Literarishe bleter · 1930-12-26 · 52 (26.12.1930) · p. Seite 979

/ײע?7? אויף זײער ד״ויף. ׳עטענדיס פצעג; דא; זײגע אויגן גלןזנצן #ז־ער זײן פאהװײנס פונב צ״ענען ־טםר״ם ראטאנען, — מיט װעצכע ער פיעגט זיך פאר מיר ׳טעמע;. אויפ; יבוידעם פילענט ער מן־הסתם נישמ כלויז זוכן טנוחה צו אײענע;, :אר זיך אויך באדוארט; מיט זי״נע ספרים-חיצונײם, — /ײנע בה־דער האבן ארץ געטעגנע — ער, דער צמד;, תאט רק באדאהפט זיצן אי; בית-כזדר״ט. נחת אין *טטוב תאט שצים נאה געהאט בעת ער האט געלײענט ־עם ״סנפת יש־אל״, װעלב; זײן מ־טע־ ריאט צוליכ העם נרוים; פאדמאט נעהאיט; פא־ א נטדא — און זי דיאט דעדפון נעיזװאי; פון הגאה. אין דעה עי־שמער צ״ט, װע; כיפרענ צו ־סיומע; קימע;, פיענ; ז־ך זײנע קרובים מיט מיד דעם נגיהי־טן בחור יעטא־ה פרײע;. יעפע- טער האנ איך נעמוזט דערהעבן די בדטיה, אז ׳טרום האט מיר נעזאגוי.• ב זאא צו ז״ ליבער ני׳טט קוטע;, מחמת זײנע ערטע־; זאנ;. אז איך מאך אים פאר א; אפיסורם. דאם זערבע האב איך א״ך געטוזט איבעד- יעב; א־נם הויז פו; מײנע ערטער;: א־ן שטעטר תאין ז־ך פאר־טפרײט קראבגע;. אז ־טרום איז א; אפ־קורפ, און אז ע־ האט געריםן גיאז א־ב ׳נ־ובת. מיין באבע ״ר־ אדק־תדיקע היװע״, םרעגמ דאן האלט; אץ א״; טיעגהן מ־ט מי־ אז ״דער יעג״ טאכט מ־ך סאר־ע הינ־ * * עפ זעינע; נעװען די עדטטע צ־יט; פונם צ־־נ־ום, אץ יעטעטר פרענן אנקומען צ־עיםטי־נ־ע סטופ־ים. צוער׳טט א ״סט־ף״ מיטן נאמע; קאדאטקץ, יערנאך א געװיפע קדײ.טערמא;, װאס פלעגט זיאמרען געיט פא־ א ״נ; ׳שמואל״ אץ א״י. ר■ ־אזיקע מטיפים פרעג; תאקמ; דד׳טות אץ ביח־טדרע, :עטייניט םיט םאמ.,־י חז״ר אץ מיט מע־טױת פץ קאבגרעם. מיד האב; ׳עיץ געהארטן פיר װײמעד, די חז״ר זענען ־עוץ בי• אונז נייעט נעװע; קײן א־־טא׳־ימעט;, פונדעםט־וענ; האב; ד־ ראז־קע דר־עיות אויף אונז נעמאבטי אן אײנדרוק, אץ מיר זעגען בארי־ :עװאר; ד־ ערשטע ״צױניסט׳;״ אץ ׳טטעטר אויי אונזע־ ד׳עטארט־קע־ צױניזם א־ז טאקע נעװען אומחעד צױניזם - איז ׳מװער צו זאגן. מיר האב; אץ יענע צײטן, װי אויפ- געקרערמ טיר זענען געװע;, ני׳עט געריאט דעם מינדעםט; חו׳ע פא׳ר פאליטישע, עקאנאמי׳עע א.ץ סאציאלע פראבקעמע;. פץ םאציאריזב האבן מיר דעטאצט גאד נעהערט אטאל ־עד; בחדרי-חדר־ם אץ האב; רערפון בטעט, װי גארנ־שט נעװ־סט — חנם א׳ך פרעג ׳עוץ ריייענע; ראםאר;. א־ך, דער גרעסטע־ מ׳עכ־ל אץ יעטעטר, תאב אװי װײגיק חרע נעהאט פאר םאציארע ענינים, אז עס חאט מיך א&ילו ני׳עמ א׳נטערעםירט די מאטעריעצע לאגע פון מײן פרײנט איע, װאס תאיט רעסאצט נעסוזט זיץ א זײער קריטישע. װי איך בין ׳עפעטער געוװיר