Literarishe bleter · 1930-12-26 · 52 (26.12.1930) · p. Seite 979

/״ש 979 ל'ס±ר סדי׳עע *ל£סער בום. 2\ אױו־ זײער ד״ויף. ׳עמענדיס פ?ענן דאן זייגע אויגן ■נצאנצן #דער זיין פארװײנט פונפ?ײענען *מסר׳ם ראטאגען, — מימ װע?כע ער פיעגט זיך פאר םיר ׳נזעטען. אויפן ■בוידעם פגענט ער טן-הסתם נישט באויז זוכן מנוחה צו?ײענען, נאר זיך אויך באהאכטן מיט זי״נע םפרים־חיצוגײם, — יזײנע בדידער האבן אלץ נעטעגטע — עד, דעןי אמד;, תאט רהן באדארםט זיצן אין בית-מדרש. נהת אין שסוב תאס שא־פ נאי נעריאט, בעה ער ד,$ט נעלײענט ־עפ ״כנםח ישראצ״, .װעאכן זײן מוטער תאט צואיב דעם נרױסן פארמאט געהארטן פאר א גמי־א — און זי תאט דערפון נעקװארן פון תנאה. אין דער עי־שטער צ״ט, װען כיפרעג צו ׳טרומען קומען, םאעגן זיך זיי׳נע קרובים מ־ט פיר דעס נגיד״טן בחור יטטא־ס פרײען. שפע־ טער האב איך נעמחט דעדרעבן די בו׳שר., אז שרופ תאפ פיר געזאגט ב זאל צו זײ ציבער נישמ קופען, מחמת ז־ינע ערטע־ן זאג;, אז איך מאך אים פאר אן אפ־רןורס. תאם זערבע האב א־ך אי־ך געטוזט איבער- רעבן א־נם הויז פון םײנע ערטער;: אין שטעטר תאבן זיך פארשפד־יט סראכגע;. אז יםרום איז א; אפיקורם, און אז ע־ האט געריםן נדאז אופ ׳מבת. טײן באבע ״ד־ אדקותדיקע רױוע״, פרעגט דאן דיאלטן אין אײן טיענהז מ־ט טיר אז ״דער יינג־ טאכט מיך קאײע ר.יכ• * עפ זענען נעװען די ערשטע צײט־ן פונפ צ־־נ־זם. אין יטטעטר פרענן אנקוטען ציזזניסטישע סטופיים. צועדשט א ״סטיף״ פיטן נאמען קאראסקי;, דערנאך א געװיסע קר״,טע־מא;. װאם פרענט זאסיען גערננ פא־ א ״גן שפ-־אי״ א־ן א״י. די ־אזיקע מטיפים פרענן תארטן דדשות אין בית-פדרש, נעטישס מיט סאפרי חז״י און מיט סעשיות פון קאנגרעם, סײ־ האבן שוין געתארטן פיצ װײטער, ד־ חז״א זענען שוין ב״ א-־ני ני׳טמ נעװען קײן אײטאדיטעטן, פונודעםטמענן תאבן ד־ דאז־קע דרש־ת אויך אונז געמאפט אן אײנדרוק, און טיר זענען בארי־ נעװארן ד־ ערשמע ״צױניםמ■;״ א־ן שטעטר. אויכ ארגזער דינטאיטיקע־ צװניזם א־ז טאקע געוזען אפחער צױניזם — א־ז שווער צו זאנ;. מיר האבן אין ־ענע צײטן, װי אויפ- נעקיערט טיר זענען געװע;, נישט געחאט דעם טינדעםטן חוש פאד פאר־ט־שע, עקאגאמ־שע און סאציאלע פראברעטע;. פון סאציאריזפ תאכן ט־ר רעטאצט נ,אר נעהערט אטאי רעדן בחדרי-חדי־־ם און האבן דערפון כמעט װ־ גארנ־שט נעװ־סט — תגם א־ך פרענ שוין א״ענען ראםאר;. א־ך, דער נרעסטער משכ־ל א־ן שטעטר, תאב אזוי ,־וײניק הרט געתאט פאר סאציאלע ענינים, אז עם תאט מיך אפילו גישמ א־נטערעסירט די מאטעריעלע לאגע פון טײן פרײנט אש, װאם תאט דעסאצט געס־זט זײן א זײער קריטישע, װי איך