזװפיל נעקענט? ער האט פאחט אלם סן-־עריקעד םחוד געלײענט העברעיש, דײט׳ט, פויליש — און ער האט גוט נעקענט ״ל״ענען״ א בלאט גמדא מי,ט תוםפות און טפ־׳טים. * * אמאל האט מיך מײן טאטע מיטנענוסען קײן װאיר׳טע. איך כין ראם עריעטע נענאננען צו ציקעהמאנם בובוזאגדלונג, אויוי גא- לעװק• זז, װו איך תאב דאן ייעדן טאנ פארבראכט םיל שעהן, אנ- ק־קנדיק ד■ נײעםטע העבירעישע ב־כער — און באטראכטנדיק ד• מ־מכילים און שרײבערם, װאם פלענן אהין ארײננ״ן. שט״ענדיק אזוי א נעװיםן טאג אין דע־ ׳דאזיקער בוכהאנד- לוינג האט זיך מיט מיד אר״ננעלאזט אין א שמועס א קורצנעקל״ד- טע־ תער מיט א קלײן בלאנד בערדל. א משכיל פון עלטעח נוסח, האט ע־ מיט מיר נערעדט פויליש, װאס האט מיר שטארק א״מפא־ דע־ האזיקער תער איז מ־ט מיר באלד ארויםנענאגגען שיפא־ צידן אין זאקםישן גארט;, װו ער האט מיוט, מיר נערעדט ײעני^ י ״אשװיאטא״, ״פאסטעמפ״, ״םפאלעטשענםסװא״ א. א. װ. דער אין יענע ערשטע צײטן פון אונזער ״צױניזם״ פלעגט שלום אש שוין זיצן און שרײבן גאנצע טעג, און אפט אװעקשיקן מאנו,ם- קריפטן אין צײטועען — פארן קארב. טײלמאל פלעגמ ער מיר ל״ענען זײגע מאנוסקריפטן, םירוב פלעגט ער אכער מוהא האב;, אז איך װעל איך אויפװײזן פעלערכ אין ז״ן ״לשוזן קודש על פי דקדוק״. — הגם בײ זיך אינם האדצן פלעגט ער זיך גארגישמ מאכן פון מײן קריטיק, דען ער איז שטענר־ק נעװען איבערצ״נט דערין, אז ז״ן טאלענט װעמ די װעלמ אײנ- נעמען — האט אים מײן קריטיק דאך פאררראם;. אמאל האט זיך שקום אש (װעלכן סיאיז שוין מן תםחפ מ־א-ם נעװארן צו שיקן כםדד זײנע םאנוסקריפטן אין ״תצפיהת״ אן ע־פאלג), מישב נעװען און תאט צונעשיקט זײנם א מאנוםקריפט ק״ן װ•; אין דער רעראקציע פון דער צױניםטישער דײטשער װאכנ- שריפט ״די װעלט״ — אפשר װעט מען זיך אין דעד נרויםער װעל,מ אײ־ א־ם פארשט״ן. רער מאנוםק־יפט תאט אנטהאלטן א ״צױגידע״, װאם א־ז מן הםתב געװען שטארק באאײנפלוםם פון רי יתדדת הלוי און פון מ״״־..־" מאנע. ־אס דײטש א־ז מן תםתם נעװען א ־ייטש פון מענרעקםאגם ״באור״, געמ־שט מיטן דײטש פון שמד״ס ראמאנע;. כינעדענק נאך איצט נאנצע זײטן פוגם דאזיקן ״ציזן״. װי קטשל: ״א צױן, װעד װירדע מיך פארװאנידלען אין אײן װורמלײן אום אויף דײגען בעתען צו קריכען״ן נאך עטלעכע טענ איז צו ר׳ טשת נאמבינערן קײן קוטנע אנגעקומען א בדױו פון װין — פון דער רעדאקציע ״די װעלט״. םען קאן זיך טשער זײ;, װאס פאר א געשעעניש דאס איז געװע;. רעם אינתאלט פונפ ראזיקן ברױו נעדענקמ אש מן תכתב נאך א־צט פון אױסנװײניק אזוי גוט װי איך אינם ברױו איז געװען געשריבן: ״איתרע הײםע אויפריכטיקע ליבע צו ציר האט אין אוגזערע הערצען לעבהאפטען װידערהאל געפונען... יעדאך קענען מיר דאם ליעד נישט פערעפענמליבען צוליב...״ אונטערגעשריבן איז נעײען א רעדאקטאר פון ״דער װעלט״, ראכט זיך צאבעל. מיר האבן רעם ברױו נעל״ענט און נעלײענט און אונזערע אײנענע אויגן נישט נעגלויבט — דאם הײםט אן ערפאמ. און דאפ רײטש; ״לעבתאפיטען װידערתאל״ן פון רעמאלט אן האבן, מיר משכ־לים, צו אשן בעםער זיך באצויג;, — תגם קײן דיקדוק האט ער נאך אלץ ׳נישט געקענט. אשס חוש פאד נאטור־שײינק״ט איז געװען געזואלטיק אנט- .־ו־קלט. א־נזער ־וגנט א־ז לגמר־ נעװען א גײםט־ק-״פא.־שב־דטע״ — אמע־םטן תאט אונז אבער באדוישט די שײנק״ט פון .־ע־ נאטוך קוטנע תאט יג־שט א־ן זײן אומנעגנט קײן באזוגדערם שײנע־ ׳נאטור-לאנװעאפטך פאר אונז איז אבער יערע לאנד׳טאפט שײן׳ נעװע;. װאפ שפאצירן ה״סט—האט קײן שום קוטנעד ״ד רעמאלט־ נישט געזווסט. מיר פילענן ׳טפאצירן א־ן די ״אלעען״ איבער פעלדער און לאנקעפ, הינטערן מקוה. און זומער פלעגן מיר גאנצע טע׳ג פא־- בדענגען אין פײפטס םאר ל״ענענריק. א׳ע פליעגט שוין אלם ױנגל גוט שװיםע;, אפט פלעגן מיר נײן זיד באדן אין א מײך עטלעכע װ־ארםט הינטערן שטאט. בײם בארן זיך פלעגן אונז ארומיאגן לאבוזעם, און אש פלעגט רעמאלט נעקרוינט ײערן מיט פאר׳כײדענע צונעמע;, װעלכע מען נערענקט נאך איצט גוט אין שטעטל. אוגזער שטעטל איז אחוץ זיין צנ־עות, ארעד אפשר דװקא צוליב זײן צניעות, נעװען דעמאניש באהערשט פון תאװת. מײ׳ן רבי, ,רי שמואל ׳משה פ־אנטקעך א׳ ־יד זײעד א נרויםער למד;, װאפ האט נעהאט היתר תודאה (אגב, דער פימ- פאטישםטער און תארצ־קפ׳טער פון אלע מײנע רביס) תאט מען .אמאל געכאפט בײ אן לב־רה מ־מ א שיקסע אין א ,־אװ הינטער רער מקות. ער תאט זיך ראן עפנטלעך מתורת נעײען א־ן ב־ת-מדױש א־־פן כעלעמעך אז ער האט םיל יא־ן נעזינודיקט. דע־נאך האט ער זיך אנידערנעלײגט או־ף דעד שמעל סון בית-טדרש און אלע אדורכגײענדיקע תאבן אים נעסרעטן מיט רי פיס. קצב־ם-ױננען תאבן דאם נעסון מי׳ט א באזוגדערער חנאה פרענג- ריק זיך דערכיי; שמ־אל, װ־לםט א שיחםע?