געװאד;, האט ׳עצום רעמאלט, צוליי די ׳ערעבטע מאטער־עאע לאנע בײ זײ אין ׳עטוב (זײנע עצטערן זענען אמאר נעװע; יגגידים), נעמוזמ ארויספארן אויף א 'א־,ז י*יו ײעח רארט א הו־ז-רערער, אדער ריבטיקער א הױז-מרמד בײ דאהפ־שע קינדער. מיר האט'׳עלופ װענן דעם אפיצז ני׳עט דעי- צײלט, װי א; אמתע־ נדעכיצ האב א־ך דעסאלט נעגצויבכ, אז אצע טאטעריעצע לײח פון ײדן קומע; נאר פו; ז״ער פאנאטי׳עק״יט, אץ א־ך האב או־ך ־עלוסען אפט דערקרערט, אז ע־ א־ז זיך אריץ שולד־ק אץ ז־ץ ־עאעכטער ראנע — רען ע־ באדאר•־ לערנע; ־עפ־אכן; א פאך — ,״װעח א לײט״. עד האט אבער אץ הא־ץ געװוםט עפעכ אנדעד׳עפ יעא־ם איט האט אפ׳ע־ ציאיב זײן צאנע מער חרע בעהאט פאר םאצ־איאע אי״ר; װ־ איך, ער חאט אבע־ אויך נא־ געזובט פאר ז־ך א; אויסװענ אויף א; א־נודיװ־ד־עא; א־םז — צ' ײערן א באר־מטער ־ע־ײבער אץ ׳טטעטג איז נעװען א בטא;, א ־עט־קא חוקר, װאס פאענט מיט אוגז כסדי א־ינטענה;, אז דער ע־ק־ איז ״עקנאמ־קע״, ע־ פאענט םיט אונז רעח װעגן דעם קאמף צװ־־ע; ארבעט אץ קא׳פ־סאר א. אז. װ. מיר פאענן פוגפ דאוזיקן ײד בםדר חויק מאכ;. אונזער צױגיזם פץ די דעמאאטיקע צ״טן איז נעװים נעװען םעד א מ׳ע־חי־־עע פאנטאז־ע, נאצ־אנארער אידעאר — ב׳עום אוםן ני׳עט פאאיטי׳טער צױניזם יװי עם איז האט אבער דער צױגיזם אץ אינז דעמאאט אויפ- נעװעקט■ די ־עענסטע געפיאן.?׳ס^דאד •׳שע ׳.?עסעו נזס. 52 װיאז־ע ׳עבטים, און מיר האבן באקד אגגעדיויבן צו קוקן אויפן נאנצ; ׳פטעטא אוס אונז װי אויף װיאדע אזיאט;. די גחסםטע אנטרעקוגג סון יענער צײט איז אבער פאר אחגז געװע; פרצעם ״הע״גב״ םיס פרצעם ביצד, אץ װעאכן מיר זענען .קאײך נעװען פאראיבט. דער ״העונב•• האט אוגו סמש בארוישט. איך בי] איבערצײגט, אז שאום אש קען נאך איצט די ראזיקע שירי- אוזבה״ םון אױסנװייוניק — אװי גוט װי איך. * * סיר האבן באאד אגגעמיב; צו װער; מאדערנע מענטיע;. מיר האבן אװעקנעװארפן אאע פארעאטערמע ה׳טכאו־ו־ספר־ם און האבז מיט א סאדעחנעס חוש אנטרעקט ודעם בשסט; מץ העברעישע איטעראטור. צו אוגז אין שטוב פאענט טעניעך קוסע; די ״הצפ־רהוי. ד־ ארטיקאען פון םאקאאאװן, די פעאיעטאנען פון תנ״ץ א. א. װ. דיאב; שוץ אבער אונזער הארץ נ.ישט נענומע;. מיר םאענן אויך פיא אײענע; דײניש און פויאיש. מיר זענען געװע; אויף אװי ווייט מארעחנע מענטוש;, אז טיר תאב; שוץ דעםאאס געאײענוט םעטעראיננע;. מעטעראינגם ש־יסםז אץ א פויאישער איבערזעצהנג מיט א; א״גאײטוע םון מיריאמע; האבן אויף אש; געװאאטיק נעװידקט (ז. א׳טס ערשײע רראמעם). * איםאל זענען םיר, שאום או; איך, נעזעם; אץ א ױם-כפור- גאכט בײ א װם-כפור-איכט א,ץ תאב; ׳נעאײענט ״האניא״ ם.