בין שפעטער נעוװיר נעװאו־ן, האט שרום רעמארט, צוריב די שרעכטע מאטער־עלע יאנע בײ זײ אין שטוב (זײנע עצטערן זענען אמאר געװען נגידים), נעמוזט אדויססארן אויף א דא׳־,ז און ײעוץ דארט א הו־ז-רע־ער, אדער ריכטיקער א תו־ז-םרמר בײ דארפ־שע קינדער. מ־ר תאט ישצום װעגן דעם אםילו נישט רעי־- צײלט. װי אן אטתער נזטב־צ תאב א־ך דעמאיט נענר־יבט, אז ארע מאטעריעצע צײרן פון ײל־ז קומען נאר פון זײער פאנאט־שקײט^ און א־ך תאב או־ך שוצוסען אפט דעדקרערט, אז ער א־ז זיך ארײן שולד־־ק א־ן ז־־ן שיעכטע־ ראנע — דען ע־ באדאי•־־ יערנען שפיאכן; א פאך — ,״װערן א צײט״. ער האט אבער א־ן תא־ץ גע־װםט עפעס אנרע־־טכ שצום איט האם אסשד צוציב זײן צאנע מער חוש נעהאט פא־ םאצ־אצע צ־״דן װ־ איך, ער האט אבע־ אויך נא־ נעזוכט פאי־ ז־ך אן אויסװעג או־ץ אן א־נדױױדועצן א־פן — צ־ ־וערן א באר־מטער ש־ײבער אין שיטעטר איז נעװען א בטצ;, א שטיקצ הוקי, װאם פצענט מיט אוגז כסדד אײנטענד,;, אז דער עיקר איז ״עקנאטיקע״, ע־ פצענט מ־ט א-־נז רעדן װענן דעם קאטח צװישן ארבעט און קאפ־טזאר א. אז. װ. מיר פרענן פוגב דאר־קן ײד כםדר חמק מאכן. אונזער צױגיזם פון רי רעטאצט־קע צײטן איז נעװים נעװען מער א משיחישע פאגטאז־ע, נאצ־אנאצער אידעאר — בשיופ אופן נישט פאציט־שער צױניזס װי עם איז האט אבער דער צױניזם אין אונז רעמאצט או־ם- נעװעקס די שענסמע געפ־צן. ,־ויצדע שבטים, און סיר האבן בארד אנגעתויבן צו קוקן אויפן נאנצן שטעטצ אום אונז ,װי אויך ,װיצדע אזיאטן. די נךעםטע אנסדזמחננ סון יענער צײט איז אבער פאר אוכז געװען פרצעם ״תע״גב״ מיס פרצעם ביהד, אין װערכן מיר זענען גרײך גשוען פאדציבט. דער ״העו,גב״ האכ אוגז מטוש בארוישט איך בין איבערצײגט, אז שצוים אש קען נאך איצט די דאויקע שירי- אחבה״ פי| אויסנגױ׳ניק — אזוי נוט װי איך. * * מיר האבן באצד אנגעהײבן צו װערן מאדערנע מענטש;. טיר האכן אװעקנעװארפן אצע פארעצטערטע השכצת-ספר־ם און האכן סיט א מאדעחנעם חוש אנטרעקט וו־עם בעסטן מין העברעישע ציטער,אסוד. צו אוגז אין שטוב פצעגט טעגצעך קימען די ״הצפיההו; ," ארטיקצען םון םאקאצאװן, די פעציעטאנען פון תנ״ץ א. א. װ. האבן שוין אבעד אונזער האדץ נישט גענומע;. מיר פצ־עגן אויך פיצ צייענען דײסש און פויציש. מיר זענען נעװען אויך אזוי װײט טארעחנע טענטוש;, אז פיר דיאבן שוין דעםאצמ נעצײענט מעטערציננען. טעטעדצינגם ש־־פט; אין א פויצישער איבערזעצהנג מיט אן אײגר״טונג פון מיריאטע; ־אבן אויף אשן נעװאצטיק געװידקט (ז. א׳עם ערשטע רראטעם). * 4 אמאצ זענען מ־ר, שצום א־ן איך, געזעםן א־ן א ױם-בפור־ נאכט בײ א װם-כפור-ציכט און האכן געצ״ענט ״האניא״ פון שענ- קעװיסשן אין א״ן אטעם. ט.יר תאבן ראם ביכצ נעענדיקט עישט צ ב״נאכט. פיר זענען אויפגעשטאנען װי נײע סענטוטן. איינררויסן איז■ נעזוען א הערצעכע צכנהוינאבט. מיר האבן אהויסנעקוקט פונס פענסטע־, אויפן י׳דישן שטעטצ, װאפ א־ז אז״ ,װײס נעװען פון א,עז. עם איז נעװען אײנע פון די שענפטע נעכט םון אוינזער פדײוגסשאפט. די פארהעצטנישן אין דער םאט־ציע פון משה גאמבינע־ האב איך זײער גזײניק געקענט. ביי אונז איז נעװען א חםידישע שמוכ, און םײן טאטע פצעגט זיך אריםטאקראט־ש אפזונדערן פון אצע ״בעצי-בתים״ און ■ל׳שט־צ-יסדים אין שסאט. שצום אשם סאטער, רי משה;, פצעג איך שפעטעד, װען כיפצענ קומען קײן קוטנע צו באיװך, אפס טרעםן; א העכפמ-סיספאטישער ײד םיט א קצײן גרוי בעחדעצע, מימ א שטענדיקער סרער א־ן ר־ ברויע אוינן... שמענדיק האט ער םיך אויסגעפרעגט אויף ז״ן זון אין דער גרויסער שסאט — אויף װעצכן ער האט גערײגט גרויסע האפענ״גגע;. ער פצעגט שוין דעמאצט העדן, אז זײן זון תאט א־ן װאדשע עוצה צגדוצה נעװען, — און קײן פתםוז איז נאך אצץ נ־שט געװען. ער האט געבעך גישט זו׳כת געװען, דער אצטער תארציקער ר משה, צו האבן דעם ■גחת, װאס זײן פ־צ ױגגערע פרוי, שצרם אשכ םאטע, װעצכע װוינט ביז איצוט אין קוטגע. האט פון איר זו;. שוצום אש האט, ראכט זיך, נעצעבט צװישן צװײ װעצטן. םון אײן זײט — ירידער הויכע, נעזוגטע ױגנען, װאם פרענן האנדצען טיס גוײם, קצבים און פצענן ציב תאבן א?עב צו טגן;עסרעכע סון זײ האבן אויםנ־עװאגדערט קײן אמעריקע און געװארן ״צײט״), פון דער אגדערער זײס — עצטערע שטיף-כי־דער חם־ד־ס, װאם פצענן יאװנען א־ן שטיסצ און גײן אגנעטון אין זײדענע קאפאטעפ. ק״גדעו־ אין שטוכ זענען ב״ ז״ נעײען א סז, — אחוץ רי חתוגה־געתאטע שצזפען םרענן די ערמערן אפזז׳נדעין פון ז״נע ברודער ער האט נעצערנט בײ די בעסטע מצמדים אין שטאט אין האט זיך נעתברט מיס םאמע גגידישע קיגדער און מיטן װן פון ר יאםעצע. ער איז נעװען א בן-זקונים, פון א צװײט װ״ב נפאדגצ״ך די סשפחה-םארהעצטעגיש! אין ״שצסה נניד״), און ריאמ נעדארפט די עצמעח פיח אין ציבטיסן נן-עדן. די הויכע מיסיע, װאם זײנע עצטערן האבן אויף אים ארויפ-;עצ״ונט — זזאט ער ׳דערםיצט. םױזאט זיך סיד שטעגדיק נעדאכט, אז שצוסם ברודער פאר- פאצגן א־ים, דעם בית-סדרשניק דעם ״צאמדזשאך״ א,־ן ער איז מיר שטענדיק פאתעקוסען װי ױםף פונם חומש, װעצכן רי בר־דער האבן פײגט געהאט צוציב ז״ן זייודן העסדצ. כײ שצזטען איז שטוב כין איך זעצטן נעװע;. װען כיפצעג אין דער ערשטער יצײט קומען צו שצוסען פצענט ער שטעכדיק צו מיר אראפקצעמעח פון א בוידעם איבער א שסאצ