ץ שענ- קעװיטש; אץ אײן אטעס. מיר האב; ראם ביכא נעעגדיקט ע־שט א ב״נאכט. מיר זענע; אויפנעשמאנע; װי נײע מענוטש;. איגררויסן איד נעװען א העראעכע יבנהחנאכט. מ.יר האב; *רויסנעקוקט פונם פעגםטעח או־פ; יחריש; שטעטוא, זואם איז אז־' װײט נעװען פון אוגז. עם איז נעװען אײגע םון די שענסטע נעכט פץ איגזע׳־ פרײוסטש&פט. די פארהעאטנישן אץ דער םאמיאיע פו; סשת גאומבינעד האב איך ז״ער װײניק נעקענט. בײ אוגז איז נעווען א חםיד־שע שםוב, און מײן טאטע פאעגט זיך אריםטאקראטיש אפװנדעד; פו; אאע ,בעאי<תים״ און בישט-א-יכרים אץ שטאט. שאום אשם פאטער, רי נזשה;, פאעג איך שפעטעד, װען כיפאעג קומען קײן קוטנע צו נאמוך, אפט ט.־עפ;: א העכפס-םימפאטישער ײד מיט א קאיץ גרוי בעחדעאע, מיט א שטענריקער טרער אץ רי באו־ע אוינן... שמעגדיק האט ער מיך אויסגעפרעגט אויף ז״ן זץ אץ דער נרויםער שטאט — אויף װעאנן ער האט נעאײגטי גרויםע תאפענהגגע;. ער פאעגט שיץ דעסאאט העד;, אז זיץ זון האט אץ װארשע עואה אגדואה געװע;, — או; ק״ן פרגםה איז נאך אאץ נישט געװען. ער האט געבעך גישט זובה ׳נעװע;, רער אאטער הארציקעד ר משה, צו האבן דעם.גחת, יװאם זײן פיא ױגגערע פדוי, שאום אשס טאטע, װעאבע וײוינט ביז איצט אץ קוטנע, ד.אוט פון איר זו;. שאום אש תאט, ראכט זיך, געאעבט צװישן צװײ װעאט;. פץ אײן זײט — בײ׳דער הויכע, נעזחנטע װנגען, װאם פאענ; האנדאע; טיס נוײכ, קצבים און םאעג; איב תאב; א אעב צו טו; (עטאעכע פ׳ון ז״ תאב; אויסגעװאנדערט קיץ אםעריקע און געװארן ״אײט״), פץ דער אגדערער זײט — עאטערע שמיף-ביודער חםיריפ, װאס פאענ; דאװגע; אין שטיבא און נײן אננעטון אץ זײרענע קאפאטעס. .קיגדער אץ ׳טטוב זענען בײ זײ נעװען א סז, — אחוץ רי חתוגדי־געתאטע. שאוטען סאעגן די עאטערן אפז׳וגדער; פון זײנע ברודעיר ער האט נעאערנט בײ די בעסט׳ע מצמדים אץ ש־טאט איץ תאט זיך נעחבדט מיט סאמע נגידישע קיגדער אץ מיטן זזן פזן ר יאסעאע. ער איז נעזוען א בן-ז׳קוגיפ, םון א צװײט װ״ב (פארגאײך די טשפחה־םארהעאטעגישן אץ ״שואמה נגיד״), און תאט נעדארפט רי עאטערן םיח אין איבטיקן נן-עדן. די הויכע מיסיע, װאס זײנע עצטערן האבן אויף אים ארויפ- נעאײגט — חאט ער דעתפי&ט. סיהאט זיך מיר שטעגדיק נעראבט, אז שאוסם ברודער פאר־ פאאגן אים, דעם בית־סדרשניק דעם ״אאמדושאך״ און ער איז מיד שמענודיק פאחגעקומען װי ױסף םוגם חומש, ׳װעצכ; די ברידער האב; ם״גט געהאט צזציב זײן זי״דן העםדצ. כײ שאזםען איז שטוב בץ איך זעאטן געװע;. ײען כיפאעג אין דער ערשטער יצײט קוםען צו שאוסען פאענם ער שטעסדיק צו מיר *ראפקאעמעח םץ א בוידעם איבער א שטאא